Çiçek Yetiştiriciliği

Türkiye, Anadolu topraklarından 100 yıl önce Avrupa'ya götürülen laleyi öz vatanına kavuşturmak için harekete geçti.

2010-12-17T21:12:00.000-08:00

Türkiye'de Yeniden "Lale Devri"
Türkiye, Anadolu topraklarından 100 yıl önce Avrupa'ya götürülen laleyi öz vatanına kavuşturmak için harekete geçti.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nce (TAGEM) geliştirilen proje ile ülkenin dört bir yanından toplanan soğanlı bitkiler (lale, sümbül, kardelen), Yalova’da kurulacak Türkiye Geofitleri (doğal çiçek soğanı) Bahçesi’nde yeniden canlandırılacak.
Böylece Türkiye tarihinde bir döneme ismini veren lale, artık Hollanda’dan ithal edilmeyip Anadolu’da üretilecek.

2005 yılında başlatılan proje kapsamında şimdiye kadar doğada kaybolmaya yüz tutmuş 260 çeşit soğanlı bitki toplandı.

TAGEM Genel Müdürü Doç. Dr. Masum Burak, projenin Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından kabul edilerek 2011-2013 yılı yatırım programına alındığını açıkladı.

Şimdiye kadar toplanan 260 çeşit soğanlı bitkinin Yalova ağırlıklı olmak üzere 5 enstitüde korunduğunu anlatan Burak, "Yapılan araştırmalara göre Türkiye’de 100 civarında soğanlı süs bitkisi türü var. İkinci bir projeyle önümüzdeki 4 yıl içinde tamamını toplayacağız" dedi.

Türkiye'nin Botanik Bahçesi

2010-12-16T20:56:00.000-08:00

Türkiye'nin Botanik Bahçesi
Endemik türler açısından dünyanın en zengin coğrafyasına sahip Türkiye florasında bulunan 9 bin türün 3 bini "TR83 Samsun Alt Bölgesi"nde bulunuyor.
Türkiye’nin sınırları içerisinde doğal olarak yetiştiği halde başka hiçbir yerde yetişmeyen, diğer bir deyişle dünyada yalnız ülkemizde yetişen bitkiler Türkiye endemikleri olarak adlandırılıyor.
Türkiye’nin endemiklerinin sayısı 3 bin dolaylarında olup endemizm (yayılış aşaması) oranı yüzde 33 civarında seyrediyor.

Endemik tür sayısı diğer Avrupa ülkeleriyle kıyaslandığında Türkiye’nin zenginliği ön plana çıkıyor.

Türkiye, endemik türler açısından dünyanın en zengin coğrafyasına sahip.

Türkiye florasında bulunan 9 bin türün 3 bin 953’ü Amasya, Tokat, Samsun ve Çorum’u kapsayan TR83 Samsun Alt Bölgesi’nde bulunuyor.

Sadece Samsun’da bulunan tür sayısı ise bin 324.

Samsun Tarım Müdürlüğü Yüksek Ziraat Mühendisi Burhan Hekimoğlu’nun araştırmasında, uluslararası yayın olan dünya florasının anlatıldığı "The Flora of the Turkey" adlı 10 ciltlik eserde Samsun florasına geniş yer verildiği belirtildi.

Gen kaynağı açısından zengin olan Samsun’a imkanlar dahilinde gen bankası kurulması, türlerin devamlılığının sağlanması, yok olmasının önüne geçilmesi için önemli bir atılım olarak öne çıkacağını belirten Hekimoğlu, Türkiye taksonomik tür veritabanına göre Samsun sınırları içerisinde toplam 681 takson (canlıların sınıflandırılması terimi) bulunduğunu, 44 adedinin endemik takson olduğuna dikkat çekti.

Kaynak : TRT
Yayınlama Tarihi : 17.12.2010

Halkalı Zirai Üretim İşletmesi, Tarımsal Yayım ve Hizmetiçi Eğitim Merkezi Müdürlüğü

2010-05-03T10:30:00.001-07:00

Osmanlı İmparatorluğu döneminde tarımsal eğitim konusunda ilk girişim 1848 yılında Yeşilköy’ de Mekteb-i Zirai Şahane’nin kuruluşu ile olmuştur. Ancak bu okul çeşitli nedenlerle ikinci eğitim yılında kapatılmıştır.

1867 yılında yayınlanan bir kararname ile vilayet merkezlerinde birer ziraat mektebi ve numune çiftliği kurulması öngörülmüştür. Fakat 1884 yılına kadar bu konuda herhangi bir girişim olmamıştır. 1884 yılında yayınlanan bir nizamname ile ziraat mektebi kuruluş çalışmaları başlatılmıştır. Bu yıllarda Ticaret Nezareti bünyesinde Ziraat Müdür-i Umumiyesi kurulur. Bu Müdürlüğün başına; Fransa’nın Grinyon Ziraat Yüksek Okulundan mezun olmuş Agop Amaysan Efendi getirilir. Okul tesisi için, Mısırlı Hurşit Paşa’nın eşi Rukiye hanıma ait 5984 dönümlük Halkalı’daki arazi 2000 altına satın alınır. Okul yapımı için Ticaret Nezaretinde bir hazırlık komisyonu kurularak inşaata başlanır. Bu arada zirai öğrenim görmek üzere Fransa’ya 8 öğrenci gönderilir. İnşaatın birinci bölümü bitince ödenek de biter. İnşaat iki yıl bu şekilde bekler. Daha sonra Zihni Paşa’nın Ticaret Nazırlığı döneminde Ziraat Müdür-i Umumisi Nuri Bey, Fen-i Baytari Müşaviri Mehmet Ali Bey ve Ziraat Müfettişi Agadon Efendi’den oluşan komisyon kurularak inşaat tamamlanır.

Halkalı Ziraat Mektebinde ilk öğrenciler Mülkiye baytarı talebeleridir. 1305(1889) yılında alınan ilk 25 öğrenci derslere Ahırkapı’da bulunan Tıbbıye-i Mülkiye Mektebinde, bu okulun öğrencileri ile birlikte devam ederler. Bunlardan öğrenciliklerini sürdüren 19 öğrenci 1307(1891) yılında inşaatı henüz tamamlanmamış olan Halkalı’daki okula nakledilir.

Okulun resmi açılışı 13 Ekim 1892 Perşembe günü Ziraat Bankası Müdür-i Umumisi Celal Bey tarafından yapılır. Açılış töreninde bir yıl önce sınıflarını birincilikle geçen Mehmet Akif Bey ve Agadon Efendiye hediyeler verilir. Bu dönemde okulun adı Halkalı Ziraat ve Baytar Mekteb-i Alisi’dir. Mehmet Ali Bey okula ilk Müdür olarak atanır. İstirati Efendi İkinci Müdürlük, Zagaryan Efendi de Çiftlik Müdürlüğü görevine getirilir. Ayrıca beş şubeden bir Ziraat Teknik Kurulu oluşturulur. Bu kurulun başkanlığına Aran Efendi getirilir. Şube başkanlıklarına Agadon Efendi, Mashar Bey, Vahan Bey ve ek görev olarak Mehmet Ali Bey getirilirler.

1893 yılında okul ilk mezunlarını verir. Bunlar hazırlık sınıflarına Tıbbiye-i Mülkiye mektebinde başlamış ve 1891 yılında Halkalı’ya nakledilmiş öğrencilerdir. Bu öğrencilerin ikinci bölümü 1894 yılında mezun olurlar.Okul binası ziraat ve baytar öğrencileri için yetersiz kalınca 1894 yılında Baytar Mektebi Cindi Meydanında kiralanan bir binaya nakledilir. Bu okulun müdürlüğüne Mehmet Ali Bey atanır. Ziraat Mektebi müdürlüğüne de Mashar Bey getirilir.

Halkalı Ziraat Mekteb-i Alisi ilk mezunlarını 1895 yılında verir. 1892 yılında bu okulun açılışı sırasında kapatılan Orman Maadin Mektebi’nin öğrencileri de Halkalı’ya nakledilir. Bu durum 1910 yılında Orman Mekteb-i Alisi’nin açılışına kadar sürer.

1908 Devriminden sonra, ziraatin çeşitli dallarında ihtisas görmek üzere Avrupa’ya öğrenciler gönderilir. Bunlar Avrupadan döndükten sonra okulda ihtisasları ile ilgili şubelerde görev alırlar. Ali Rıza, Nurettin, Süreyya Beyler Avrupada ihtisas yapmış öğrencilerdendir.

I. Dünya savaşı başlangıcında, 1914 yılında diğer okullarda da olduğu gibi Halkalı Ziraat Mektebinde de derslere ara verilir. Öğretmen ve öğrencilerin büyük çoğunluğu cephelere koşarlar ve gazi olurlar, şehitlik mertebesine ulaşırlar. 1916 yılında savaş içerisinde zirai üretim, tohum muayenesi ve dağıtım gibi konularda duyulan ihtiyaç üzerine okul yeniden açılır. 1922 yılında Okul Müdürlüğü Rektörlük ünvanı alır. İlk Rektör Ali Rıza ERTEN(1922-1924) olur. Muhlik ERKMEN (1924-1927) ve Süreya GENCA (1927-1928) takip ederler.

Son Rektör Faik Beyin döneminde çıkartılan İslah-i Tedrisat Kanununun gereğince okul 1928 yılında kapatılır. 1930 yılında Halkalı Ziraat Mektebi adı ile 3 yıl süreli orta dereceli meslek okulu olarak yeniden öğretime açılır. 1980 yılında öğretim süresi 4 yıla çıkartılır. Bakanlığımızın 14.11.2000 tarih ve MKD-BDR.2.06.2000/133 sayılı olurları ile 2001-2002 Öğrenim yılından itibaren peyzaj ağırlıklı öğretim yapması uygun görülür ve okul Zirai Üretim İşletmesi ve Peyzaj Meslek Lisesi adını alır.

04.07.2005 tarih ve 2005/9139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile okul kapatılır ve yerine Halkalı Zirai Üretim İşletmesi Tarımsal Yayım ve Hizmetiçi Eğitim Merkezi Müdürlüğü kurulur.

HALKALI TAYEM
Halkalı Zirai Üretim İşletmesi,
Tarımsal Yayım ve Hizmetiçi Eğitim Merkezi Müdürlüğü
Küçükçekmece-İSTANBUL
TEL : O 212 548 40 90
FAX : 0 212 548 40 47
E-Mail : info@halkaliziraat.gov.tr

Çit Dikimi

2010-01-28T23:59:00.000-08:00

Çit tesisinde çitin istenen boyutlarda düzgün biçimde oluşması için fidanların aynı fidanlıktan, aynı cins ve türden, benzer form ve boyda olması sağlanmalıdır.
Fotoğraf 2.1: Dikimi yapılmış çit bitkisi
Yeşil çit tesisinde kullanılan bitkiler, tek dikildiklerinde türün özelliğine göre boylanan ve çap alan; çalı, ağaççık veya ağaç formunda olan bitkilerdir, ancak çit tesisi amacı ile sık dikilip alçak budanarak istenen işleve göre terbiye edilirler. Çit bitkilerinin dikimi çalıların dikimi gibidir. Ancak, düzenli bir çizgi üzerinde yapılmasında yarar vardır.
Dikim aralıkları, bitki cinsine ve istenen amaca göre 25–75 cm arasında değişir. Çit bitkileri amaca ve büyüdüğü zaman alması istenen boyutlara göre tek ya da çift sıralı olarak dikilebilir. Dikim bittikten hemen sonra özellikle hızlı büyüyen Ligustrum, Crateagus, Pyracantha, Gleditschia gibi bitkilerde genç fidan seçimi ve dipten itibaren 25 cm budanarak gür bir dallanma sağlanmalıdır; fakat Fagus, Carpinus gibi konifer, ibreli ve her dem yeşil bitkilerle tesis edilecek çitlerde dikilen bitkiler istenen boya erişmeden budanmamalı ve tepe sürgünleri kesilmemelidir.

Sterliçya (Cennet Kuşu ) Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:52:00.001-08:00

Alem: Plantae (bitkiler)
Şube: Magnoliophyta (Kapalı tohumlular
Sınıf: Liliopsida (Bir çenekliler)
Alt sınıf: Zingiberidae
Takım: Zingiberales
Familya: Strelitziaceae
Cins: Strelitzia

Strelitzia, Güney Afrika'ya özgü bir tür bitkidir. Bu türün bilinen adı Cennet Kuşu Çiçeğidir. Çiçeklerinin cennet kuşuna benzemesi nedeniyle bu adı aldığı sanılmaktadır. Güney Afrika'da ise genellikle "turna" çiçeği olarak bilinir. Türkiye'de Starliçe olarak adlandırıldığı da bilinmektedir.

Bu cinsin türlerinden S. nicolai en büyük olanıdır, 10 metre boya ulaşanları vardır; diğer türler genellikle 2-6 metre boyundadırlar. Yaprakları büyüktür, 30-200 cm uzunluğunda ve 10-80 cm genişliğindedir. Yaprakları muz yapraklarına benzemektedir.

Vriesia Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:38:00.000-08:00

Tradescanthia Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:37:00.001-08:00

Spathıphyllum Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:36:00.000-08:00

Senecio Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:33:00.000-08:00

Rhododendron Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:31:00.001-08:00

Raphydophora Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:29:00.000-08:00

Punica Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:28:00.001-08:00

Neoregelia Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:22:00.000-08:00

Hipeastrum Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:18:00.001-08:00

GrassulaYetiştiriciliği

2010-01-28T12:14:00.001-08:00

Gardenia Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:11:00.000-08:00

Eğrelti Yetiştiriciliği

2010-01-28T12:08:00.000-08:00

Cyclamaen Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:57:00.001-08:00

Citrus Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:53:00.001-08:00

Camelia Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:49:00.001-08:00

Aspilenium Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:43:00.002-08:00

Cactus Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:43:00.001-08:00

Ananas Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:32:00.001-08:00

Aglaonema Yetiştiriciliği

2010-01-28T11:29:00.001-08:00

Yuvarlak Buket

2010-01-27T11:21:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Yemek Masası Aranjmanı

2010-01-27T11:20:00.005-08:00

Hazırlanıyor

Toplantı Masası Aranjmanı

2010-01-27T11:20:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Tek Yönlü Buket

2010-01-27T11:20:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Tabut Süslemesi

2010-01-27T11:19:00.005-08:00

Hazırlanıyor

Sünnet Arabası Düzenleme

2010-01-27T11:19:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Serbest Aranjman

2010-01-27T11:19:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Sepet Hazırlama

2010-01-27T11:18:00.006-08:00

Hazırlanıyor

Seika Stili Düzenleme

2010-01-27T11:18:00.005-08:00

Hazırlanıyor

Rikka Stili Düzenleme

2010-01-27T11:18:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Perforje Aranjmanı

2010-01-27T11:18:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Nagaire Stili Düzenleme

2010-01-27T11:17:00.005-08:00

Hazırlanıyor

Moribana Stili Düzenleme

2010-01-27T11:17:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Kutu Aranjman

2010-01-27T11:17:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Klasik Aranjman

2010-01-27T11:16:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Kesme Çiçekler

2010-01-27T11:16:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Kapalı Alan Düzenleme

2010-01-27T11:15:00.005-08:00

Hazırlanıyor

Gelin Buketi

2010-01-27T11:15:00.003-08:00

Gelin Arabası Düzenleme

2010-01-27T11:15:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Etli Yapraklı Bitkiler

2010-01-27T11:14:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Dekoratif Yapraklı Bitkiler

2010-01-27T11:14:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Çiçekli Bitkiler

2010-01-27T11:13:00.002-08:00

Hazırlanıyor

Çelenk Hazırlama

2010-01-27T11:13:00.001-08:00

Çiçekçilik Organizasyonu

2010-01-27T11:12:00.003-08:00

Hazırlanıyor

Anıt/Katafalk Düzenleme

2010-01-27T11:12:00.001-08:00

Hazırlanıyor

Açık Alan Düzenleme

2010-01-27T11:11:00.000-08:00

Hazırlanıyor

CALLISTEMON VIMINALIS (Fırça Çalısı)

2009-09-06T13:16:00.000-07:00

Türkçe Adı: Fırça çalısı
İngilizce Adı: Bottle brush
Familyası: Myrtaceae
Fiziksel Özellikleri: Avustralya kökenli bu bitki dik gövdesi ve informal tacı ile 5-8 metreye kadar uzayabilir. Dalları daha çok sarkıcı formda olan ve bu görüntüsüyle söğüte benzeyen bir forma sahip olan bitki 4-5 metreye kadar yayılır. Hızlı bir büyüme yapısına sahip olan bitki kırmızı renkte, 15 cm civarında şişe fırçasını andıran görüntüde çiçekler açar. Bahar ayları boyunca süren çiçeklenme dönemi iklimin ılıman olduğu yerlerde ikinci kez meydana gelebilir. Yaprakları koyu yeşil renkte, hafif tüylü, kenarı pürüzsüz ve 4-5 cm uzunluğundadır. Dalların ucundaki genç yapraklar bordo yeşil renkte olurlar. Herdem yeşil olan C.viminalis genç bir bitki iken ağaç formunu alabilmesi için herekleme yapılarak destekleme yapılmalıdır. Ayrıca düzenli budamalar yapılarak ağaç güçlendirilir. Bitki yeterli gelişmesini sağladıktan sonra kendi kendine dik duran bir gövde oluşturur ki bu dönemden sonra destekler kaldırılabilir.
Yetişme İstekleri:
Işık: Tam güneşli yerlerden yarı gölge yerlere kadar her mekana uyum sağlayabilir.
Su: Su isteği normal olan bir bitkidir.
Toprak: Her tür toprağa toleranslıdır.
Üretim: Tohumla ve çelikle üretilebilmektedir. Ancak tohumla üretimde meydana gelen bitkilerde yabancı döllenme nedeni ile açılma olacağı için bitkiler özelliklerini yitirebilmektedir. Bu durumda oluşan bitkiler peyzaj açısından değersizdir. Tohumla yetiştirilmeleri durumunda ekimin ilkbahar aylarında sera koşullarında yapılması uygundur. Bu nedenle genel olarak üretim yarı odunlaşmış yeşil çeliklerin köklendirilmesi ile sağlanır.
Peyzaj Mimarlığında Kullanımı: C.viminalis sarkık formu, kontrollü büyümesi ve göz alıcı çiçekleri ile ev bahçelerinde, patiolarda, şehir parklarında, yaya sirkülasyonunun çok yoğun olduğu ve sürekli yeşil görünebilecek, tacı fazla yayılmayan dar görüntülü bir bitkiye ihtiyaç duyulan durumlara kullanımı ideal olan bir bitkidir. Açık ve yeşil bir alanda tek başına kullanımı bitkinin estetik özelliklerinin daha da vurgulanmasında etkili olur. Ayrıca, binaların beton cephelerinin perdelenmesi ve monotonluğun bir yeşil doku sayesinde kapatılması içinde hem fonksiyonel hem de estetik olarak uygundur. Sıra halinde caddelerdeki refujlere ve yaya yollarının kenarlarına dikilmesi etrafta olan trafiği kapayacak sarkık forma sahip olmasından dolayı tavsiye edilmez. Ama trafiğin tek taraflı olduğu ve yoldan belirli bir mesafe verilerek dikildiği durumlarda yol kenarlarına sıra halinde dikilebilir. Buna en güzel örnek otoyolların şehir içinden geçen kısımlarında kalan kenar alanları verilebilir. Ayrıca bu bitki yüksek bir perdeleme yapılması istenen durumlarda kullanılabilir. Buna en güzel örneği ise, birbirlerine çok yakın olan komşu evleri arası, ya da kötü görüntüsünden dolayı kapatılması istenen trafo ve çöp dökme rampaları gibi durumlar teşkil eder. Trafo etrafında kullanılması durumunda belirli mesafenin verilmesine ve geçen elektrik hatlarına göre bitkilerin yerleşim konumlarına dikkat edilmelidir.
Dezavantajları: Bitkiye lüzumundan fazla su verildiğinde ya da soğuk kış döneminden sonra demir klorozu baş gösterebilir. Rüzgardan taç kısmı zarar görebilir, ağaçta eğilme olabilir, tepeden budama gerektirebilir. Bazı durumlarda zarar çok fazla olursa tepe kısmı tamamen odunsu yapraksız hoş olmayan bir görüntüye sahip olabilir. Rüzgardan korunaklı bir yere dikildiğinde bu problemler meydana gelmez.

Kaynak:web.adu.edu.tr/akademik/.../CALLISTEMON%20VIMINALIS.doc

Mollusitler( Salyangoz (Helix spp.) ve Sümüklü böcekler (Helicella Spp.)

2009-09-06T11:43:00.000-07:00

 Tanımı: Salyangozlarda vücut, bir kabuk ile örtülüdür. Kabuk yüksekliği 40–50 mm olup rengi grimsi kahverenginde veya daha açık renklidir.
Sümüklü böceklerin ise vücudu çıplaktır. Boyları 30–60 mm arası ile 30–160 mm arasında değişir. Vücutlarının üzerinde siyah çizgiler bulunur.
Kışı dinlenerek geçirirken ilkbaharda ise faaliyete başlarlar. Hermafrodittirler. Toprakta açmış oldukları 8–10 cm derinliğindeki çukurlara 60–70 arasında değişen yumurta bırakırlar. Genellikle başkalaşım geçirmezler. Yağmurlu ve nemli havalar dışında gündüzleri aktif olmayıp geceleri faaliyet gösterirler.
 Zarar şekilleri: Tarla ve bahçelerde kültür bitkilerinin yaprak, sürgün ve meyvelerini kemirmek suretiyle zararlı olurlar. Kemirdikleri yaprakların yalnızca damarlarını bırakırlar.
Popülasyon yoğunluğuna bağlı olarak ekonomik önemde zararlar meydana getirirler.
Salyangoz ve sümüklü böcekler yazlık sebzelerde, fidanlarda, turunçgillerde, meyve ve orman ağaçlarında, tarla bitkilerinde, çilek ve süs bitkilerinde zararlı olurlar. Dane yiyenler dışında çeşitli kuşlar, tarla fareleri ve özellikle limon sıçanı başlıca doğal düşmanlarıdır.
 Mücadelesi: Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemleri izlenir.
Kültürel mücadelede ilkbaharda popülasyon yoğunluğunun az olduğu durumlarda toplanıp imha edilmelidir. Yabancı otlar, salyangoz ve sümüklü böceklerin beslenme ve barınmalarında önemli rol oynadıklarından kültür alanları içinde yabancı ot temizliğine önem verilmelidir.
Kimyasal mücadele ilkbahar aylarında yapılır. Fakat zararları görüldüğünde diğer zamanlarda da yapılabilir.
Önerilen hazır yem, avuçta sıkıldığı zaman dağılmayacak kadar su ile ıslatılarak akşamüzeri salyangoz ve sümüklü böceklerin zararlı olduğu alanlara 2 m ara ile küçük parçalar hâlinde dağıtılır. Yem dağıtılmadan önce serpilecek alan sulanırsa salyangoz ve sümüklü böceklerin daha çabuk bu alana gelmesi sağlanır.

Köstebek

2009-09-06T11:07:00.000-07:00

Köstebekler
 Tanımı: 20–70 cm derinlikte toprak altında açtıkları tünellerde yaşarlar. Tek yöne doğru uzayan tüyleri, toprakla uyumlu boz renkleri ve kuvvetli bir kafa yapısına sahiptirler. Köstebekler, tünelleri açabilmek için toprağı burnuyla yukarı doğru sürerek küçük tepeler oluştururlar. Baş bölümünü kaplayan kıllar arasında gözleri kaybolduğundan çevresini iyi seçemezler ve bu yüzden kör köstebek diye adlandırılırlar. Ağzının kenarında bulunan ince kıllar çok duyarlıdır. Başının ön tarafı sivridir, ağzında kırkı bulan sivri dişleri vardır. Kulakları küçük olduğundan dikkatli bakılmazsa görülmezler.

Zarar şekli: Köstebek toprak altında yaşadığı için tarım arazilerindeki bitkilere toprak altından zarar verir. Toprağı kabartarak tümsek oluşturduklarından özellikle yeni dikilen fidelerin yerlerinden oynamalarına sebep olurlar. Ayrıca kök salmış bitkilerin köklerini de yiyerek zarar verirler. Kültür bitkileri ile çayır ve meraların yeşil kısımlarını, tohum ve meyvelerini, fidanların kök boğazını kemirmek suretiyle de zarar verebilirler.
 Mücadelesi: Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemleri izlenir. Kültürel önlemlerde derin toprak işlemesi, rotasyon, tarla temizliği ve tarlayı su altında bırakmak birey sayısını düşürür.
Kimyasal mücadele yönteminde ise fostoxin tabletler kullanılır. Köstebeklerin kabarttığı toprak, kürekle açılarak delikler açığa çıkarılır ve bu delikleri kapatacak büyüklükte kayalar deliklerin yanına konulur. Her deliğe 2–3 adet fostoxin tableti bırakıldıktan sonra delik ağzı kaya ile iyice kapatılır. Bu uygulama tüm deliklere yapılmalıdır.

Danaburnu ( Gryllotalpa gryllotalpa )

2009-09-06T10:56:00.000-07:00

 Tanımı: İri yapılı ve dolgun vücutludur. Uzunluk ergin böcekte 5–6 cm olup koyu kahverengi ile kızıl kahverengi arasında değişen renktedir. Vücut, kadife gibi tüylerle kaplıdır. Ön bacakları çok kuvvetli tipik kazıcıdır. Vücudunun sonunda çok belirli iki adet cerci bulunur.
Gündüzleri ön bacakları ile açtıkları galerilerde yaşarlar. Bazen toprak yüzüne de çıkarlar. Sıcak yaz gecelerinde daha aktiftirler. Genellikle yaşama yeri olarak galeri açmaya uygun olan kültüre alınmış nemli, bol humuslu, killi, kumlu toprakları seçerler.
Kışı toprak altında geçirir. İki yılda bir döl verir. Haziran ve temmuz aylarında toprakta açtıkları tünellerin sonunda yumurta odalarına yumurta bırakırlar.

Fotoğraf 2.2: Danaburnu zararlısı
Nimfleri ilkin beyaz gövdeli karınca gibi ufak görünüştedir. Gübre artıkları ve kök saçakları ile beslenirler. Nimfler sonbahara kadar toplu yaşar, kışın toprak derinliğine inerler. Baharda toprak yüzeyine yakın derinliğe gelip beslenirler, bir kışı daha geçirip ertesi yaz ergin olurlar.
 Zarar şekilleri: Ergin ve nimfleri toprak içinde galeri açarak ilerlerken rastladıkları her tür bitki köklerini ve yumrularını yerler. Özellikle yeni dikilmiş veya yeni çimlenmiş sebze fidelerinin köklerini keserek kurumalarına neden olurlar. Yumrulu sebzelerin ise toprak altında bulunan yumrularını kemirerek zarar verirler. Danaburnu yoğunluğu yüksek olduğu zaman bitkilerde büyük ölçüde zarar meydana gelir.
Danaburnu, polifag bir zararlıdır. Tüm sebzeler, süs bitkileri, tarla bitkileri, meyve ve orman fidanlarında zarara neden olurlar. Bazı kuşlar ve kümes hayvanları, danaburnu nimf ve erginlerinin doğal düşmanlarıdır. Ancak zararlının gece aktif olması ve toprak altında bulunması doğal düşmanların etkinliğini azaltmaktadır.
 Mücadelesi: Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemleri yapılır.
Kültürel önlemlerde küçük bahçeler mümkün olduğunca göllenecek şekilde su altında bırakılarak danaburnu nimf ve erginleri öldürülebilir ya da zararlı, gübreli ve sıcak toprakları sevdiklerinden arazinin uygun yerlerine yaz sonuna doğru gübre kümeleri bırakılır. İlkbahar başında bunlar toplanarak nimf ve erginler öldürülür. Toprağın iyi ve zamanında işlenmesi ile zararlının toprak altında bulunan yumurta, nimf ve erginleri yok edilir.
Kimyasal mücadelede ise öncelikle ilaçlama zamanının doğru olarak tespit edilmesi gerekir. Çeşitli kültür bitkilerinde ayrım yapmadan beslenmeleri, çoğalma ve canlı kalma güçlerinin yüksek olması nedeniyle yoğunluğa bakılmaksızın mücadeleye geçilmelidir. Bir yerde bulunup bulunmadıkları yenik bitki, galeri sayısı, nemli toprakların 1 cm altındaki yüzeysel kazı izlerinin incelenmesi ile anlaşılır.
Zehirli yem hazırlamak için önerilen ilaçlardan herhangi biri önce kepek ile kuru kuruya karıştırılır. Daha sonra içinde şeker eritilmiş su ile yavaş yavaş nemlendirilir.
Nemlendirme derecesi, kepeğin sünger hâline gelmesi şeklinde ayarlanır. Bu hazırlanan zehirli yem, akşamüzeri bahçe sulandıktan sonra bitki diplerine gelecek şekilde dekara 8 kg hesabı ile atılır.

Nematodlar

2009-09-06T10:42:00.000-07:00

 Tanımı: Nematodlar tatlı ve tuzlu sular ile nemli topraklarda yaşadıkları gibi canlı ve ölü hayvanlar ile bitkilerin üzerinde veya içinde yaşarlar. Büyüklükleri 0.5-1.5 mm uzunluğundadır. Çoğunlukla vücut, uzun ve silindirik yapılı yumuşak ve halkasızdır.
Vücutları genellikle renksiz olup bazen beslendikleri bitkilere göre yeşil, esmer ve siyah olabilir. Vücutları, dış etkilere karşı dayanıklı bir deri tabaka ile kaplıdır. Bacak ve gözleri yoktur, sürünerek hareket ederler. Ağız içinde sokucu bir iğne ( stilet ) vardır, bu organ bitkiyi delmeye yarar.

Fotoğraf 2.1: Köklerde nematod zararı
Genel olarak ayrı eşeylidirler. Erkekler dişilerden daha küçüktürler. Yumurta ile ürerler. Bitkilerde yaşayan nematodlar, yumurtalarını toprak veya bitki dokusu içine serbestolarak bırakırlar. Nematodlarda başkalaşım yoktur. Yumurtadan çıkan larvalar ergine benzer.
Gömlek değiştirme yumurta içerisinde olur. Bazı cinslerde ikinci gömlek değişiminden sonradişiler erkeklerden farklılaşmaya başlar. Bazı türlerde dişiler limon, armut, küre şeklinde olabilir. Erkekler ise ince uzun yapısını korurlar.
 Zarar şekilleri: Nematodlar birçok bitkilerin kök, soğan, yumru, gövde, yaprak, filiz bazen de çiçek, meyve ve tohumlarına stiletlerini sokup önce bu bitkilere bazı sıvılar salgılarlar. Daha sonra da bitkinin öz suyunu emerler. Bu salgıya bitkinin gösterdiği
reaksiyon sonucu urlar ve anormal oluşumlar meydana gelir. Stiletin sokulmasıyla bitki hücreleri yırtılır, dokular bozulur ve iletim demetleri görevlerini yapamazlar.
Bunun sonucunda bitkide solma, sararma, bodurlaşma, renk değişiklikleri, kıvrılma, aşırı derecede dalların oluşması, yumru ve köklerde saçaklanma, yumuşama ve çürümeler olur.
Ayrıca beslenme sırasında viral hastalık etmenlerini hasta bitkiden sağlam bitkiye taşıyarak direk zararlı olurlar. Beslenme sırasında açtıkları yaralardan bazı fungal ve bakteriyel hastalılara kapı açarak dolaylı olarak zarar verirler.
 Mücadelesi: Nematodlarla mücadeleye önce topraktaki varlığının anlaşılması ile başlanır. Nematodların topraktaki varlıları iki yolla anlaşılır;
 Nematolojik toprak analizleri: Tarla boşken alınan toprak örneği analize yollanarak toprakta serbest olarak yaşayan 2.devre kök-ur nematodu larvası aranır.
 Bitki köklerinde makroskobik yoldan ur arama: Nematodların konukçularının yetişmekte olduğu tarlalarda özellikle yaz sonu veya sonbahar aylarında bitkiler sökülerek köklerinde kök ur nematodu aranır. Bu şekilde arazinin ne kadar kısmında nematodun olduğu ve zararın ne kadar ilerlemiş olduğu saptanır.
Nematodlar tespit edildikten sonra mücadele yöntemlerine geçilir. Nematodlarla kültürel, biyolojik, fiziksel ve kimyasal yollarla mücadele edilir.
 Kültürel mücadele: Kültürel mücadele yöntemlerini şöyle sıralayabiliriz;
- Ekim nöbeti
- Toprağı nadasa bırakma
- Yabancı otların yok edilmesi
- Dayanıklı çeşitlerin seçimi
- Nematodla bulaşık bitkilerin yok edilmesi
- İyi bakım ve toprağın verim özelliğinin artırılması
 Biyolojik mücadele: Toprakta bitki paraziti nematodlar için genel olarak biyolojik kontrolü doğal düşmanları kök-ur nematodları için de geçerlidir.Bazı predatör nematodlar; nematod avcı toprak fungusları, parazit ve predatör diğer bazı toprak altı canlıları ve bakteri türleri söylenebilir.
Toprağın yaprak çürüntüsü, ahır gübresi ile gübrelenerek toprağın fiziksel özeliklerini geliştirme ve besin maddelerince zengin hâle getirilerek biyolojik mücadeleyi de hızlandırdığı ve nematod zararını büyük ölçüde azalttığı saptanmıştır.
 Fiziksel mücadele: Genel nematod savaşı yöntemlerinden biri olan su buharı veya sıcak su ile toprakta veya bitki üreme materyalinde nematodların öldürülmesi, çok masraflı olmalarından dolayı kullanılamazlar.
 Kimyasal mücadele: Kök-ur nematodlarına karşı kimyasal savaş en fazla başvurulan yöntemdir. Kimyasal savaşta kullanılan ilaçlar, ekim dikim öncesi boş araziye uygulanmalıdır. 20 cm derinliğinde ve toprak sıcaklığının 15–20 oC olduğu ilkbahar, yaz veya erken sonbahar aylarında ilaçlama yapılır.
İlaçlama öncesinde toprak; derince işlenmiş, ufalanmış ve bir önceki mahsulden kalmış bitki artıklarından temizlenmiş olmalıdır. Bunun için de toprağın, ilaçlamadan birkaç hafta evvel sürülmüş olması gerekir. İlaçlamanın uygulanacağı toprak ne çok kuru ne de çamur olmalı, en iyi tohum ekme tavında olmalıdır. Kimyasal mücadelede nematositlerden faydalanılır.

Akarlar ( Kırmızı Örümcekler (Acarina)

2009-09-06T10:27:00.000-07:00

Akarlar ( Kırmızı Örümcekler (Acarina) )
 Tanımı: Akarlar, çıplak gözle zor görülecek kadar küçük zararlılardır. Vücutları yumurta veya armut şeklindedir. Vücutlarında değişik şekil ve büyüklükte kıllar, dikenler ve tüyler bulunur. Renkleri türlere, gelişme dönemine ve mevsime göre değişiklik gösterir.
En çok bilinen akar türleri; iki noktalı kırmızı örümcek (Tetranychus urticae Koch. ) ve Avrupa kırmızı örümceği (Panonychus ulmi Koch.)’dir.
İki noktalı kırmızı örümcek (Tetranychus urticae Koch.): Ergin dişilerin vücudu, yuvarlakça yapıdadır. Genellikle yeşilimsi sarı veya kahverengimsi yeşil renklidir. Yaz mevsimi erginleri daha sonra portakal veya kiremit rengine dönüşür. Sırtında, orta kısma yakın olarak siyah renkli ve irice iki benek bulunur. Bu özellikleriyle kolaylıkla tanınırlar.
Yumurtadan yeni çıkan larvalar renksiz olup üzerinde benek bulunmaz. Beslenmeye başladıktan sonra vücudun her iki yanında benekler belirir. Bu tür, yapraklarda yoğun ağ örer.

Fotoğraf :İki noktalı kırmızı örümcek Fotoğraf : Avrupa kırmızı örümceği
Avrupa kırmızı örümceğinin (Panonychus ulmi Koch.): Ergin dişileri, yuvarlakça dolgun vücutlu ve koyu kırmızı renklidir. Sırtındaki kıllar, daire şeklinde ve beyaz renkli kabarcıklardan çıkar. Erkekler, pembemsi ve gri renklidir. Yumurtanın ucunda bir sap bulunur ve üzeri aşağıya doğru ince çizgilerle dilimlere ayrılmıştır. Larvaları, parlak kırmızı renklidir. Bu tür, yapraklarda ağ yapmaz.

Fotoğraf : Kırmızı örümceğin yapraktaki zararı

 Zarar şekilleri: Kırmızı örümcekler bitkilerin yaprakların, öz suyunu emerek ve bitkiye zehirli madde salgılayarak zarar yaparlar. Zarar gören yapraklarda; önce beyaz, sonra sarı kahverengi lekeler meydana gelmeye başlar. Daha sonra bu lekeler birleşerek yaprağın kurumasına ve sonunda dökülmesine sebep olur. Şiddetli zarar gören yapraklar kurşun veya gümüş rengini alır. Bitki zayıf kalır, meyve gözleri iyi gelişemez ve ertesi yıl verim azalır.
Sürgünler pişkinleşmez ve kış donlarından zarar görür.
 Mücadelesi: Kırmızı örümceklerle kültürel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerle mücadele edilir.
Kültürel önlemler alarak kışın veya erken ilkbaharda, bitkilerin kök boğazı ve gövdelerindeki sıyrılmış kabuklar kaldırılarak altında kışlayan akarların ölmesi sağlanmalıdır. Yere dökülen yapraklar toplanarak bahçeden uzaklaştırılmalı, bahçenin bakım işlemleri uygun olarak yapılmalıdır.
Biyolojik mücadelede akarların çok etkili doğal düşmanları bulunmaktadır. Doğal düşmanları korumak ve desteklemek suretiyle etkinlikleri artırılmalıdır. Bunun için yararlılara zararsız veya az zararlı olan seçici ilaçlar tercih edilmelidir. İlaçlama zamanı,bunların en az zarar göreceği şekilde ayarlanmalıdır. Bu yararlılar, yoğun olarak bulunduğu bahçelerden toplanarak bulunmadığı veya az bulunduğu bahçelere bulaştırmak suretiyle biyolojik mücadelede kullanılmalıdır.
Kimyasal mücadelede ise kırmızı örümceklere karşı kış mücadelesi önerilmemektedir. Akarların kimyasal mücadelesine karar verebilmek ve ilaçlama zamanını doğru bir şekilde belirleyebilmek için bahçedeki kırmızı örümcek yoğunluğu ve doğal düşman popülasyonunun saptanması gerekir. Daha sonra uygun akarisitlerle kimyasal mücadele yapılır.

Tripsler ( Thrips tabaci Lind.)

2009-09-06T10:17:00.000-07:00

 Tanımı: Erginleri, 1 mm kadar uzunlukta dar ve yassı vücutludur. Renkleri açık sarı veya sarımsı esmer renkte olabilir. Çok hareketli böceklerdir. Kanatlarının etrafında kirpik şeklinde kıllar bulunur. Yumurtaları çok küçüktür ve yumurtaları yaprak dokusuna bırakırlar.
Nimfleri ergine benzer, ancak kanatları gelişmemiştir.

Fotoğraf 1.12: Trips ergini Fotoğraf 1.13: Trips nimfi
 Zarar şekilleri: Nimf ve erginler, bitki öz suyunu emerek zararlı olurlar. Böcek yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde yaprakların üst kısmında yanıklar meydana gelir.
Yapraklar zamanla solar, bükülür ve beyazımsı bir hâl alır. Bazı türleri ise hem yaprakta hem çiçekte beslenerek zararlı olur. Tripsler, bazı sebze virüs hastalıklarının vektörüdür.

 Mücadelesi: Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemleri izlenir.
Kültürel önlem olarak zararlı ile bulaşık bitki artıkları imha edilmelidir. Toprak işlemesi ve yabancı ot mücadelesi yapılmalı ve küçük delikli tül ile seraların havalandırma açıklıkları kapatılmalıdır.
Tripslerin kimyasal mücadelesine karar verebilmek için küçük yapraklı bitkilerde yaprak başına 10 adet, büyük yapraklı bitkilerde yaprak başına 20 adet zararlı sayısına ulaşılmalıdır. Ancak tripslerin de virüs vektörü olduğu unutulmamalı ve mücadelesinde buna dikkat edilmelidir. Uygun sayılar tespit edildikten sonra uygun ilaç ile ilaçlama yapılmalıdır.

Galeri Sinekleri

2009-09-06T09:05:00.000-07:00

Galeri Sineklerinin Tanımı: Erginler; küçük, grimsi-siyah renkte, dolgun vücutlu, 1.3-2.3 mmuzunluğundadır. İlk dönem larva renksiz, açılma öncesi soluk portakal sarısı rengidir.Yaprak galeri sineği, sera koşullarında bütün mevsim görülebilir. Kışlama yoktur. Kışınseralarda, yazın ise yabancı ot ve sebzelerde görülürler.

Fotoğraf : Galeri sineği ve yapraktaki zararı

 Zarar şekilleri: Ergin ve larvaları tarafından zarar meydana gelir. Erginler, beslenmeve yumurta bırakmak için yapraklarda küçük yaralar açarlar. Bu beslenme yaraları, genişoranda hücre bozulmasına neden olur.Larvalar, beslenmek için yaprakta galeriler açarlar. Bu galeriler, bitkinin fotosentezyeteneğini büyük ölçüde azaltır. Galeriler, yaprakta geniş alanları kaplayabilir. Daha sonrazarar görmüş bölgeler sararıp kurur ve ileri aşamalarda yaprakların dökülmesine, tomurcukve çiçek gözlerinin düşmesine neden olurlar. Göze güzel görünmemesinden dolayı süsbitkilerinde ürünün pazarlama değerinin düşmesine ve ekonomik kayba neden olurlar. Gençbitki ve fidelerde gelişmeyi yavaşlatarak ürün ve değer kaybına da neden olurlar. Aynızamanda yaprak galeri sinekleri, sebzelerde de önemli ekonomik kayba neden olurlar.

 Mücadelesi: Karantina, kültürel, biyoteknik ve kimyasal mücadele yöntemleri ileyaprak galeri sinekleri ile mücadele edilir.Karantina önlemlerinde özellikle dışarıdan ithal edilen kesme çiçeklerin, saksı çiçeklerininve üretim materyallerinin bulaşık olmamasına özen gösterilmelidir. Bir bölgeden diğer birbölgeye gönderilen süs bitkileri özellikle incelenmelidir.

Kültürel yöntemleri ise şöyle sıralayabiliriz:

 Sera ve fide yastıklarının çevresinde bulunan yabancı otlar temizlenmelidir.

 Seralardaki havalandırma açıklıkları tel ile kapatılmalıdır.

 Bulaşık bitki artıkları imha edilmeli ve bulaşık bitkiler dikilmemelidir.

 Toprak 10 cm derinliğinde sürülerek toprakta bulunan pupalar yok edilmelidir.

Malçlama yapılarak torağın nemli kalması ve pupaların nemden ölmesi sağlanmalıdır.

Biyoteknik mücadelede seraya fide dikimiyle birlikte ilk ergin uçuşunu belirlemek içindekara 1 adet tuzak asılır. İlk ergin uçuşunu belirledikten sonra toplu tuzak kurmak amacıylasera içinde 10 m’ye 1 tane gelecek şekilde sarı tuzaklar 3 m aralıklarla asılır. Asılan butuzaklar, bitkilerin 10–15 cm üzerinden asılmalıdır. Tuzaklar kirlendikten sonra yenileri iledeğiştirilmelidir.

Kimyasal mücadelede ise asılan sarı tuzaklardaki yaprak üzerinde bulunan larvalarsayılır. Yaprak başına 4–5 larva olması hâlinde ilaçlamaya başlanır

Beyaz Sinekler

2009-09-06T08:41:00.000-07:00

Beyaz sineklerin Tanımı: Beyazsinek erginleri yaklaşık 1 mm boyunda olup genel görünüşü beyaz renktedir. Yumurtaları kısa bir sap ile yaprağın alt epidermisine tutturulur. Yumurtadan yeni çıkan larvalar şeffaf beyazımsı sarı renkte, oval yapılı ve hareketlidir. Larvalar, kısa bir süre sonra kendini yaprağa sabitleştirir ve hareketsiz duruma geçer. 3 larva dönemi bulunur. Larvanın renginin koyulaştığı (koyu sarı) ve şişkinleştiği son dönem pupa dönemi olarak kabul edilir
Beyazsinekler, seralardaki tüm bitkilerde ve özellikle sebzelerde ortamın sıcaklığına ve nemine bağlı olarak mevsim boyunca yaşamlarını sürdürebilir. Erginleri 14°C’nin altında yumurta bırakır. 10°C’nin altında ise hayat faaliyetleri yavaşlar. Her dişi, ortalama 200–300 yumurta bırakır. Yılda ortalama 9–10 döl verebilir.

Fotoğraf: Beyazsineğin ergin ve yumurtası ve larvası
Beyaz Sinek Zararları: Polyfag bir zararlı olup serada yetişen bitkilerde özellikle domates, hıyar, biber, fasulye ve patlıcanda zararı önemlidir.

Fotoğraf : Meyvede beyazsinek zararı
Beyazsinek erginleri gerek beslenme ve yumurta bırakma, gerekse dinlenme için yaprakların ve bitkilerin alt yüzeylerini tercih ederler. Larva ve erginler, bitki özsuyunu emerek yaprakta küçük lekeler hâlinde sararma meydana getirirler. Bitki zayıflar, meyve verimi azalır, bitki zamanla kurur. Ayrıca beslenme esnasında tatlı ve yapışkan bir madde salgılarlar. Bu madde üzerinde fumajin mantarları gelişerek siyah bir tabaka oluşmasına neden olurlar. Sonuç olarak bitki özümleme yapamaz hâle gelir; verim düşer, ayrıca ürünün pazar değerinin düşmesine neden olur.
Beyazsinek erginleri, bazı virüs hastalıklarının taşınmasında da önemli rol oynar.
Beyaz Sinek Mücadelesi; Kültürel, biyoteknolojik, biyolojik ve kimyasal mücadele yöntemleri
izlenir.
Beyazsinek mücadelesinde başarılı olmak için mutlaka alınması gereken kültürel yöntemler
aşağıda sıralanmıştır:
 Sağlıklı fide elde edebilmek için bitkiyi fide döneminde de zararlıya karşı korumalı, bunun için havalandırma açıklıkları mutlaka tül ile kapatılarak sera içerisine girmesi engellenmelidir.
 Sera çevresinde ve içindeki yabancı otlar yok edilmelidir.
 Sera içindeki nemi aşırı yükseltmemek için gereksiz sulamalardan kaçınmalı ve havalandırma yeterli düzeyde yapılmalıdır.
 Gereğinden fazla azotlu gübre bitkilere verilmemelidir. Bitki bünyesindeki azot beyazsinek için uygun bir besin ortamıdır.
Biyoteknik yöntem olarak ise kültürel yöntemlerle birlikte beyazsineğin serada varlığını belirlemek için fide dikimi ile birlikte dekara 1 adet olacak şekilde sarı yapışkan tuzaklar, bitkinin 10–15 cm üzerinden asılır. İlk ergin uçuşu belirlendikten sonra ise 10 m²' ye 1 tuzak gelecek şekilde 3 m aralıklarla ardışık olarak tuzaklar aynı şekilde yerleştirilir.
Tuzaklar kirlendikçe yenisi ile değiştirilir.

Fotoğraf : Beyazsinekte sarı tuzaklarla mücadele
Biyolojik mücadelede doğal düşmanları koruyucu önlemler alınarak mücadele edilir. Bu faydalılardan M.caliginosus Ege Bölgesinde çok etkilidir. Beyazsinek, sebze yapraklarında, yaprak başına 5 adet larva + pupa yoğunluğuna ulaştığında Encarsia formosa salımı yapılabilir. Salınacak parazitoit miktarını belirlemek üzere 20 bitkide bulunan yapraklar sayılır ve bir bitkide bulunan ortalama yaprak sayısı hesaplanır. Bu yaprak sayısı, serada bulunan bitki sayısı ile çarpılarak seradaki toplam yaprak adedi bulunur. Seraya parazitoit pupası, yaprak başına bir adet gelecek şekilde homojen olarak dağıtılır.
Kimyasal mücadeleye karar verebilmek ve ilaçlama zamanını doğru bir şekilde belirleyebilmek için seradaki beyazsinek yoğunluğu ve doğal düşman popülasyonunun saptanması gerekir.
Beyazsineklerin kimyasal mücadelesinde göz önünde bulundurulması gereken mücadele eşiği, “yaprak başına 5 larva+pupa”dır.

Yaprak Bitleri

2009-09-06T08:30:00.000-07:00

Yaprak Bitlerinin Tanımı: Vücut uzunlukları, zarar yaptıkları bitkiye göre değişmekle birlikte 2-3.5 mm boyunda; renkleri ise sarımtrak, yeşil, koyu yeşil ve siyah olabilir. Kışı, . tomurcukların
dibinde veya yakınında yumurta hâlinde geçirirler. Sonbaharda meydana gelen dişiler, yumurtalarını tomurcukların dibine veya yakınına bırakır. Bunlar, ilkbaharda açılır. Yeni çıkan bireyler, tomurcukların üzerinde veya çiçeklerin içerisinde beslenirler ve doğurarak çoğalırlar. Sonra çiçek, çiçek sapı, meyve ve meyve sapı üzerinde görülürler. Daha sonra yapraklara aşınarak koloniler oluştururlar. Nisan-mayıs aylarında kanatlı bireyler oluşur.
Mayısta en yüksek bulaşmayı yaparlar

Fotoğraf: Yaprak bitleri

Fotoğraf: Gülde yaprak biti

Yaprak Bitlerinin Zarar şekilleri: Yaprak bitleri, bitkilere ince uzun hortumunu sokup öz suyunu emerek beslenir. Bu zararlı, aynı zamanda virüs taşıyıcısı (vektörü)’dır. Koloniler hâlinde sürgün,
tomurcuk ve yapraklarda bulunurlar. Saldırısına uğrayan yapraklar, önce uzunlamasına ikiye katlanır; sonra spiral şeklinde, bazen de değişik biçimlerde kıvrılır. Zararlı, çiçeklerin açılmasını engeller; erken kurumalarına ve dökülmelerine yol açar. Dişi organ ve genç meyvelerde yaptığı emgiler nedeniyle meyvelerin ve çiçeklerin şekilleri de bozulur.
Yaprak Bitlerinin Mücadelesi: Kültürel, biyolojik ve kimyasal mücadele edilir.
Kültürel mücadele de izlenen yollar şunlardır:
 Bahçe içerisindeki yabancı bitkiler imha edilmeli.
 Toprak işlemeye özen gösterilmeli.
 Bu zararlıya, hassas bitkiler yetiştirilmemeli.
Biyolojik mücadele doğal düşmanları ortama salınarak yaprak bitleri ile savaşılabilir. Kimyasal mücadelede ise sürgünlerin % 20’sinde sürgün ve taze yaprakların alt yüzeyinde yaprak biti kolonileri görülmeye başladığı zaman uygun ilaçla ilaçlamaya geçilebilir.

Kabuklu Bitler

2009-09-06T08:07:00.000-07:00

Kabuklu Bitlerin Tanımı: Sarı ve kırmızı olmak üzere iki çeşidi vardır. Kırmızı kabuklu bit Aonidiella aurantii ve sarı kabuklu bit A.citrina’dır. Olgunlaşmış ergin dişinin kabuğu daire şeklinde olup bu iki tür birbirine oldukça benzer. Kabuk rengi A.aurantii’de kırmızı, A.citrina’da ise sarıdır. Ayrıca kabuk A.aurantii’de bombeli, öbür türde ise yassıdır. Kabuk çapı ortalama 1,8–2 mm' dir.

Kabuklu Bitlerin Zarar şekilleri: A.citrina bitkilerin en çok yapraklarını, sonra meyvelerini tercih eder, A. aurantii’nin aksine sürgün ve dallarda ise yok denecek kadar azdır. Ayrıca A.citrina yaşlı, A. aurantii genç ağaçları daha çok tercih eder. Bu tercihler, türlerin ayrılmasında önemli rol oynar.Bitkileri sokup emmek suretiyle kalite ve kantite kaybına neden olurlar. Tozlu yol kenarlarındaki bahçelerde doğal düşman faaliyetleri sınırlı olduğundan popülasyonu daha da artar.

Fotoğraf: Kabuklu bitlerin meyvede zararı

Kabuklu Bitlerin Mücadelesi: Kültürel, biyolojik ve kimyasal mücadele yapılır. Kültürel mücadelede hastalıklı bitkiler kuvvetli olarak budanmalı, zararlılar ile yoğun bulaşık olan kuru veya kurumaya yüz tutmuş dallar kesilip yakılmalıdır. Zararlılar daha çok tozlu yol kenarlarındaki bahçelerde yoğun olarak bulunduğundan bu yollar toz kaldırmayacak şekilde ziftlenmeli veya asfaltlanmalıdır.Biyolojik mücadelede doğal düşmanlardan gerektiği gibi yararlanılması için gereksiz yere ilaçlama yapılmamalıdır.Kimyasal mücadele de zararlı bitkide görüldüğünde uygun ilaçla ilaçlanarak yapılır. Ancak büyük meyve ağaçlarında ilaçlama biraz farklılık gösterir. Bu zararlıya karşı meyve ağaçlarında kışın (hasattan hemen sonra başlanıp şubat sonuna kadar olan dönemde) ve yazın olmak üzere iki ayrı zamanda ilaçlama yapılabilir. Yazın mayıstan itibaren haftada 2 kez hareketli larva çıkışları kontrol edilir. İlk larva görüldükten iki hafta sonra 1. dönem çoğunlukta olduğunda ilaçlamaya başlanır.Ağacın önce iç tarafları, sonra dış tarafı iyice ilaçlanmalıdır. İlacın mümkün olduğu kadar yere damlatılmamasına özen gösterilmeli ve yüksek basınçlı motorlu pülverizatörlerden biri kullanılmalıdır. İlaçlamalarda yazlık yağlar kullanılacaksa bahçe sulanmalı, serin zamanlarda ilaçlama yapılmalıdır. 32°C üzerinde ilaçlamadankaçınılmalıdır.

Unlu Bitler

2009-09-06T07:49:00.000-07:00

Unlu Bitler
a) Tanımı: Şekil, büyüklük ve renkleri görüldüğü bitkiye göre değişiklik gösterir. Genel olarak vücut uzunca oval, üzeri un gibi ince beyaz mumsu tozlarla kaplıdır. Vücut uzunluğu 3–5 mm, eni ise 1.5 - 2 mm’dir.
b) Zarar Şekli: Polyfag bir zararlıdır. Birinci derecede turunçgillerde olmak üzere zeytin, dut, bağ, nar, muz, zakkum, yerfıstığı, bal kabağı, kavun, karpuz ve pek çok süs bitkisinde zarar yapar. Ama en çok turunçgillerde zarar yapmaktadır. Bunlardan Washington navel portakalı, yafa portakalı, altıntop ve limonlarda daha çok zararlı olurlar. Turunçgillerde meyvelerin sapla birleştiği çanak yaprakları ve meyvelerin birbirleriyle temas ettiği yerlerde emgi yaparak meyve kalitesini düşürür ve sap dipleri zayıflayan meyvelerin dökülmesine neden olurlar. Salgıladığı tatlımsı madde ile de yaprak ve meyvelerde fumajine sebep olurlar.

Fotoğraf 1.1: Unlu bitler Fotoğraf 1.2: Unlu bitkilerin meyvede zararı
c) Mücadelesi; Kültürel, biyolojik ve kimyasal mücadele yöntemleri izlenir.
Kültürel mücadelede bahçe temizliğine dikkat edilmeli, sürümler tavında yapılmalı, ağaç taçları hiçbir zaman birbirine kavuşacak kadar yakın olmamalıdır. Bitkiler arasında güneşlenme ve hava akımı sağlanmalıdır. Fabrika yanlarına ve pamuk alanı içine bahçe kurulmamalıdır. Biyolojik mücadelede doğal düşmanları ortama salınmalıdır.
Kimyasal mücadelede ise zararlının ilk görüldüğü anda yoğunlaşmasını beklemeden uygun insektisit ile ilaçlama yapılmalıdır.

Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Yetiştiriciliği

2009-03-31T00:13:00.000-07:00

Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Bilimsel Sınıflandırma
Âlem: Plantae
Şube: Magnoliophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Asterales
Familya: Asteraceae
Cins: Helianthus annus
1.1. Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Bitkisinin Genel Özellikleri
Ayçiçeği, halianthusgillerden olup bu gruba 70 bitki dâhildir. Bunlardan bir yıllıkları olduğu gibi çok yıllık olanları da vardır. Eskiden Amerikalı Kızılderililer tarafından çeşitli rahatsızlıklara karşı kullanılmıştır. İspanyollar tarafından 1569 yılında Avrupa’ya getirilen bitki, kısa zamanda Doğu Türkistan’a kadar oldukça geniş bir alana yayılmıştır. Ayçiçeğinin taç yaprakları ateş düşürücü olarak ve gribe karşı kullanılmıştır. Ayçiçek tohumundan elde edilen yağ, salata ve yemeklere katılır veya masaj yağı yapımında kullanılır. Bitkiye günebakan denmesinin sebebi bitkinin kafasını güneşin yönüne doğru dönmesidir. Almanca sonnenblume denmesinde güneş çiçeği anlamına gelir. Helianthus; helios yani güneş ve anthos ise çiçek kelimelerinden oluşur yani güneş çiçeği anlamına gelir ve de annus kelimesi bir yıllık anlamındadır; çünkü çiçeklerin başları tıpkı güneş gibidir. Ayrıca bitki yapısı nedeniyle güneş ışınlarını takip etmesi bakımından dikkat çekicidir. Bitkiler sabah doğuya bakar ve günün sonuna doğru güneşi takip ettikleri için yüzlerini batıya çevirir.

Fotoğraf 1.1. Helianthus annus
Çok çeşitli kültür formları vardır; bu nedenle de bütün çeşitleri bir çatı altında toplamak zordur. Çoğu ayçiçeğinin boyu 2 – 4 metre arasında değişmektedir. Dikine büyüyen, yüksek boylu, bol dallıdır. Bazılarının kökleri yumruludur ( yer elması ). Çiçekleri uzun saplı, çiçek tablası büyük, çiçek tablası sapları uzundur. Çiçekler genellikle sarı ve sarı tonlarında olmakla birlikte değişik renkleri de mevcuttur. Çiçek tablasının dışındaki kısım steril olup sadece orta kısım tohum üretebilmektedir. Çiçekleri 10–40 cm genişliğinde tepsi şeklinde geniş bir kafa olup kenarların 1–3 sıra dizilmiş dil şeklinde 30–70 adet 5–10 cm uzunluğunda altın sarısı renkli ve ortada boru şeklinde çiçek yaprakları vardır. Borumsu çiçekler sarımsı esmer renkte ve de oldukça çoktur.

Fotoğraf 1.2: Helianthus annus bitkisinin çiçek yapısı

Yaprakları aşağı kısımlarda karşılıklı, yukarı kısımlarda sarmal dizilişli, uzun saplı, kenarları düz veya dişlidir. Tüylü gövde ve yapraklara sahiptir. Yaprakları alttan üste doğru yükseldikçe büyür. Uzun bir sap üzerinde kalp veya üçgen şeklinde, koyu yeşil renkli, ortada bir ana damar bulunur.

Fotoğraf 1.3: Helianthus annus bitkisinin gövdesi
1.2. Helianthus Fidesi Üretimi
Helianthus’ta üretim; parçalama, kökten ayırma ve tohumla yapılmaktadır. Parçalama ve kökten ayırma yöntemleri, çok yıllık bitkilerde uygulanmaktadır. Esas üretim yöntemi tohumla üretimdir. Tohmlar şubat veya martta yastıklara ekilir. Çimlenme 1 -2 hafta içinde olur.

Fotoğraf 1,4: Helianthus tohumu
1.2.1. Fide Üretimi
Helianthuslar’da tohumla üretim yöntemi daha çok kullanılmaktadır. Tohum araziye genellikle doğrudan serpilir. Çimlenmesi çok kolaydır. 21 – 24 0 C’de 2 – 7 günde çimlenme olur. En iyi ekim zamanı, tohumlar 20 – 30 cm ara ile don tehlikesi geçtikten sonra üretim yapılacak yere ekimidir. Eğer şaşırtma yapılacaksa, şaşırtma için en uygun zaman fidenin iki gerçek yaprak çıkardığı zamandır. Sürekli bir ürün alabilmek için ise tohumları 2 -4 hafta ara ile atmamız gerekir.

Fotoğraf 1.5: Helianthus tohumunun çimlenmesi
1.2.2. Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Fidelerin Bakımı
Helianthus fidelerinin gelişimi açısından sulamaya dikkat edilmelidir. Fidelerin üzerinde su kalmamasına özen gösterilmelidir. Fidelerin bakımında diğer önemli bir konuda ilaçlamanın zamanında ve doğru olarak yapılmasıdır.

Fotoğraf 1.6: Helianthus bitkisi
2.Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Kesme Çiçek Olarak Yeteiştirilmesi
Helianthus bitkisinin kesme çiçek olarak üretimi, kapalı ve açık ortamlarda yapılmaktadır. Ülkemizde ve dünyada helianthus çok eskiden beri bilinmekle birlikte kesme çiçek olarak kullanımı yenidir. Günümüzde kesme çiçek olarak yetiştiriciliği giderek artmaktadır.

Fotoğraf 2.1: Helianthus kullanılarak yapılan düzenlemeler
Helianthus çiçekleri oldukça gösterişlidir; bu yüzden çok değişik düzenlemelerde kullanılmaktadır. Özellikle mevsim buketlerinde tercih edilmektedir.

Fotoğraf 2.2: Helianthus buketleri
2.1. Toprak ve Gübre İsteği
Helianthus toprak isteği bakımından fazla seçici değildir. Kumlu topraklardan, killi topraklara kadar değişim gösteren farklı yapılardaki topraklarda başarıyla yetiştiriciliği yapılmaktadır. Özellikle, derin, organik maddece zengin alüviyal topraklar, Helianthus üretimi için çok uygundur. Fazla verimli olmayan topraklarda da, çok iyi gelişme gösterebilmektedir. Bunun yanında taşlı, kumlu ve yüzlek toprakları sevmez. Helianthus yetiştirilecek topraklarda taban suyu yüksek olmamalı ve drenaj sorunu bulunmamalıdır. Her türlü toprakta yetişmesine rağmen, iyi drenajlı, pH’sı nötre yakın ( pH 6,5 – 7,5 )topraklar tercih edilmelidir. Eğer toprak asitli ise kireç ilave edilmelidir. Su tutma kapasitesi yüksek toprakları daha fazla sever ancak asitli topraklardan hoşlanmaz. Helianthus tuzluluğa toleransı olmayan bir bitkidir.

Fotoğraf 2.3: Helianthus serasından görünüm
Helianthus bitkisinin de diğer bitkiler gibi büyüme ve gelişmesini devam ettirebilmek için topraktan belirli miktarda bitki besin maddesi kaldırması gerekmektedir. Bu miktar verimle orantılıdır; bu nedenle en uygun gübreleme için önce toprak analizi yapılmalı ve bunun doğrultusunda belirlenen verim hedefine göre gübre önerilerinde bulunulmalıdır. Helianthus topraktan en fazla azot elementini almaktadır; bu yüzden yapılan gübrelemeler, daha çok azot ağırlıklıdır. Helianthus bitkisinde uygulanacak azot miktarı; Toprak yapısına, hedeflenen verime
ve sulama koşullarına göre değişmektedir. Azot, Helianthus verimini sınırlayan en önemli bitki besin elementidir. Azot bitkilerde ilk gelişmeyi hızlandırmaktadır. Eksikliği halinde bitki normal gelişimini sürdüremez. Verilecek olan azotun %50’si bitkiye ekimle beraber, diğer yarısı çapayla birlikte verilir. Azot eksikliği bitki boyunun kısalmasına ve alt yapaklarda sararmalara neden olur. Fazla miktardaki uygulamalarda ise bitkilerde vegetatif gelişme hızlanmakta ve sapların fazla boylanarak cılız kalmasına neden olmaktadır. Helianthus’ta fosfor gübrelemesi: Bitkinin fosfora olan ihtiyacı fazla olmamakla beraber, belirli bir verim oluşturabilmek için yapılan toprak analizleri doğrultusunda uygulanmalıdır. Fosfor eksikliğinde, bitkinin yaprak uçlarında yanmış bir görünüm ortaya çıkar. Uygulama ekim öncesi veya ekim sırasında yapılır.
Helianthus’ta potas gübrelemesi: Bitki topraktan fazla miktarda gübre kaldırır ancak ülkemiz koşullarında topraklarda yeteri miktarda potas bulunmaktadır. Potas eksikliğinde, yaprak ayasının kenarında önce sararmalar daha sonra kahverengi bir renk oluşur ve kurumalar meydana gelir. Yaprak damar araları da kabarır. Potaslı gübre ekim öncesi uygulanır.
2.2. Dikim Şekli ve Mesafesi
Helianthus yetiştiriciliğinde toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama bölgelere göre farklılık göstermektedir. Öncelikle arazi yaz sonunda pulluklarla derin(20-25cm)olarak işlenir. Daha sonra sonbaharda tekrar kültivatörle karıştırılmalıdır. Kışı bu şekilde geçirdikten sonra şubat ayında tekrar kültivatörle karıştırılmalıdır. Ekim zamanı geldiğinde, gübre ve herbisit uygulamasından sonra tekrar kültivatör ile karıştırılmalı ve üzerinden sürgü geçirilerek arazi ekime hazır hale getirilmelidir. Açık alanda en uygun ekim zamanı şubat sonu ve mart ayı başlarıdır.
Ekim genellikle nemli toprağa yapılır. Tohumların çimlenebilmesi için toprak sıcaklığının 8–10 ºC olmalıdır. Toprak sıcaklığı arttıkça tohumun çimlenme ve sürme hızı da atmaktadır; bu nedenle ekim zamanında toprak sıcaklığının 12 ºC olması istenir. Bu nedenle toprak sıcaklığı ekim zamanını belirlemede önemli bir faktördür. Toprak sıcaklığı; tohumun çimlenebileceği dereceye ulaştığında ekim yapılmalıdır.

Fotoğraf 2.6: Helianthus fideleri
Toprak yapısına ve nemine bağlı olarak ekim derinliği değişmektedir. Normal koşullarda ekim derinliği 4–6 cm arasında değişmekte, toprak nemi derinlere kaçmışsa derinlik 7cm’ye kadar yapılabilir. Tohum araziye doğrudan ekilecekse 20 – 30 cm ara ile yapılır. Eğer şaşırtma yapılacaksa şaşırtma için en uygun zaman fidenin iki gerçek yaprak çıkardığı zamandır.

Fotoğraf 2.7: Helianthus
3. Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Bitkisinin Ekolojik İstekleri
3.1. Sıcaklık
Helianthus bitkisi soğuk ve yüksek sıcaklıklara karşı oldukça toleranslı bir bitkidir; bu nedenle geniş bir yayılma alanına sahiptir. Helianthus, yetişme periyodu boyunca (100–150 gün) 2600–2850 °C civarında toplam sıcaklık ister. İyi bir gelişim için ortam sıcaklığı 18–24 °C olmalıdır. Derin ve kazık kök sistemine sahip olması nedeniyle kuraklığa dayanıklıdır. Helianthusun çimlenmesi için en az toprak sıcaklığı 8–10 °C olmalıdır; bu nedenle genelde nisan başı-mayıs ortası arasında ekimi yapılır. Erken ekim, verimi önemli ölçüde artırır. Ayçiçeği soğuğa dayanıklı olup genelde ilk donlardan 4–6 yapraklı devreye kadar zarar görmez. Ancak ısının -4°C’nin altına düşmesiyle oluşan dondan oldukça fazla etkilenir.

3.2. Işık
Helianthuslar güneşli yerlerde yetiştirilir. Tam güneşi severler. İyi bir çiçeklenme için 13 – 17 saat ışık alması gerekir. Eğer gölgede yetiştirilmeye kalkılırsa kendi ağırlığında bir azalma olur ve enine gelişme görülmez. Ayrıca bitkinin ışığa karşı yönelme (Fototropizm) özelliği vardır. Bu da bitkinin daha iyi güneşlenmesini sağlar. Yapılan bir araştırmaya göre; Işığa yönelen yapraklar, hareketsiz olanlara göre %9 oranında daha fazla ışıktan yararlanmaktadır ve fototropizm bitkinin fotosentez kapasitesini % 10-23 oranında artırmıştır.

Fotoğraf 3.1: Helianthus açık alan üretimi
3.3. Nem
Helianthus fazla nemli bölgeleri sevmez. Hava nispi neminin yüksek olması halinde, tabla çürüklüğüne neden olan hastalıkların olumsuz etkisi artar; bu nedenle açık alan üretiminde, nispi nemin düşük olduğu bölgeler seçilir. Aşırı sulama yapılmadığı takdirde nem büyük bir problem oluşturmaz. Fazla miktardaki nemin yok edilmesi için ise kapalı ortamlarda mutlaka havalandırma yapılmalıdır.

Fotoğraf 3.2: Helianthus sera üretimi

3.4. Havalandırma
Havalandırma gerek seranın kapısından gerekse de havalandırma pencerelerinden
sağlanır. Eğer dışarıda yetiştiricilik yapılıyorsa çok fazla rüzgârın olmadığı yerlerde üretim
yapılmalıdır.

Fotoğraf 3.3: Helianthus bahçesi
4. KÜLTÜREL İŞLEMLER
4.1. Sulama
Helianthus bitkisi, fide döneminden çiçekleninceye kadar bol sulanmalıdır; ancak gövde ıslatılmamalıdır, kolay çürür; bu yüzden iki haftada bir, ilaçlama ve gübreleme amacıyla sulanmalıdır. Helianthus bitkisinin su ihtiyacı, yetişme periyodu boyunca yaklaşık 700-800 mm
civarındadır; bu nedenle yüksek verim alabilmek için yağışın az olduğu yıllarda, aradaki farkın, sulamaya uygun yerlerde, mutlaka sulama suyuyla verilmesi gerekir. Toprakta bitkilerin su ihtiyaçları toprak tansiyometresiyle ölçülür. Ayçiçeğinde en hassas devre, çiçeklenme öncesi tablaların oluşmaya başladığı devredir. Özellikle suya duyulan bu ihtiyaç çiçeklenme zamanında en üst seviyeye çıkar. Bundan dolayı bu devrelerde yağış yoksa yüksek verim için ayçiçeği mutlaka sulanmalıdır.
4.2. Gübreleme
Optimum verim için helianthus bitkilerine uygulanacak 7–8 kg. saf azot (N) ve aynı miktarda fosfor yeterli olmaktadır. Toprak analizi yapılıp tarlanın besin maddesi içeriği belirtildikten sonra gübre uygulamak son derece önemlidir. Toprak tahlil sonucu besin maddesinin eksikliği belirtiliyorsa, topraktaki mevcut duruma da bağlı olarak, yeterli miktarda 15–15–15 gübresi uygulamak gerekir.
4.3. Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Bitkisinde Hastalık ve Zararlılar
Helianthus bitkisinin en önemli zararlısı, orobanş parazitidir. Ancak bu parazite dayanıklı hibritler piyasada mevcuttur. Bunun yanında karşılaşılan diğer hastalıklar; ayçiçeği mildiyösü, sap, kök ve tabla çürüklükleridir. Ayçiçeği mildiyösüne karşı ilaçlı hibrit tohumlar kullanılabilir; ancak özellikle sulu alanlarda ortaya çıkan Sclerotinia'ya karşı dayanıklı çeşit olmayıp ilaçlı mücadelesi de yoktur.

Fotoğraf 4.1: Helianthus bitkisinde görülen rhizopus ve mildiyö
 Hastalıklar
 Ayçiçeği Mildiyösü
Ayçiçeğinin en önemli mantari hastalıklarından biridir. Etmeni Plasmopora Helianthi Novat’tır. Bu hastalığa, erken devrede yakalanan ayçiçeği bitkileri normal gelişemez, bodur kalır. Hasta bitki yapraklarında sararma ve alt kısmında beyaz toz şeklinde sporlar görülür. Mildiyönün bulaşması, genellikle tohumdan, topraktaki bitki artıklarından olur. Bulaşık ve taban suyu yüksek tarlalarda, hastalık yüksek oranda görüldüğünde tekrar ikinciye ekim yapılması gerekebilir. Mücadelesi, bu hastalığa dayanıklı çeşitlerin ekilmesi, hassas çeşitlerde ise tohumu
ekmeden önce kesinlikle “metalaxyl” etken maddeli fungusitlerle tohum ilaçlaması yapılması ile olur. Kültürel olarak mücadelesi ise hastalıklı bitki artıklarını tarladan uzaklaştırmak ve ekim nöbeti yöntemi ile mümkündür.

 Solgunluk
Bu hastalığa yol açan etmenlerden birincisi Sclerotinia sclerotiorum (lib)’ dır. Genel olarak kök boğazı çürüklüğü biçiminde görülür. Hastalık, bitki köklerini toprakta kömürümsü sclerotları ile bitki sap ve tablalarını ise toprak yüzeyinde çimlenen askosporları ile enfekte eder. Bitkinin sap ve öz dokusunu kurutarak iletim demetlerini devre dışı bırakır. Diğer bir solgunluk hastalığına da Verticillium dahlie Klebah neden olur. Çiçeklenme döneminde üst yapraklarda aniden solma, sararma ve damar içinde siyah lekelerin görülmesi ile belirlenir.
Mücadelesi, her iki etmenin neden olduğu bu solgunluk hastalıkları ile mücadelede bu hastalıkların görülmediği bitkilerle ekim nöbeti, dayanıklı veya toleranslı çeşitlerin ekilmesi önerilir. Ayrıca hastalıklı bitkilerin tarladan kökleri ile birlikte uzaklaştırılması ve yakılması yararlıdır.
 Zararlılar
 Makaslı Böcek (Lethrus brachiicollis Fairm)
Daha çok ayçiçeğinin çıkış, çimlenme döneminde zarar yapar. Fideleri toprak üstünden yiyerek keser. Mücadelesi, tarladan yabancı otları uzaklaştırmak, derin sürüm ve uygun
insektisit ile tohumların ve toprak yüzeyinin ilaçlanması ile mümkündür.
 Çayır Tırtılı (Loxastege sticticalis (L)
Bitkinin yaprak ve tomurcuklarını yiyerek önemli zarar yapar. Mücadelesi, ayçiçeği ekilecek tarlada sonbaharda derin toprak işleme, yabancı otları tarladan uzaklaştırma ve bu zararlı görüldüğünde uygun insektisitlerle ilaçlamak gerekir.
 Bozkurt (Agrotis sp.)
Küçük ayçiçeği fideciklerini toprak altından keserek önemli zarar yapar. Mücadelesi, ekim öncesi ekilecek ayçiçeği tohumlarını ekimden önce uygun bir insektisitle ilaçlamak; ayçiçeği çıktıktan sonra yüzey ilaçlaması yapmak gerekir.
 Diğer Ayçiçeği Zararlıları
Diğer ayçiçeği zararlıları özellikle gübreli yerlerde ve çeltik yerlerinde danaburnu (Gryllotolpa sp.), yeşil kurt (Heliothus spp.) ve çizgili yaprak kurdu (Spodoptera exigus Hlon)’dur. Mücadelesi, zamanında tarla kontrolleri sonucu görüldüğünde uygun insektisitlerle, danaburnunda zehirli kepek ile genelde diğer zararlılarda tarla ve bitki yüzeyi ilaçlaması ile yapılır.
 Orobanş (Orobance cumana)(Verem Otu)
Kök parazitidir. Besin maddesini ve su gereksinimini tamamen ayçiçeği köklerine emeçlerini salarak karşılar. Orobanş birçok yerde verem otu da denilmektedir. Orobanş parazitinin boyu 20–60 cm arasında, çiçek rengi genellikle mavi, mor veya beyaz olabilmektedir.

Fotoğraf 4.1: Helianthus bitkisinde görülen orabanş
Tohumları çok küçük kahverengi ve kapsüller içerisindebulunmaktadır. Bir orobanş sapında bulunan kapsüllerdemilyonlarca tohum bulunmaktadır. Söz konusu buparazit tohumlarının yapılan araştırma sonucundatoprakta canlılığını 10–15 yıl süreyle koruyabildiğ ibelirlenmiştir.
Mücadelesinde, bu parazite karşı dayanıklı tohumların ekilmesi en kesin çözümdür. Bu parazite karşı yapılacakkaçınmaktır.
4.4. Helianthus ( Ayçiçeği, Günâşığı, Günebakan ) Bitkisinde Yabancı Ot Mücadelesi
Üretici, ayçiçeklerinin yetiştirilmesi sırasında yabani otlarla mücadele etmelidir. Yabani otlar bitkilerimizin kalitesiz olmasına neden olur. Ortamda yabani otların çok olması hasat zamanını uzatır ve maliyetin artmasına neden olur. Yabancı otlarla mücadele için herbisitler kullanılabilir. Bunun yanında çapalama yapılabilir, hatta elle mücadeleyapılmalıdır.
4.5. Destek Sağlama
Helianthus bitkisi rüzgâr almayan kısımlarda yetiştirilmelidir. Eğer biraz da olsa rüzgâr alıyorsa bu dezavantajı ortadan kaldırmak için 1 – 1,5 metre yüksekliğe kadar destekleme sistemi kurulmalıdır. Ayrıca rüzgârlı bölgelerde dev çiçekli ve boyları uzun türler bir sırık yardımıyla destek sağlanmalıdır; aksi halde yere 45 0 lik açıyla eğilir. Kapalı alan üretiminde destekleme sistemi, diğer kesme çiçeklerde yapıldığı gibidir.

5. HASAT İŞLEMLERİ
5.1. Hasat
Helianthus bitkisini, sabah ya da akşam en serin zamanda hasat yapmak gerekir. Bitkiler ve çiçekler çiğden ve nemden arındırılmış olmalıdır. Çiçekler tamamen açmış halde iken toplamak gerekir.

Fotoğraf 5.1: Helianthus bitkisinde hasat zamanı
Kesim işlemi bıçak veya makasla yapılabilir; ancak gövdeler mümkün olduğu kadar temiz ve dezenfekte edilmiş aletlerle kesilmelidir.
5.2. Tasnif
Helianthus bitkisinden kesilen çiçekler hasat edildikten sonra serin bir ortama getirilir. Kesilen çiçekler boylarına göre ayrılır. Gövde yapısı bozuk olanlar ayrılır. Çiçek tablasının büyüklüğüne göre de sınıflandırma yapılır. Çiçek tablasında bozukluk olanlarda ortamdan uzaklaştırılır. Alt yaprakları ve zarar görmüş yapraklar koparılmalıdır.
5.3. Pazara Hazırlama
Kesilen Helianthuslar bitki koruyucu ya da asitlendirilmiş temiz suyla dolu steril bir kaba konur. Toplanan çiçekler işlenecek hale gelene kadar soğuk bir depoya ya da serin, gölge bir yere yerleştirilir. Çiçekleri gövde boylarına ve çiçek büyüklerine göre tasnif edilir. Alıcının özelliklerine göre demet yapılır. Suyun altında gövdeleri tek bir boya gelecek şekilde yeniden kesilir.
5.4. Depolama
Sınıflandırılmış ve demet yapılmış çiçekler temiz ve dezenfekte edilmiş depolarda 2.2 – 7.7 0C de ve % 85 – 90 nem oranında depolanmalıdır. Vazo ömrü 7 – 10 gün arasıdır. Polensiz çeşitlerin vazo ömrü daha uzundur.

Kaynak:Megep

Gizlilik Politikası

2009-03-31T00:12:00.001-07:00

Web sitemizi ziyaret ettiğiniz zamanlarda reklam hizmeti vermek için üçüncü taraf reklam şirketlerini kullanmaktayız. Söz konusu şirketler, bu sitelere ve diğer web sitelerine yaptığınız ziyaretlerden elde ettikleri (adınız, adresiniz, e-posta adresiniz veya telefon numaranız dışındaki) bilgileri ilginizi çekecek ürün ve hizmetlerin reklamını size göstermek için kullanabilir. Bu uygulama hakkında bilgi edinmek için ve söz konusu bilgilerin bu şirketler tarafından kullanılmasını engellemek üzere seçeneklerinizin neler olduğunu öğrenmek isterseniz NAI Self-Regulatory principles for publishers (PDF) belgesinin A Eki’ne bakınızz. NAI’nın örnek dili istediği zaman değiştirilebileceğini unutmayın.

Google ve DoubleClick DART çerezi hakkında:
Üçüncü taraf satıcı olarak Google, sitenizde reklam yayınlamak için çerezlerden yararlanır.
Google, DART çerezlerini kullanarak kullanıcılarınıza, sitenize ve İnternet’teki diğer sitelere yaptıkları ziyaretlere dayalı reklamlar sunar.
Kullanıcılar, Google reklam ve içerik ağı gizlilik politikasını ziyaret ederek DART çerezinin kullanılmasını engelleyebilir

Çiçek Anlamları ; ( Alfabetik Olarak , Çiçek Renklerine Göre Çiçek Anlamları )

2008-11-18T22:27:00.001-08:00

Açelya : Nefse Hakimiyet.
Açelya Hint : "Gerçek Şu Ki, Herşey Bitti!"
Adaçayı :Eşler Arasında "Biz İyi Bir Aileyiz" Mesajıdır.
Akasya (Pembe Veya Kırmızı): Güzellik, Zerafet Ve İncelik; "Seni Beğeniyorum."
Akasya (Beyaz): Dostluk; "Bizimki Temiz Bir Sevgi, Belki Biraz Arkadaşça..."
Akasya (Sarı): Platonik Aşk, İsimsiz Aşık..
Ananas: "Sen Kusursuz Birisin!" Ardıç: "Seni Koruyacağım!"
Ayçiçeği (Çiçek Olarak) "Sana Tapıyorum!"
Badem "Aşkımızın Sürmesini Ümit Ediyorum."
Biberiye : Anma Çan Çiçeği: "Aşkımıza Sadakatle Bağlıyım!"
Çingülü: "Zarif Ve Çok Güzelsin!"
Çuha Çiçeği: "Çok Güzelsin."
Defne: Terfi Eden Kişilere Gönderilir; "Şan, Ün, Görkem" Anlamı Taşır.
Eğrelti Otu: Samimiyet. Elma: "İtiraf Etmem Gerekirse, Seni Görünce Şeytana Uyasım Geliyor; Ya Senin?"
Erik: "Sözüme Sadık Kalacağım."
Fesleğen: İyi Dilekte Bulunmak İçin.
Fulya: "Sevgilim, Geri Dön!"
Gardenya: "Beni Unutma; Gerçek Aşkımsın..."
Gelin El Çiçeği: "Mutlu Olabiliriz."
Gül: Sevgiyi İfade Eder.
Gül (Pembe): "Arkadaşımsın."
Gül (Kırmızı): "Seni Seviyorum; İhtirasla Bağlıyım Sana!"
Gül (Kırmızı & Beyaz): Birliktelik İsteği.
Gül Goncası (Kırmızı): "Genç Ve Güzelsin."
Hanımeli: "Sana Olan Bağlılığım Sonsuza Kadar Sürecek."
Hercai Menekşe: "Beynimi İşgal Ediyorsun; Ama Ben Bu Durumdan Şikayetçi Değilim..." Ihlamur: Evli Çiftler İçin "Seni Seviyorum" Anlamı Taşır.
İspanyol Yasemini: "Bence, Sen Çok Seksi Ve Şehvetlisin!"
Kaktüs İçtenlik; "Aşkımız İçin Zorluklara Katlanmalıyız!"
Kamelya "Kusursuz Bir Aşıksın!"
Karanfil Kişinin Kendine Olan Öz Saygısını Ve Güzelliği İfade Eder.
Karaçalı "Dostluğumuz Uzun Ömürlü Olsun!"
Karanfil (Koyu Kırmızı) "Kalbimi Kırdın!" Karanfil (Pembe) "Seni Unutmayacağım..."
Karanfil (Kırçıllı) "Üzgünüm, Ama Bitmek Zorunda..."
Karanfil (Sarı) "Beni Hayal Kırıklığına Uğrattın!"
Krezentem (Beyaz) "Bana Gerçeği Söyle!"
Lale Aşkı İfade Eder.
Lale (Kırmızı) "Aşkımı İtiraf Etmek İstiyorum!"
Lale (Alacalı) "Gözlerin Çok Güzel."
Lale (Sarı) Umutsuz Aşkı İfade Eder.
Leylak (Mor) "Sana İlk Görüşte Aşık Oldum!"
Leylak (Beyaz) "Hoş Ve Namuslu Birisin."
Menekşe Alçakgönüllüğü İfade Eder.
Menekşe (Mavi) "Sana Sadık Kalacağım."
Menekşe (Mor) "Düşüncelerimi Zaptettin!"
Melekotu "İlham Kaynağımsın."
Mersinağacı "Çok Mutluyum, Çünkü Seni Seviyorum!"
Mimoza "Fazla Alıngansın!"
Nane "Sana Karşı İçimde Sıcak Hisler Besliyorum."
Nergis "Saygılarımla..." Orkide "Aşkım, Sen Çok Güzelsin, Sen Çok Özelsin!"
Öksekotu "Sorunların Üstesinden Geleceğim."
Papatya Temiz Bir Kalbin Simgesi. Papatya (Bahçe) "Fikirlerini Paylaşıyorum."
Pelesenk Sabırsızlık; "Aşkım, Daha Fazla Bekletme!"
Petunya "Umudunu Yitirme!"
Portakal Karşılıklı Aşk; "Ben De Seni Seviyorum."
Rezene Övgüye Değer. S
ardunya "İçin Rahat Olsun, Her Zaman Yanındayım!"
Sarmaşık "Aşkıma Sadığım!" Sedir Yaprağı "Senin İçin Yaşıyorum."
Süsen Çiçeği "Sana Bir Haberim Var!"
Süsen Çiçeği (Sarı) İhtiraslı Bir Aşk.
Yasemin "Güzel Ve Çekicisin."
Yenibahar "Acını Paylaşıyorum."
Zambak (Sarı) "Seni Neşeli Ve Nazik (Çekici) Buluyorum!"

Fidan Dikimi Hakkında Bilgi

2008-11-18T22:26:00.009-08:00

Fidan dikim zamanını, ağaç türlerinin biyolojik özellikleri ve iklim şartları tayin eder. Genellikle büyümenin durduğu andan, sürmenin başladığı zamana kadar geçen süre içersinde ,don olmayan zamanda dikim yapılabilir.

Kaplı fidanlar sulamak kaydıyla toprak tavda olduğu zaman her mevsim dikilebilir.

Ülkemizde genellikle ilkbahar,sonbahar ve bazı müsait bölgelerde kış ayları dikim için uygundur.Ayrıca ,yapraklı tür fidanların yapraklarını dökmüş olmaları ve dikim yapılacak toprağın tavında olması,yani çok kuru veya çamur olmaması gerekir.

Toprağın çok ıslak,donlu veya karla örtülü olması halinde dikim yapılmamalıdır.Fidan ambalajında;naylon torba ve ambalajın bağlanmasında tel kullanılmışsa bunlar mutlaka sökülüp atılmalıdır.

- Fidan çukuru, fidan köklerinin gerektirdiği derinlik ve genişlikte olmalıdır.Fidanı,fidanlıkta yetiştirildiği kök boğazı hizasındaki derinlikte dikmeli,çok sığ veya derin olmamalıdır.- Fidanın dikiminden önce(yapraklı fidanlar,kavak) gerek kök ve gerekse gövde dalları usulüne uygun budanmış olmalıdır.

- Dikimde fidan gövdesinin dik durması sağlanmalıdır.- Dikim yapılacak toprakta yeteri kadar organik madde yoksa, fidanın beslenebilmesi için toprağa ¼ ü kadar yanmış ahır gübresi ilave edilmelidir.

- Dikimde fidan çukurundaki toprak yeteri kadar çiğnenerek sıkıştırılmalıdır.

- Boylu fidanların rüzgar etkisi ile devrilmemesi için kazık vs. ile tespiti yapılmalıdır.

- İmkanlar varsa dikilen fidanlar, dikimi müteakip bolca sulanmalı yani can suyu verilmelidir.- Dikilen fidanların normal gelişebilmesi için,sulanması,çapalanması,yabancı otların alınması zararlılardan korunması ve fakir topraklarda gübrelenmesi gerekir.

- Fidanda bir canlı olduğuna göre,gelişmesi için suya mutlaka ihtiyacı vardır.Yalnız üst toprağa bakarak kurudur diye sulamak çok hatalı olabilir. Fidanın köklerinin bulunduğu derinlikteki rutubet durumu önemli olduğundan,bu derinlikteki duruma göre fidan sulanmalıdır.

- Sulamalar arasındaki durumu mümkün olduğu kadar uzatmakta ve sulamanın bolca yapılmasında fayda vardır.Bu suretle fidanın iyi gelişmesine yardım edilmiş olur.

- Fidanın su kadar toprağın içindeki havaya da ihtiyaç vardır. Bunun için fazla sulamadan kaçınılmalıdır.

- Fidanlar,hayvan,böcek,mantar,ot,don,kar kırması,durgun su gibi tehlikelerden korunmalıdır.- Fidanın daha güzel,daha kuvvetli ve gürbüz olmasını,bol çiçek ve meyva vermesini sağlamak için budama yapılmalıdır.

- Budamanın derecesi ne olursa olsun,ağacın tepe şekli korunmalıdır.İbreli türlerde yalnız kuru ve hastalıklı dallar budanmalı,başkaca bir budama yapılmamalıdır.Bitkilerin tabii yapı ve özellikleri dikkate alınmalı,tabiattaki şekil ve büyüklükte,yani tabii halde bırakıldıkları takdirde daha güzel oldukları unutulmamalıdır.

- Her kişinin, her bahçıvanın budamayı bildiği kabul edilmemeli,budama ehil kişilerce yapılmalıdır.
Kaynak: Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Genel Müdürlüğü

İç mekan Süs Bitkilerinin Genel Yetiştirme İstekleri

2008-11-18T22:26:00.007-08:00

İç mekan Süs Bitkilerinin Sıcaklık İsteği

Bitkilerin büyüme ve gelişmeleri ile bulundukları yerlerin sıcaklığı arasında sıkı bir ilişki vardır. Sıcaklığın yüksekliği veya düşüklüğü metabolik olayları farklı yönlerde etkilemekte, böylece büyüme ve gelişme farklı düzeylerde ortaya çıkmaktadır. Doğal yayılış alanlarına uygun olarak, iç mekan süs bitkilerinin sıcaklık gereksinimleri de değişiktir. Bu bitkiler, genellikle 0 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda yetişebilir. Dona maruz kaldıklarında ölürler. Tropikal kökenli bitkilerin çoğu 10 derecenin altındaki sıcaklıklardan bile zarar görürler. Yüksek sıcaklık derecelerine dayanıklılıkları da bitki çeşidi, hava orantılı nemi ve sulama suyu miktarına göre değişir. Genellikle 40 derecenin üzerinde ise ölmeye başlarlar.

İç mekan bitkileri genellikle, soba veya radyatör gibi ısıtıcıların yanında bulundurulmayı sevmezler. Çok az bitki çeşidi bu gibi yerler için uygun olabilir. Öte yandan, kışın sıcaklığın 0 derece veya daha düşük olduğu zamanlarda, birçok bitkinin konduğu pencere kenarlarında, sıcaklık tehlikeli biçimlerde düşebilir. Bu durumda, bitkilerde zarar olmaması için, ek ısıtma sistemleri kullanılmalı veya pencere camı ile bitkiler arasına gazete kağıtları gerilmelidir. Ayrıca, bitkiler belirli bir süre için odanın daha ılık bir yerine taşınabilir.

Orantılı Nem ve Su

Bitkilerin yaşayabilmeleri, büyüyebilmeleri ve gelişebilmeleri için zorunlu etmenlerden biri de orantılı (nispi) hava nemi ve sudur. Bitkiler kökleriyle suda erimiş halde bulunan besin tuzlarını alırlar. Su, içerisinde eriyebilen besin maddelerinin kökler aracılığıyla ve oradan da işlenerek toprak üstü vegetatif organlara, çiçek ve meyvelere taşınmalarını sağlar.

Terleme hızını etkileyen başlıca etmenler güneş ışığı, havadaki nem miktarı, sıcaklık, rüzgar, topraktaki su miktarı ve hava basıncı olarak sıralanabilir. Olağan koşullarda bitkilerin terleme yoluyla kaybettiği su miktarı ile kökler tarafından alınan su miktarı arasında bir denge vardır.

Sıcaklık ve ışık şiddeti kış ayları süresince yaz aylarına göre daha düşük olduğundan, bitkilerin terleme hızları da düşüktür ve bu süre içerisinde suya daha az gereksinim duyarlar. İlke olarak ister yaz, ister kış mevsiminde olsun düşük sıcaklıktaki yerlerde bulundurulan bitkilerin, daha sıcak yerlerde bulundurulanlara oranla su gereksinimleri daha azdır.

İç mekan Süs Bitkilerinin Işık İsteği

İç mekanlarda yetiştirilen süs bitkileri de doğadaki diğer bitkiler gibi özümleme yapabilmeleri, büyüme ve gelişmeleri için ışığa gereksinim duyarlar. Bu bitkilerin büyük bir kısmının kökeni tropikal ormanlara dayanır ve yetersiz ışık koşullarına uyum gösterirler. Ancak çoğu en iyi şekilde ışıklandırılmış yerlere konulmayı gerektirir. Çünkü, iç mekanlardaki ışık şiddeti dışarıdakine (açıktakine) ve hatta ağaçların altındakine oranla daha azdır. Işık gereksinimi bitkilere göre değişim gösterebildiği gibi, bir bitkinin ışığa olan gereksinimi de farklı zamanlarda yine farklı düzeylerde olabilmektedir. Gerçekten bitkiler gelişme dönemlerinde bol ışığa, buna karşılık dinlenme dönemleri süresince daha az ışığa gereksinim duyarlar. İç mekan bitkileri ışığa olan gereksinimleri açısından güneşli, aydınlık, yarı gölge ve gölge yerlerde yetiştirilen bitkiler olmak üzere başlıca 4 grupta toplanır.

Yapay Işık:
Güneş ışığının yetersiz olduğu durumda yapay ışık kullanılması, genellikle başvurulan bir yoldur. Yapay ışık, güneş ışığına benzerse de, 4-5 saatlik güneş ışığına eşdeğer bir ışıklandırma için aynı süre yapay ışık kullanılması yeterli olmaz. Sağlıklı bitki yetiştirmek için yaklaşık 12-16 saat yapay ışıklandırma yapmak gerekir. Yapay ışıklandırma genellikle Floresans tüpler yapılır. Yapay ışık altında yetiştirilen bitkilerde yeterli hava neminin sağlanmasına da özen gösterilmelidir. Bu da, saksıların altına içi su dolu bir kap (sözgelimi tepsi) koymakla sağlanabilir.

Saksı Toprakları (Harçlar)
Bitkilerin büyüme ve gelişmelerinde çok önemli bir yeri bulunan saksı topraklarının temel görevleri, bitkiye destek olmak ve su, hava ve besin maddesi sağlamaktır.
2-Bakım Önlemleri

İç mekan Süs Bitkilerinde Saksı Değiştirme
Saksı değiştirme işlemi, iç mekan süs bitkileri yetiştiriciliğinde önemli bir yer kaplar. Bitkiler, yetiştiricinin gereksiz yere bitkinin saksısının değiştirmesi veya saksı değiştirmeyi tam bilmemesi nedeniyle zarar görmektedir.İçerisinde belirli miktarda toprak bulunan kaplarda (sözgelişi saksı, kasa, çanak vb. gibi) yetiştirilen süs bitkilerinin bir süre sonra varolan bitki besin maddeleri beslenme sonucu azalır. Saksı değiştirmeyi gerektiren başka bir önemli neden de, bitkinin toprak üstü kısmı ile birlikte köklerinin de gelişmesi ve saksının zamanla yetersiz duruma gelmesidir.

Saksı değiştirme sırasında genel bir kural, yeni saksının eskisine oranla bir boy daha büyük tutulmasıdır. Saha büyük saksı kullanılması hem gereksiz hem de sakıncalıdır. Çünkü, büyük saksılar fazla yer kaplarlar; ayrıca, bitki köklerinin saksı toprağını tümüyle kaplayacak biçimde gelişmesi uzun zaman alır. Bu konu uygulama sanıldığından çok daha önemli sonuçlar vermektedir. Bu nedenle, iç mekan süs bitkileri yetiştiriciliğinde, özellikle son yıllarda olabildiğince küçük saksılar kullanılarak, saksı harçlarının sıvı gübrelerle desteklenmesi ilkesi yerleşmiş bulunmaktadır.

Saksı değiştirme sırasında köklere ve bu arada tüm bitkiye toplu bir görünüş kazandırmak, bitkinin alt kısımlarında oluşabilecek çıplaklaşmaları önlemek amacı ile sürgün ve ana dallarda budama yapılabilir. Ancak bazı bitkilerin budamaya karşı duyarlı oldukları unutulmamalıdır. Kök budaması ise kök uçlarının canlılığını yitirdiği veya kök sisteminin aşırı geliştiği durumlarda sözkonusudur. Böyle durumlarda kökler keskin bir bıçakla hafifçe budanır.

Plastik saksılarla toprak saksılar arasındaki en önemli farklılık gözenekliliktir. Plastik saksılar gözeneksizdir. Toprak saksılar ise, yapım tekniklerine bağlı olarak değişik oranlarda gözenek içerirler. Bu da, arada bazı farklılıklar olmasına yol açar.
Saksı değiştirme sırasında yapılacak işlemler şöyle sıralanabilir: Saksısı değiştirilecek olan bitkinin toprağı hafifçe nemlendirilir. Bitkinin kök boğazı sol elin yüzük parmağı ile orta parmağı arasına alınır. Bu arada sol elin avuç içi saksı toprağını tutar ve saksı ters çevrilerek kenarı sert bir yere hafifçe vurulur. Böylece bitkinin kök yumağının saksı kenarından kolayca ayrılması sağlanmış olur. Sağ elle saksı çıkarılır ve bu sırada toprağın dağılmamasına özen gösterilir. Daha önce belirtildiği şekilde kök ve gövde budaması yapılır. Bundan sonraki işlem yeni saksının dikim için hazırlanmasıdır. Saksının dip kısmındaki akıtma deliği üzerine küçük bir saksı kırığı konur. Böylelikle sulama sırasında toprağa verilen suyun fazlası bu delikten dışarı akar. Saksı dibinde akıtma deliğinin bulunmaması veya bu deliğin kapanması durumunda kökler fazla sulama ile kısa zamanda çürürler. İyi drenaja gereksinimi olan bitkilerde ise, saksı dibinde önce saksı kırıkları veya küçük çakıllardan bir drenaj tabakası oluşturulur.

Yeni saksıya dikim sırasında bitki sol el ile saksı ortasına gelecek biçimde ve istenilen yükseklikte tutulur. Bitkinin eskisine oranla daha derin veya yüzeysel dikilmemesine dikkat edilmelidir. Ancak, bu kuralın tersine bazı bitkiler sürekli biraz daha derine dikilir. Sağ elle kök yumağı ile saksı arasında kalan boşluğa yeni hazırlanan harç doldurulur ve boşluk kalmaması için harç çepeçevre parmakla bastırılır. Daha sonra saksı tabanı üzerinde birkaç kez masaya vurularak harcın iyice oturması sağlanır. Saksı tümüyle toprakla doldurulmamalı sulama payı olarak saksı kenarı üst düzeyi ile toprak yüzeyi arasında 1.5 cm dolayında bir boşluk bırakılmalıdır. İşlem bittikten sonra, bitkilere önce toprak tümüyle nemli duruma gelinceye değin su verilir. Daha sonraları az su verilmeli, ama sık sık su püskürtülmelidir. Saksısı yeni değiştirilmiş bitkiler, ışık seven nitelikte olsalar bile, başlangıçta doğrudan güneş ışığı altında bırakılmamalı, yarı veya hafif gölge yerlerde bulundurulmamalıdır.

Gübreleme
Tüm kültür bitkileri gibi iç mekan süs bitkileri üreticiliğinde de amaç nicelik ve nitelik yönünden yüksek ürün elde etmektir. Bu amaca ulaşmak için alınan kültürel önlemlerin başında gübreleme gelmektedir. Bitkiler yaşamlarını sürdürebilmek için bazı besin maddelerini kesinlikle almak zorundadır. Bazı elementler vardır ki, bunlardan birisinin yokluğunda bile bitkiler olağan gelişmelerini gösteremez ve bunlardan herhangi birisinin yerini bir başka element dolduramaz. Bitkilerin yapısında fazlaca bulunan ve bitkiler tarafından çok miktarda gereksinme duyulan elementlere "Makro elementler" adı verilir. C, H, N, O, P, K Ca, Mg, S bu gruba girer. Çok az miktarı bile bitkilerin gereksinmelerini karşılamaya yeten ve bitki bünyesinde çok az bulunan elementlere ise "Mikro elementler" denir. Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo, Cl ve Na bu grubu oluşturur.

Karbon ve oksijen büyük kısmı doğrudan doğruya havadan sağlandığı, hidrojen de sudan sağlandığı için bunların noksanlıkları söz konusu değildir. Makro elementlerden "Temel bitki besin maddeleri" olarak bilinen N, P, ve K bitkisel organizmada fazla kullanıldığından, toprakta noksanlığına en çok rastlanan bitki besin maddeleri olmaktadırlar.Günümüzde dünyada ve ülkemizde üretilen ticaret gübreleri genel olarak bu üç bitki besin maddesini içermektedir. Ticaret gübreleri;1. Azotlu2. Fosforlu3. Potasyumlu ve bu üç besin maddesinden ikisini veya üçünü belirli oranlarda kapsayan4. Kompoze (Karışık) gübreler olarak gruplandırılmaktadır.

3-Sulama ve Püskürtme

Sulama :

Bitki yetiştirirken en önemli konulardan biri sulamadır. Bitkilerin ne kadar sık sulanması gerektiği de en çok sorulan sorulardan biridir. Bu konuda etkili olan etmenlerini özetlersek:

- Bitki çeşidi en önemli etkendir. Mesela, kurak ortamda yaşayan ve dokuları içinde bol su depo eden kaktüsler ve sukkulent (etli) bitkiler; palmiyeler, eğreltiler ve siklamenlere göre suya daha az gereksinme gösterirler.

- Bitkiler etkin gelişme dönemlerinde, dinlenme dönemlerine göre suya daha çok gereksinme duyarlar.

- Eğer kökler toprak içerisinde fazlaca yayılıp tüm saksıyı doldurmuş ise, su bitki tarafından kolayca alınır ve topraktaki nem kısa sürede kaybolur. Bu durumda bitkileri sık sulamak gerekir. - Bazı topraklar fazla oranda su tutar ve daha uzun sürede kururlar. Bu nedenle su tutma kapasitesi düşük olan kumlu topraklarda yetiştirilen bitkileri, humusca zengin tınlı topraklardakine oranla daha sık sulamak gerekir.
- Bitkinin güneş ışınları altında, gölgede veya yapay ışık altında olması da topraktaki nem durumunu ve bitkinin su kaybını etkiler. Güneş altında veya yapay ışık altında, bitki daha fazla terleme yapacağı için, gölge bir yerdeki bitkiye oranla daha çok suya gereksinme gösterir.Su bitki için önemlidir, ama aşırı sulama da hiç su vermemek kadar tehlikelidir. Önemli olan nokta bitkileri her gün gözlemek ve her akla geldiği zaman değil, suya gereksinim gösterince sulamaktır. Gerçekten, süs bitkilerinden çoğunun genellikle saksı toprağının kuru tutulmasından çok, sürekli bir şekilde nemli tutulma sonucu zarar gördükleri yetiştiriciler tarafından bilinen bir olgudur. Bu ise yeterli bilgi ve deneyime sahip olmayan kimselerin bitkiye ne denli bol su verilirse o denli iyi gelişir şeklinde yanlış bir önyargıya sahip olmalarının bir sonucudur.

Su Püskürtme

Bu konuyla ilgili bitkilerin çoğu tropik ve subtropik kökenli olduğundan yalnızca topraktaki nem gelişmeleri için yeterli olmamakta, havadaki nemin de yeterli miktarda olması gerekmektedir. Seralarda orantılı hava neminin istenilen düzeyde tutulabilmesine karşılık, yazın orantılı nemi çok düşük olan veya kışın kaloriferle ısıtma yapılan yerlerde süs bitkilerinin çoğuna sık sık su püskürtülmesi gereklidirKışın orantılı nemi düşük olan, sözgelimi kaloriferle ısıtma yapılan yerlerde bulundurulan bitkilere püskürtülen suyun yaklaşık olarak oda sıcaklığında olması uygundur. Sulamada olduğu gibi, püskürtmede de kullanılabilecek en uygun su yağmur suyudur. Püskürtme yapılamadığı durumlarda, bitkilerin yapraklarını ıslak bir sünger veya bez ile silerek nemlendirme gerekir.

Havalandırma
Bitkiler için insanlarda temiz hava mutlaka gerekli değildir. Eğer bitkiler kapalı alanlarda yalnız başlarına yetiştiriliyor iseler, hava değişimi olmaksızın uzun süre normal bir gelişim gösterebilirler. Ancak bulunduruldukları ortamın havası yapay yollarla kirletilirse bitkiler bundan zarar görebilirler.Dolayısıyla zaman zaman havanın değiştirilmesine, temizlenmesine (yani havalandırılmaya) gereksinim duyarlar.

Havalandırma sırasında bazı konuların gözden uzak bulundurulmaması gerekir. Özellikle havanın soğuk dalgalar halinde doğrudan bitkilerin üzerine gelmemesi gerekir. Bunun için üstteki pencereleri (vasistas) açmak veya pencerenin bir kanadını bitkilere soğuk esinti gelmesin diye koruyucu olarak kullanacak şekilde camı açmak ya da iletim sağlanabiliyor ise içerdeki başka bir odanın penceresini açmak iyi olur.
Kaynak Beyşehir İlçe Tarım Müdürlüğü

2008-11-18T22:26:00.005-08:00

Bitki Yetiştirme Ortamında Kullanılan İnorganik Materyaller

2008-11-18T11:50:00.000-08:00

Perlit
Perlit bünyesinde % 2-5 su içeren volkanik kökenli alimünyum silikattır. Camsı yapıdaki perlit kayacının yüksek sıcaklıklarda patlatılarak genleşmesinden elde edilir. Perlit tarımda bitki yetiştirme ortamı ve toprak düzenleyici olarak kullanılır. Perlit ilk önce çeliklerin köklendirilmesi, tohumların çimlendirilmesi ve fide yetiştirme ortamı olarak kullanılmaktaydı. Daha sonraları saksılı süs bitkileri yetiştiriciliğinde torf ile karıştırılarak kullanılmaya başlandı. Bugün ise seralarda hemen hemen her türlü amaçla çok sayıda bitki yetiştirmek için tek veya karışım halinde kullanılmaya başlanmıştır.

Fotoğraf : Perlit ve yetiştirme ortamında kullanışı
Perlitin bitki yetiştirme ortamı olarak avantajları ve bazı özellikler şunlardır:
Yeterli su tutma kapasitesinin yanında çok yüksek havalanma porozitesine sahiptir. Bunedenle bitki kök ortamına uygun bir hava ve su dengesi sağlar.
Perlit taneleri irileştikçe suyun alt tabakalarına doğru sızması artar. Buna bağlı olarak köklerin havalanma koşulları iyileşir. Buna karşılık perlitin su tutma kapasitesi tane iriliği arttıkça düşer. Perlit taneleri küçüldüğünde ise su tutma kapasitesi artarken havalanması
azalır.

Tarımda kullanılan iri perlitin havalanma porozitesi bitki köklerinin oksijen ihtiyacını karşılayacak durumdadır. Perlitin yetiştirme ortamı olarak üstünlüğü yeterince havalanabileceği uygun bir kök ortamı oluşturmasından kaynaklanır.

Fotoğraf : Perlit ortamında oluşmuş kök sistemi
Tarımda kullanılan perlitin genellikle iri taneli olması tercih edilir; ancak kullanım amacına, sulama yöntemine ve iklim koşullarına bağlı olarak perlitin iriliği değişir. Genel olarak çeliklerin köklendirilmesinde ortamın çok iyi havalanması gerektiğinden 3,0-6,0 mm olan iri perlitler kullanılmalıdır; çünkü çeliklerin köklendirilmesi sırasında sık uygulanan sisleme işlemi köklerin yeterince havalanmamasına neden olur. Kök kısmında yeterli oksijen yoksa kökler çürümeye başlar. Fazla oranda iri perlit içeren ortamlarda genellikle böyle sorunlarla karşılaşılmaz. Tohumların çimlendirilmesinde ise biraz daha ince taneli 1,0-3,0 mm iriliğinde perlitin kullanılması önerilir; çünkü küçük tohumların çimlendirilmesinde tohumların yetiştirme ortamına iyice temas etmesi ve tohumların kurumasına izin verilmemesi gerekir. Tohumların çimlendirilmesinde yalnız perlit kullanılabileceği gibi perlit-torf veya perlit-vermikülit karışımları tercih edilir.
Sulama yöntemi de kullanılacak perlitin iriliğinde etkilidir. Örneğin damlama sulama yöntemi kullanıldığında iri perlitin kullanılması bitki köklerine yeterince suyun sağlanmamasına neden olur. İri perlitin kullanıldığı durumlarda kapiler sulama yöntemleri tercih edilmelidir; çünkü perlit mükemmel kapiler özelliğe sahiptir. Kullanılacak perlitin iriliğini etkileyen diğer bir faktörde iklim koşullarıdır. Kök ortamında su ve havalanma yetersizliğinin sorun olduğu serin ve nemli koşullarda iri perlitin kullanılması tavsiye edilir. Sıcak ve kurak iklim bölgelerinde ise kök ortamında yetersiz havalanma yerine su azlığı sorun oluşturur. Bu tür iklimlerde daha ince taneli perlitler kullanılmalıdır. Eğer iri taneli perlitler kullanılıyorsa da su azlığı oluşturmayacak sulama
yöntemi tercih edilmelidir.
Perlit nötr dolaylarında (6,5-7,5) pH değerine sahiptir. Katyon değişim kapasitesi yok denecek kadar azdır; bunun için de pH değeri kolaylıkla ayarlanabilir ve ortamın pH değerini etkilemez. Besin çözeltisinin pH değeri ne ise perlit ortamında pH değeri aynı olur. Perlitin katyon kapasitesi düşüktür ve pratik olarak besin maddesi içermediği kabul edilir; bu nedenle tamamen perlitten oluşan veya karışımda yüksek oranda pelit bulunan yetiştirme ortamlarına sıvı gübreleme yapılması gerekir.

Perlit kimyasal olarak inert bir materyaldir yani perlit tanelerinin etrafını saran besinçözeltisi ile perlit taneleri arasında genellikle kimyasal bir etkileşim olmaz. Başka bir deyişle çözeltideki iyonlar perlit taneleri tarafından tutulmadığından çözünme yoluyla perlit tanelerinden çözelti içersine herhangi bir geçiş olmaz. Perlit bitkilere toksik etkisi yapacak iyon içermez; ancak düşük pH değerinde alüminyum çözünürlüğü artacağından bitkilere toksik etkisi yapacak düzeyde olabilir. Perlit yüksek sıcaklıkta genleştiği için hastalık ve zararlı etmenleri içermez; ayrıca
yabancı ot tohumları da taşımaz.
Perlit hacim ağırlığınca hafif olduğundan nakliye masrafının azalmasına neden olur. Ayrıca fidelerin ve köklendirilmiş çeliklerin şaşırtılması sırasında köklerin zararlanmadan çıkarılmalarında avantaj sağlar. Isı geçirgenliği düşük olduğundan kök ortamını aşırı sıcaklık dalgalanmalarından etkilenmesini engeller.
Perlit inorganik bir materyal olduğundan biyolojik faktörlerden etkilenmez ve ayrışmaz.
Perlitin besin maddesi içeriği ve tamponlama kapasitesi düşük olduğundan sıvı gübrelemeye ve pH kontrolüne özen gösterilmelidir. Uygulanacak besin çözeltisi makro ve mikro besin elementlerini içermelidir. Perlit ortamında bitki yetiştirilirken düzenli ve sık aralıklarla sulamaya özen gösterilmelidir. Perlit düşük hacim ağırlığa sahip hafif bir materyal olduğundan bitkilere yeterli destek sağlamaması dezavantaj oluşturur. Ayrıca perlitin hafif olması açık alanlarda ve özellikle rüzgârlı günlerde zorluk çıkartır. Bunu önlemek için perlitin kullanımdan önce ıslatılması
gerekir. Perlitte yetiştirilen fide ve çelikler başka ortamlara şaşırtıldıklarında duraklama dönemine girer. Bu durum perlitteki kök ortam koşullarında yeterli oksijen ve düşük emiş değerlerindeki bol suya alışan bitkilerin ortama uyum zorluğu geçmesinden kaynaklanır.
Vermikulit
Vermikülit görünüm olarak mikayı andırır. Doğal durumda ince tabakalı bir yapıya sahip olan hidrate-alüminyum-demir-magnezyum silikat mineraldir.

Fotoğraf : Vermikulitin genel görünüşü
Vermikülit minerali elekten geçirilerek özel fırınlarda 1000-1100 0C dolaylarında ısıtılır. Tabakalar arasında hapsedilmiş durumdaki su molekülleri ısıtma sırasında buhar haline döner. Basınç etkisiyle tabakalar birbirinden ayrılır. Mineraller genleşerek orijinal hacminin 15-20 katına ulaşır. Genleşme sonucu süngerimsi yapıda gözenekli taneler oluşur. Bitki yetiştirme ortamı olarak kullanılan yüksek ısıda genleştirilmiş vermikulittir.

Fotoğraf : Vermikülitin kullanıldığı yetiştirme ortamı
Genleştirilmiş vermikülit oldukça hafiftir. Perlit gibi yüksek sıcaklıkta genleştiği için steril olarak kabul edilir. Sonradan bir bulaşma olmadığı sürece sterilizasyona gerek duyulmaz.
Vermikülitin avantajları şunlardır:
 Ateş almaz.
 Tazeyken sterildir.
 Nem ve absorbsiyonu için geniş bir yüzey alanına sahiptir.
 Bazı iyon alışverişi özelliğine sahiptir.
 Isı veya alevle sterilize edilebilir.
Vermikülitin dezavantajları ise şunlardır:
 Düşük hava tutma kapasitesine sahiptir.
 Dikkat edilmezse alkalileşme özelliğine sahiptir.
 Kolay kırılır.
 Kullanıldıktan sonra kimyasal maddeler veya buhar ile sterilize edilmesi güçleşir.
Vermikülit yüksek oranda su absorbe etme yeteneğine sahiptir. Aynı zamanda hem hava hem de su tutma kapasitesi yüksektir; ancak strüktürel kararlığı az olduğundan bir süre sonra hava kapasitesinde azalma meydana gelir. Tarımsal vermikülit torf ile hemen hemen aynı oranda yüksek değişim kapasitesine sahiptir; bu nedenle besin maddelerini değişebilir halde tutarak zamanla ortama geri bırakır. Doğal haldeki vermikülit minerallerinin bir bölümü hafif asit (pH 6,0-6,8) özelliğindedir. Bir bölümü ise alkalin özelliğindedir.
Vermikülit strüktürel kararlılığı perlite oranla daha düşüktür. Vermikülit özellikle ıslak olduğunda bastırılmamalı ve sıkıştırılmamalıdır; çünkü sıkıştırılma sonucu gözenekli yapısı bozulur. Uzun süreli kullanımlarda vermikülitin kafes veya arı yapısında çökmeler olur ve gözenekliliği azalarak çamurumsu bir hale dönüşür. Sonuçta drenaj ve havalanma yetersizliği ortaya çıkar.

Ponza
Volkanik kökenli inorganik materyaldir. Ülkemizin çeşitli bölgelerinde yaygın olarak bulunur. Genellikle beyaz ve gri renktedir. Yöresel olarak sünger taşı olarak bilinir.

Fotoğraf : Pomza
Ponza son yıllarda tarımsal amaçlı kullanılması yaygınlaşmıştır. Ülkemizde perlit gibi tarımsal amaçlı kullanılan inorganik yetiştirme ortamıdır. Doğal halde çıkarıldıktan sonra öğütülmenin dışında herhangi bir fabrikasyona tabi tutulmadan kullanılabildiği için oldukça ucuza mal olur.
Ponza seralarda her türlü açık serbest drenajlı ve kapalı resirküle yetiştiricilik sistemlerinde kullanılabilir. Tek başına kullanılabildiği gibi torf ve Hindistan cevizi lifi tozu gibi organik materyallerle belirli oranlarda karıştırılarak da kullanılır.

Fotoğraf : Ponza kullanılan yetiştirme ortamı
Ponzalar steril olmasa bile hastalık etmenleri ve yabancı ot tohumları içermedikleri kabul edilir. Bunun için de dezenfeksiyona gereksinim göstermeden kullanılır. Strüktürel kararlılığı ve toplam gözeneklilikleri çok yüksektir. Aynı zamanda hava kapasiteleri yüksek olup kök bölgesine çok iyi hava sağlar. Ponzaların su tutma kapasiteleri biraz düşüktür; ancak ponzaların irilik dereceleri
ayarlanarak veya torf gibi organik materyallerle karıştırılarak su tutma özellikleri ayarlanabilir. pH değerleri genellikle yüksek olup 7,5-8,5 arasında değişir.
Kaya Yünü
Kaya yünü % 60 diyabaz, % 20 kireç taşı, % 20 kok kömürü içeren karışımın 1600 0C’de eritilmesi sonucu elde edilen yetiştirme ortamıdır. Yüksek sıcaklıkta magma görüntüsü verir. Çok ince lifler haline getirildikten sonra fenolik reçinelerle stabilize edilir. 260 0C’de bloklar halinde preslenir. Bu şekilde büyük oranda gözenek içeren süngerimsi bloklar elde edilir.

Fotoğraf : Kaya yünü
Yetiştirilecek bitki çeşidine ve yetiştirme koşullarına göre farklı boyutlarda üretilir. Genel olarak kalınlıkları 7,5 cm, genişliği 25 cm ve uzunlukları 75 cm civarındadır. Kaya yünü yüksek sıcaklıklarda üretildiği için steril olarak kabul edilir. Yabancı ot tohumları ve hastalık zararlı organizmaları içermez. Oldukça hafiftir. Parçalanmaya karşı dayanıklıdır. Strüktürünü uzun süre korur. Gözeneklik, hava ve su tutma kapasitesi yüksek; pH değeri 7-8 civarındadır.

Fotoğraf : Kaya yünü ile yapılan yetiştirme ortamı
Kaya yünü bloklar halinde Avrupa’da sera yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılır. Ülkemizde daha çok yalıtım amaçlı kullanılmaktadır. Tarımsal amaçlı kaya yünü üretimine henüz başlanmamıştır.

Kum ve Çakıl
Kum bitki yetiştirme ortamlarında daha çok torf ve diğer organik maddelerle karıştırılarak kullanılır. Çakıl veya kum tek başına iyi drenaj ve düşük su tutma kapasitesine sahiptir. Ancak karışım halinde kullanıldıklarında her zaman aynı yönde etki göstermez. Kum genel olarak besin maddesinden yoksun, su tutma kapasitesi düşük ve kimyasal olarak inert (başka maddelerle tepkimeye girmeyen) bir maddedir. Kumun; karışımın drenaj ve havalanması üzerine etkisi, irilik derecesine ve kullanılan miktara bağlı olarak değişir. Çapları 1 mm’ye kadar olan ince kum karışımın su tutma kapasitesini genellikle artırır. Çapları 1-3 mm civarında olan iri kum ve çakıl karışımın su tutma kapasitesini azaltır; ancak drenaj ve havalanmayı iyileştirir.
Karışımlarda kum kullanılırken dikkat edilmesi gereken noktalardan birisi kumun irilik derecesidir. Kumun irilik derecesi çevre koşullarına, karışımdaki diğer materyallerin özelliklerine ve uygulanacak sulama sistemine göre değişir. Örneğin yetiştirme ortamına kapilarite ile su verilecekse ince kum kullanılır. Üstten sulama yapılacaksa suyun serbest drenajını sağlamak için iri kum kullanılır. Saksı ve konteynırlarda havalanma ve drenaj önemli olduğu için iri kum kullanılır. Kullanılacak kumun iriliği iklim ile de ilgilidir. Serin ve nemli bölgelerde iri kum daha
iyi sonuç verir; çünkü böyle bölgelerde havadar ve geçirgen ortamlara gerek vardır. Kum seçiminde kireç kapsamı da önemlidir. Yetiştirme ortamında kullanılacak kumun kireçten arındırılmış olması gerekir. Kumda serbest kirecin var olup olmadığı seyreltik hidroklorik asitle belirlenir. Bu amaçla % 5’lik HCl uygulanır. Asit karbonla reaksiyona gireceğinden CO2 çıkması sonucu köpürme görülür. Kuma asit damlatıldığında şiddetli kabarma ve köpürme görülürse ortamda fazla miktarda kireç var demektir. Bu kum yetiştirme ortamı için uygun değildir. Eğer hafif köpürme görülürse laboratuvarda kireç içeriğinin analiz edilmesi gerekir. Kireç içermeyen kum genel olarak 6,0-6,5 arasında pH değerine sahiptir.

Fotoğraf: Kum ve çakıl
Kum tuz içerdiğinde bitki köklerine zarar verir. Böyle kumların kullanılmasından kaçınılmalıdır. Özellikle deniz sahillerinden elde edilen kumlarda bu sorunla karşılaşılır. Bu sorun kum iyice yıkayıp kullanılarak çözülür. Kum ve çakılın esas kullanım amacı karışımın hacim ağırlığını artırarak stabiliteyi sağlamaktır. Kauçuk gibi hacimli bitkiler için yetiştirme ortamının devrilmeye karşı stabil ve destekleyici olması istenir.
Yetiştirme ortamlarında torf ve kum oranı hacimce 3:1 olarak ayarlanır. Daha yüksek orandaki kum karışımın gereksiz yere hacim ağırlığını yükseltir. Aynı zamanda ortamın su ve besin maddesi tutma kapasitesini de azaltmış olur.
Zeolit
Zeolit grup mineraller volkanik kayalardan doğal koşullarda meydana gelen alümino silikat minerallerdir.

Fotoğraf: Zeolit
Petek benzeri yapılarında çok küçük boşluklara sahiptir. Yüksek katyon kapasitesine sahip zeolitler zamanla yavaş yarayışlı amonyum ve potasyumlu gübreler gibi işlev görür.
Yanmış Kil
Yanmış killer yetiştirme ortamları için fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Dikkatlice belirli büyüklüklere ayrılan argilit, attapulgit ve diğer kül minerallerinin 690 0C sıcaklıkta alevden geçirilerek kilden saksı renginde köşeli parçacıklar elde edilir. Yanmış kil, yüksek katyon kapasitesine sahiptir ve fazlaca su ve besin maddesi tutar. Orijinal halde iken yetiştirme ortamına az miktarda besin maddesi katar. Yetiştirme ortamında yanmış kil, geniş gözeneklilik oluşturur. Çok stabildir ve bazıları parçalanmaya çok dayanıklıdır.
Yetiştirme Ortamının Dezenfeksiyonu
Yetiştirme ortamı hazırlandıktan sonra genellikle ısı ve kimyasal fumigantlar uygulanarak hastalık etmenleri ve zararlıların yok edilmesi gerekir. Bu hastalık etmenleri bitki patojenleri, yabancı ot tohumları, nematodlar ve toprak böcekleridir. Bu etmenler yetiştirme ortamından geleceği gibi saksı, konteynır, alet ve ekipmanlarda da bulunabilir. Yetiştirme ortamının dezenfeksiyonu maliyeti artıran pahalı bir işlemdir. Ancak ekonomik yararı ise tartışılmaz. Yetiştirme ortamı ısı veya kimyasal maddelerle dezenfekte edilir. Isı uygulaması nemli veya kuru şekilde yapılır. Isı uygulamasında en çok buhar uygulanır; çünkü buharlama ile ısı etkin biçimde taşınır ve yetiştirme ortamına yayılır. Nemli su uygulamasında diğer bir seçenek ise sıcak sudur; ancak sıcak su ile ısı taşınımı fazla etkili olmaz.
Toprak hastalıklarını yok etmek için buhar uygulamanın çeşitli avantajları vardır. Yetiştirme ortamı 2-3 saatte dezenfekte edilir. Ortam sıcaklığı 25-30 0C’ye düşünce hemen dikim yapılabilir. Kimyasal fumigantlarda ise dezenfeksiyon 1-3 gün sürer. Havalanma süresi ortama bağlı olarak 2-14 gündür. Sıcak su uygulanan yetiştirme ortamlarında dikim için uygun nem alana kadar beklemek gerekir. Yetiştirme ortamı ve konteynırlar buhar ile her zaman dezenfekte edilebilir. Soğuk ve ıslak yetiştirme ortamları için gerek duyulan buhar miktarı ve uygulama süresi daha fazladır. Kimyasal fumigantların buharlaşması 15-16 0C’nin altında yavaşlar. Ayrıca bu maddeler topraktaki kil mineralleri ve organik maddeler tarafından absorbe edilir. Islak ortamlarda havalanmayı sağlayan boşlukların azalması gaz difüzyonunu sınırlar. Diğertaraftan fumigant uygulamadan sonra ortamda günlerce kalır.
Fumigantların çoğuna göre buharın kullanılması daha güvenlidir. Ekim dikimden sonra dezenfeksiyon işlemi önerilmez. Ancak 30-60 cm aralıklarla dikilmiş bitkiler arasında bitkiye zarar vermeden buhar uygulanabilir. Bu gibi durumlarda kimyasal madde uygulaması riskli olup çok iyi havalandırılması gerekir. Buhar uygulaması hem daha etkindir hem de çevre ve insan sağlığı açısından daha güvenlidir. Buhar uygulaması bir buhar kazanı yardımıyla ortama ısı uygulamaktır. Toprağın nemi ve porozitesi gibi faktörler termometre ile ölçülen toprak sıcaklığını etkiler. Dolayısıyla buhar uygulamasının etkinliği toprak sıcaklığını ölçerek değerlendirilir. Yetiştirme ortamının
çeşitli noktalarında istenilen sıcaklık sağlanmışsa uygulama da başarılı olur. Nemli yetiştirme ortamlarında nematodlar ısıya çok duyarlıdır. Ortam 49 0C’de 30 dakika ısıtılırsa kolayca yok olur. Yetiştirme ortamının sıcaklığı 30 dakika 60 0C’de kalırsa patojenik mantar ve bakterilerin çoğu yok olur. 71-82 0C’de yabancı ot tohumlarının büyük çoğunluğu canlılığını yitirir. Ticari koşullar altında dezenfeksiyon için ortam sıcaklığının 82 0C ve 30 dakika kalacak şekilde uygulanmalıdır; ancak sıcaklığın bu değerde tutulması zor olduğundan yetiştirme ortamları genellikle 100 0C’de dezenf ekte edilir. Buhar işleminde diğer bir önemli bir faktörde yetiştirme ortamının içeriğidir. Islak bir toprak karışımını buharla işleme tabi tutmak uygun nemdeki karışıma oranla hem daha masraflıdır hem de uzun süre gerektirir. Bitki gelişmesi için yeterli nem düzeyinde dezenfeksiyon en etkili şekilde olur.
Isı uygulamasını izleyen sorunlar şunlardır:
 Toksik bileşiklerin birikimi
 Patojenik organizmalar tarafından yeniden bulaşma
Yetiştirme ortamını 100 0C’ye kadar ısıtmak biyolojik boşluk oluşturur. Birkaç spor oluşturan bakteri ve termofilik mantar dışında yetiştirme ortamındaki doğal mikroflora’nın çoğu ölür. Dezenfeksiyondan sonraki günler bulaşmalara karşı çok duyarlıdır. Herhangi bir patojen ortama bulaşırsa kolaylıkla üreyebilir. İyi bir koruma ve zaman zaman dezenfeksiyonu yenilemek gerekir. Genellikle yılda bir mevsim bitki yetiştiren ve buhar sistemini kurmak için fazla yatırım yapmak istemeyen üreticiler tarafından kimyasal fumigant tercih edilir; ancak kimyasal fumigantların kullanımı birçok ülkede yasaklanmıştır.
En çok kullanılan kimyasal fumigantlar; metil bromit, basamit, formaldehit ve vapamdır.
Metil bromit mantarların çoğuna, böceklere, nematodlara veyabancı otlara karşı etkilidir.
Metil bromit uygulanacak toprak nemli olmalıdır. Sıcaklık 10 0C’nin altında olmamalıdır. Uygulamadan sonra toprak 4-5 gün örtü altında tutulmalıdır. Örtü kaldırıldıktan sonra 4-20 gün iyice havalandırılmalıdır. Buharla yapılan dezenfeksiyonun avantajları şunlardır:
Buharla yapılan dezenfeksiyon süresi kısadır. 2-3 saat içersinde tamamlanır. Kimyasal fumigant ise 1-3 gün sürer. Dezenfeksiyon sonrası 2-1 gün toprağı havalandırmak gerekir. Buhar toprak pestleri için seçici değildir. Birkaç yabacı ot tohumu dışında hastalık ve zararlılara karşı etkilidir.
Yetiştirme ortamı ve konteynırlar buharla her zaman dezenfekte edilebilir.Buharla dezenfeksiyonda yetiştirme ortamının sıcaklığı çeşitli noktalarda ölçülerek dezenfeksiyonun etkinliği denetlenebilir.

Bitki Yetiştirme Ortamında Kullanılan Organik Meteryaller

2008-11-18T11:07:00.000-08:00

Bitki yetiştirme ortamı olarak tek başına ya da diğer değişik kombinasyonlarla karıştırılarak kullanılan çok çeşitli ortamlar vardır. Bir materyalin seçiminde etkili olan en önemli faktör temin edilebilme kolaylığı ve maliyetidir. Materyalin ekonomik olması ve gerektiğinde istenilen miktar ve nitelikte kolayca temin edilmesi yetiştiricilik için çok önemlidir.

Fotoğraf 3.1: Değişik bitki yetiştirme ortamları
Herhangi bir materyalin yetiştirme ortamı olarak kullanılabilirliğinin en önemli koşulu, bitkiler için zehirli madde içermemesi ve bazı dezenfeksiyon işlemleri sırasında zehirli madde üretmemesidir; ancak bu koşullar sağlandıktan sonra çeşitli materyaller karıştırılarak istenilen fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip karışımlar elde edilir. Kullanılan karışımların özelliklerinin iyice bilinmesi gerekir; çünkü bir kültürel uygulama altında iyi sonuç veren bir karışım başka bir kültürel işlem ya da iklim koşulları altında aynı sonucu vermeyebilir. Bundan çıkarılacak sonuç yetiştirme ortamının özelliğine göre farklı özelliklerde karışımlar kullanmak gerekir. Bu karışımlar kullanılırken çevre koşullarının da mutlaka göz önünde bulundurulması gerekir.

3.1. Bitki Yetiştirme Ortamında Kullanılan Organik Materyaller
Bitki yetiştirme ortamı olarak çok çeşitli organik materyaller kullanılır. En yaygın olarak kullanılan organik materyal ise torftur. Bu materyaller ve genel özelliklerini aşağıda verilmiştir.
3.1.1. Torf
Torf, yetiştirme ortamında tek başına kullanıldığı gibi diğer materyallerle karıştırılarak da kullanılabilir. Torf kısmen ayrışmış organik materyallerden ibarettir. Su fazlalığı ve oksijen azlığı gibi sınırlayıcı koşullar altında bitkisel kalıntıların birikmesi sonucu oluşan jeolojik kökenli materyaldir. Torf oluşumuna uygun yöreler fazla yağış alan, nem oranı yüksek ve yaz ayları serin geçen yörelerdir.

Fotoğraf 3.2: Yetiştirme ortamı olarak kullanılan torflar
Torfları aşağıda verilen şekilde sınıflandırmak mümkündür;
 Sphagnum yosun torfu: Bataklık bitkilerinden Sphagnum ve Spalustre’nin kalıntılarının kurutulmuş şeklidir. Hafif ve süngerimsi bir özelliğe sahiptir. Oldukça steril ve su tutma kapasitesi çok yüksektir. Kendi ağırlığının 10-20 katı su tutabilme özelliğine sahiptir. Hafif asidik karakterlidir. İyi drenaj ve havalandırma özelliğine sahiptir. İçeriğinde organik m adde bulunduğundan yetiştirme ortamlarında başarı ile kullanılabilir.

 Kamış ve saz turbası: Kamış, saz ve kaba çayır otu gibi bitkilerin kök, gövde ve yaprakların orta derecede ayrışması ile meydana gelir. İçerisinde bazı koloidal bitki artıkları ve kil partiküllerinin varlığından dolayı yetiştirme ortamı olarak kullanılması tavsiye edilmez.

 Humus veya bataklık çamuru turbası: Bataklıktaki çeşitli bitkilerin çok ince ayrışması ile meydana gelir. Rengi kahverengi ve siyahtır. Su tutma kapasitesi yüksektir. Bünyesinde fazla miktarda kil içerdiğinden drenaj ve havalanma özelliği iyi değildir. Bu nedenle yetiştirme ortamları için uygun değildir.
Torfun kullanım alanları şunlardır:
Fidanlık ve seralarda yastık yapımında
Sebze üretiminde
Süs bitkilerinde saksı harcında
Tohum çimlendirilmesinde ortam harç karışımında
Çeliklerin köklendirilmesinde
Kültür mantarı üretiminde örtü toprağı olarak
Torfun parçalanma derecesi kalitesi açısından önemlidir. Torfun parçalanma erecesini belirlemek için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bunlardan en bilineni Von Post yöntemidir. Bu yönteme göre torf su ile iyice doygun hale getirildikten sonra avuç içersine alınarak parmaklar arasında sıkılır.
Torf avuç içinde sıkıldığında dışarı akan su ne kadar renksiz ise ve parmaklar arasında dışarı fışkıran torf oranı ne kadar az ise o kadar az parçalanmıştır. Avuç içersinde sıkılan torf dışarı hiç su vermiyor ve parmaklar arasında ne kadar fazla miktarda bulamaç halindeki torf kitlesi dışarı fışkırıyorsa o kadar fazla parçalanmış demektir.
Torfun yetiştirme ortamına sağladığı yararlar ise şunlardır:
Sürekli olarak toprakta su bulunma özelliği vardır.
Besin maddece fakir olduğundan istenilen düzeyde gübreleme yapılabilir.Bulundukları yetiştirme ortamına fiziksel ve kimyasal anlamda olumlu etki yapar.İçerlerinde yabancı ot tohumu ve patojen barındırmaz.Düşük asitlik değerlerinden alkali gübre uygulanmasından pH istenilen düzeyegetirilebilir.
Hacim ağırlığı düşük olduğundan taşıma kolaylığı sağlar.
Torfun en önemli özelliklerinden biri de fazla miktarda su absorbe etmesi ve suyu bünyesinde tutabilmesidir. Az ayrışmış lifli torflar kendi kuru ağırlığının 15-20 katı kadar su tutabilir.
Torflar çoğunlukla asit özelliktedir. Torfların asitlik derecesini humin asitleri ve fulyo asitleri gibi zayıf organik asitler belirler. pH değerleri genellikle 3,7-4,0 arasındadır. Bitki yetiştirme ortamlarında pH değerinin genellikle 5,5-6,0 arasında olması istenir. Torf yalnız başına veya perlit gibi materyallerle karıştırılacaksa kireçleme ile pH’ın yükseltilmesi
gerekir. Bu amaçla her bir metreküp için 3 kg ince öğütülmüş kireç taşı önerilir. 3.1.2. Hindistan Cevizi Lifi, Tozu Hindistan cevizi kabuğu liflerinin işlenmesi sırasında ortaya çıkan 2 mm veya daha küçük boyuttaki lif veya partükülerden meydana gelir.

Fotoğraf 3.3: Hindistan cevizi lifi tozları
Fiziksel özelliği iyi olan Hindistan cevizi lifi tozları yetiştirme ortamı olarak kullanıma uygundur. Hindistan cevizi lifi tozlarının kullanım nedenleri şunlardır:
Yüksek su tutma kapasitesi ve kolay alınabilir su içeriği
Yeterli hava kapasitesinin bulunması
Düşük hacim içeriği ve düşük besin element içeriği
Yüksek KDK değeri ve 5,0-5,8 arasında değişen pH değeri
Herhangi bir kimyasal işleme tabi tutulmadan kullanılabilmesi
Fiziksel ve kimyasal olarak torf ile karıştırılabilmesi
Hindistan cevizi lifi tozlarının diğer bir olumlu özelliği ise lignin ve selüloz içeriğinin
yüksek olmasıdır; bu nedenle hava ve su dengesini uzun süre koruyabilir. Hacimce yaklaşık
% 20 hava içerir ve pH değeri kararlı bir seviyede devam eder.
Yetiştirme ortamının en önemli olumsuz yanı ise yeşil kabuklarının işlenmesi sırasında deniz suyunun kullanılmasıdır. Bunun sonucunda da Na ve Cl ile tuz içeriği artar.
3.1.3. Plastikler (Sentetik Köpükler)
Plastik endüstrisinde son yıllarda hızlı gelişmeler sonucunda özellikle torfa karıştırmak üzere köpük veya genleştirilmiş haldeki plastikler yaygın şekilde kullanılır.

 Genleştirilmiş polisitiren tanecikler: 4-12 mm çapındaki polisitiren tanecikler ilk önce ağır toprakların fiziksel özelliklerini ve drenajlarını düzeltmek için kullanılmıştır. Bunlar parçalanmaz, normal kullanımda fazla sıkışmaz ve kimyasal olarak nötrdür. Toplam poroziteleri % 95’e kadar ulaştığında tanecikleriçerisinde su absorbe edemez. Bu ned enle karışımın su tutma kapasitesini azaltır ve havalanmayı önemli ölçüde artırır. Genellikle torf ile 1:3 oranında
karıştırılarak kullanılır.Besin maddesi içermez ve besin iyonlarını absorbe etmez. Sıvı gübrelemeye büyük ölçüde bağımlılık gösterir.
Elektrostatik özellikleri nedeniyle karışımlarda sorun meydana getirir. Sulamalar
sırasında üst kısma çıkması, olumsuz taraflarıdır.
 Üre formaldehit köpükler: Genleşmiş polisitirenlerden en önemli farkı, su absorbe etme özellikleridir. Açık hücresel yapılıdır. Hacimlerinin % 50-70’i oranında su absorbe eder. Üre formaldehit köpükler genleşmiş polisitirenler kadar yüksek stabiliteye sahip değildir. Torf karışımlarında hacim olarak % 20- 50 oranında kullanılır.
 Poliüretan köpükler: Düşük öz kütleye sahiptir. pH değerleri nötr seviyesindedir ve % 70 oranında su tutma özelliğine sahiptir. Mikroorganizmaların etkisiyle parçalanamaz ve besin maddesi içermez. Taneler halinde yetiştirme ortamına katılarak kullanılır. Aynı zamanda blok veya küpler halinde çimlendirme ve köklendirme amacı ile de kullanılabilir.
3.1.4. Kullanılmış Mantar Kompostu
Ticari olarak mantar üretiminin yoğun yapıldığı yerlerde bolca bulunur. Kullanılmış mantar kompostu organik madde ve çeşitli mineral elementlerce çok zengindir. Koku dışında kıvam, tekstür ve görünüm olarak ahır gübresine benzer. Mantar kompostları protein azotu, amonyak ve çözünebilir tuzlarca zengindir. Kompost tek veya çeşitli organik artığın toprakla birlikte veya yalnız yığılarak çürütülmesi ve yanarak toprakta dağılır hale gelmesinden oluşan materyaldir. Organik artıklar; dökülen yapraklar, kesilen çimler, bahçe artıkları, sebze ve meyve kabukları ile
hayvan gübreleri olabilir.

Fotoğraf 3.4: Kullanılmış mantar kompostu
Kompost, bitkisel ve hayvansal kökenli ya da her ikisinden oluşan organik materyalin kısmen parçalanmış kısmıdır. İçerisinde kül, kireç ve kimyasal maddeler bulunur. Kompost yapıldıktan sonra bitki ve hayvan atıkları orijinal strüktürlerini kaybeder. Ahır gübresinde meydana gelen çürümeye benzeyen değişime uğrar. Kompost yapımı sırasında kullanılan materyaller ve mantar üretimi sırasında uygulanan işlemlere bağlı olarak niteliği önemli ölçüde değişir. Kompost oluşumunun hızlanmasında şu faktörler etkilidir:
Materyal mümkün olduğu kadar az lignin ve mumlu madde içermeli ya da hiç
içermemelidir.
Materyal, olabildiğince küçük parçalar halinde olmalıdır.
Aktiflendirici olarak azot ilavesinde yarar vardır.
pH’ın çok fazla düşmemesine dikkat edilmelidir.
Yeterli hava ve nem sağlanmalıdır.
Sıcaklık 30-45 0C olmalıdır.
Hastalık ve zararlılarla bulaşmış olmaları yanında yüksek pH ( 7’ den büyük) değeri ve aşırı tuzluluk sık rastlanan sorunlardır. Kullanılmış mantar kompostunda K ve P fazlalılığı sık görülür. Kompostların 9-12 ay sonrasında kullanımı iyi sonuçlar verir. Ayrıca pH değerini düşürmek için S (kükürt) katılması tavsiye edilir.
3.1.5. Talaş
Birçok ülkede torf yerine çeşitli organik materyaller kullanılmaya başlanmıştır.
Özellikle ormanlık yörelerde bol ve ucuz olarak sağlanan testere talaşı, ağaç kabukları gibi
materyaller kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu materyallerin bazı dezavantajları vardır.

Fotoğraf 3.5: Yetiştirme ortamında kullanılan talaş
Testere talaşları yetiştirme ortamında kullanıldığında iki sorun ile karşılaşılır:
 Bitkilere toksik etkili maddelerin ortaya çıkması: Sedir, kestane ve çam gibi bazı ağaçlardan elde edilen talaşların doğrudan fitotoksik etkileri vardır. Kızılağaç talaşları ve kabukları iyice ayrışmayıp yıkanmadıkları zaman toksik etkisi gösterirler. Özellikle buharla dezenfeksiyondan sonra bu tür etkiler daha fazla görülür. Bu nedenle bu tür ağaçlardan elde edilen talaşların karışıma katılmamasında yarar vardır. Ayrıca talaşlar çoğunlukla çeşitli patojenler içerdiklerinden mutlaka ısı ile işleme tabi tutulmaları gerekir.
 Azot noksanlığı: Talaşın C/N oranı çok geniştir. Fazla miktarda karbon ve çok az miktarda azot içerir. Talaşta mikrobiyel ayrışma başladığında
mikroorganizmalar ortamda bulunan mineral azotu kullanır. Bunun sonucunda da geçici bir azot noksanlığı ortaya çıkar. Talaşın yapısındaki selüloz bileşiklerinden karbon ve enerji ihtiyacını sağlayan mikroorganizmaların sayısı hızla artar. Sonuçta belli bir süre sonra mikroorganizmalar tarafından kullanılan azot bitki için yararlı hale geçer; ancak bu geçici süre de bitki gelişimi olumsuz etkilenir.
Sorunun çözümü için talaş içeren karışımlara belirli miktarda mineral azot verilir.Verilen azot sayesinde C/N oranı azalır ve yeterli azot sağlanmış olur. Tarla koşullarında talaş ağırlığının % 1-2’si kadar azot ilave edilmesinin azot noksanlığını ortadan kaldırdığı tespit edilmiştir.
Azot noksanlığını önlemek için fazla miktarda verilen azotlu gübreler tuzluluk sorununa neden olur. Özellikle çözünülebilir azot formları kullanıldığında bu sorunla daha çok karşılaşılır.
Azot yetersizliği ayrışamaya dayanıklı ağaç türleri seçilerek önlenebilir. Sert talaşları
yumuşak ağaç talaşlarına göre daha hızlı parçalanır. Mikrobiyal kullanım için fazla miktarda
azot ilavesine ihtiyaç duyulur.Azot noksanlığını önlemenin diğer bir yolu da karışıma katılmadan önce işleme tabi tutularak işlenmesidir. Talaş ayrı bir yerde yığın haline getirilerek azot ilave edilir ve kısmen ya da tamamen ayrışması sağlanır.
3.1.6. Ağaç Kabukları
Ağaç kabukları orman sanayinin yan ürünüdür. Ormanlık yörelerde çok ucuza temin edilir. Sera bitkilerinin üretiminde kullanım alanı bulmuştur. Göknar kabukları epifitik orkidelerin yetiştirme ortamı olarak kullanılır. Uygun incelikte öğütülürlerse toprak düzenleyicisi olarak da kullanılır. Ağaç kabukları toprakla karıştırıldığında azot noksanlığı görülür. Bunun için de ek azot verilmesi gerekir; ancak ağaç kabuklarında aynı ürünün talaşlarına göre azot noksanlığı daha az derecede ortaya çıkar.

Fotoğraf 3.6: Ağaç kabukları
Kıyılmış veya öğütülmüş ağaç kabukları yetiştirme ortamı hazırlamak için torfun yerine kullanılabilir. Torftan daha ucuzdur; ancak su ve besin maddelerini daha az tutar. Eşit hacimde perlit ve çam kabuğu ile karıştırılıp temel ve sıvı gübre ilave edilirse farklı bitki türlerinde başarı ile kullanılabilir.
3.1.7. Çiftlik (Ahır) Gübresi
Yetiştirme ortamının hazırlanmasında organik madde kaynağı olarak ahır gübresinin kullanımı istenmez; çünkü ahır gübresi kullanıldığında yetiştirme ortamının dezenfeksiyonu gerekir. Bu işlem hem maliyeti arttırmakta hem de dezenfeksiyon sırasında toksik maddelerin çıkmasına neden olmaktadır.Çiftlik gübresindeki organik maddeler protein ve diğer azotlu bileşiklerce zengindir. Bu bileşikler kolayca ayrışarak amonyum ve nitrite dönüşür. Sıcak su buharı ile dezenfeksiyon nitrifikasyon bakterilerinin tamamına yakın kısmını öldürür. Bu durumda ise amonyum halindeki azotun nitrata dönüşümü durma noksanına gelir. Isı ile dezenfeksiyondan sonra yetiştirme ortamından amonyağın uzaklaştırılması özellikle dikimden sonra daha zordur. Bu sorun iyi çürümüş (yanmış) çiftlik gübresi kullanılarak azaltılabilir; ancak yanmış çiftlik gübresini bulmak hem zor hem de pahalıdır. Çiftlik gübresinin kolay ayrışması ve özellikle sera koşullarında ayrışma hızının artmasından dolayı fiziksel özellikleri üzerinde etkisi uzun süreli olmaz. Kısa süreli yapılacak yetiştiricilikte kullanılması daha faydalı olur.Çiftlik gübresi yabancı ot tohumlarını bünyelerinde bulundurur. Bu tohumlar sera koşullarında çimlendiğinde bitkilerin su, besin maddesi ve ışık gibi isteklerine ortak olur. Aynı zamanda toprak zararlıları içinde uygun ortam oluşturur. Çiftlik gübresinin özelliği hayvanların cinsi, yaşı, kullanılan altlıklar gibi çeşitli
faktörlere bağlı olarak değişir. Bu durumda yetiştirme ortamının standardizasyonu bozulur. Bileşim ve tekstür yönünden özellikleri her seferinde değişen materyalin karışımlarda kullanılması uygun değildir.
Yetiştirme ortamında ahır gübresi kullanmanın sakıncaları şunlardır:
Tekstür ve bileşim yönünden çok büyük değişimler gösterir.Protein ve benzeri organik azotlu bileşiklerce zengindir. Ortamın buhar ile dezenfeksiyonu sırasında fazla miktarda azot oluşarak bitkilere toksik etkisi yapar. Hızlı parçalanma sonucu ortam tekstürü üzerine etkisi kalıcı değildir. İçerisinde fazla miktarda ve değişik oranda besin maddesi içerdiğinden daha sonraki
gübreleme programlarında güçlük meydana gelir.Fazla miktarda yabancı ot tohumu içerir.
3.1.8. Çeltik Kabukları
Talaştan biraz daha büyük parçalar halindedir. Drenajı iyileştirmek için yetiştirme ortamına ilave edilir. Düşük fiyata sağlandığı yörelerde torf yerine ya da torf ile karıştırılarak kullanılır.
Çeltik kabukları çok hafiftir. Parçalanmaya dayanıklılık ve azot noksanlığına sebep olma yönünden yerfıstığı ile karşılaştırılabilir. Çeltik kabukları ile olan karışımın dezenfeksiyonu önerilir.
3.1.9. Ağaç Yontuları
Ağaç yontuları iri taneli olduklarından konteynırlarda yetişen bitkilerin yetişme ortamı olarak kullanılmaları zordur. Tarla topraklarının organik madde içeriklerini artırmak için ya da malçlama yapmak amacıyla kullanılır. Talaşta olduğu gibi bunlarda da azot noksanlığı ortaya çıkar. Ağaç yontularının toprak özellikleri üzerine etkileri talaş gibidir.
3.1.10. Yer Fıstığı Kabukları
Fazla miktarda yer fıstığı yetiştiriciliğinin yapıldığı bölgelerde malçlama ya da ortamın organik bileşeni olarak kullanılır. Daha çok açelya yetiştiriciliğinde drenaj ve havalandırmayı iyileştirmek için torfa katılarak kullanılır. Hafif, lifli ve ortam özelliklerini düzeltmeye uygun parça büyüklüğüne sahiptir. Yer fıstığı katılan karışımlarda bir miktar azot noksanlığı görülür; ancak talaşta karşılaşıldığı gibi kuvvetli bir azot noksanlığı ortaya çıkmaz. Yer fıstığı kabuklarında parazit nematodlar bulunur. Bu nedenle karışımların kullanılmadan önce metil bromit ile fumige
edilmesi gerekir. Ayrıca buhar dezenfeksiyonu da uygulanabilir.
3.1.11. Sap ve Saman
Yetiştirme ortamlarında organik madde olarak yıllarca torf kullanıldığından ortamın ıslanabilirliğinde bir azalma olur. Organik maddelerin parçalanması ile yetiştirme ortamında suyu kabul etmeyen ürünler oluşur. Eğer kötü ıslanabilirlik varsa sulamalardan sonra su tutması azalır ve bitkinin su ihtiyacını karşılaması güçleşir. Islanabilirliği azaltan parçalanma ürünlerinin birikimini önlemek için torftan daha etkili organik maddeler önerilir. Buğday veya yulaf samanları bu amaçla kullanılan en etkin organik maddelerdir. Saman toprakla karıştırıldığında oransal olarak hızla parçalanır ve mikrobiyal etkinlik için enerji meydana gelir. Sonuç olarak toprağın drenaj ve havalanma özelliği iyileşir.Saman organik madde kaynağı olarak ahır gübresinden daha çok tercih edilir. Çözünebilir tuz içeriği çok düşüktür. Büyüklük ve nitelik yönünden homojendir. Ahır gübresine göre daha kolay ve ucuz temin edilir. Samanla hazırlanan yetiştirme ortamı amonyak toksisitesi oluşturmadan sterilize edilebilir.
Saman parçalanmasında mikroorganizmalar tarafından kullanılan azotu karşılamakiçin ek azot ilave edilmelidir. Saplar 7,5-12,5 cm uzunluğunda parçalara ayrılır. 2,5-5,0 cm’lik tabaka halinde toprak yüzeyine serilir. Uzun gelişme dönemindeki bitkiler için saman ile birlikte torfta kullanılır.
Dezenfeksiyon öncesi sap yetiştirme ortamına karıştırılır. Samanı ıslatarak bir hafta önceden havalandırılırsa taşıma kolaylaşır. Ancak zamanından önce parçalanmasını önlemek için samanın kuru olarak depolanması şarttır. Saplar kullanılmadan önce yığınlar halinde ıslatılır ve azotlu gübre katarak ayrışma başlatılır. Bu sırada sıcaklık 54 0C’ye yükselir. Sıcaklık 38 0C ve altına düşünce dikim yapılır.
Yapılan denemeler sonucunda tahıl sapları içersinde en uygun olanın buğday sapları olduğu tespit edilmiştir. Çünkü yapısal özelliklerini uzun süre korur.

Yetistirme Ortamında Havalandırma

2008-11-18T10:39:00.000-08:00

2.1. Havalandırmanın Önemi
Yetiştirme ortamının havası hem miktar yönünden hem de bileşim yönünden önemlidir. Yetiştirme ortamının hava bileşimi ile atmosferdeki hava bileşimi farklılık gösterir. Yetiştirme ortamındaki CO2 değeri atmosferdekine oranla daha yüksektir. Bitki köklerinin ve mikroorganizmaların solunumunda yetiştirme ortamının havasında önemli miktarda oksijen kullanılırken CO2 üretilir. Aynı zamanda organik maddelerin parçalanması sonucunda da CO2 meydana gelir. Böylece yetiştirme ortamının havasındaki oksijen miktarı atmosferdekinden daha aşağı seviyeye düşer. Ortamda oksijen miktarının fazla olması bitkilerin gelişip büyümesi adına olumlu ve yararlıdır.
2.1.1. Yetiştirme Ortamında Oksijen
Yetiştirme ortamında gaz değişimini sağlayan geniş gözeneklerin yeterince bulunması gerekir. Bu geniş gözeneklere kapillar olmayan gözenekler adı verilir. Aşırı sulamalardan sonra gözenekler su ile dolar ve hava dışarı atılır. Kapillar olmayan gözeneklerde tutulan suyun tutulma gücü zayıf olduğundan su bu gözeneklerden uzaklaşır bunun yerine yeniden hava dolar. Yetiştirme ortamındaki suyun buharlaşma veya bitkiler tarafından alınma yoluyla bir bölümü uzaklaşana kadar kapillar gözenekler su ile dolar. Bunun için yetiştirme ortamının hava kapasitesi kapillar olmayan boşluklara bağlıdır

Yetiştirme ortamındaki hava, atmosfere oranla daha fazla CO2 bulundurur. Yetiştirme rtamı ile atmosferdeki CO2 oranı 10-1000 katı arasında değişir. Yetiştirme ortamındaki oksijen kapsamı ise atmosferdekine oranla daha düşüktür. Yetiştirme ortamındaki oksijenin kullanılması ve CO2 çıkışı etkin bir kök sistemi için normal bir olaydır; ancak kolay parçalanabilir organik maddelerin fazla miktarda bulunuşu ve mikroorganizmaların etkinliği oksijen tüketimini ve CO2 üretimini hızlandırır.
Yetiştirme ortamında kullanılacak organik maddelerin mikrobiyel parçalanmaya dayanıklı olmaları ortamdaki CO2 – O2 dengesi yönünden önemlidir. Geniş bloklara sahip olması ve mikrobiyel parçalanmaya dayanıklı olmaları nedeniyle sphagnum yosunu yetiştirme ortamlarına oksijen sağlamaları yönünden oldukça uygundur. Bu özelliklerinden dolayı saksı ve konteynırlar da ortam özelliklerini düzeltmek için yaygın olarak kullanılır. Fazlaca kil içeren yetiştirme ortamlarının hava kapasitesi düşüktür; bu nedenle ortamlarda fazla kil içeren toprakların veya ortamların kullanılması sorun meydana getirir. Yetiştirme ortamlarında drenajı ve hava kapasitesini artırmak için organik madde ve iri materyallerin kullanılması tercih edilir. Seralarda bitki kök sisteminin oksijen durumu düzenli olarak ölçülmesi zordur.
Yetiştirme ortamının nemli olduğu durumlarda bitkilerde solma veya demir noksanlığına benzer sarılık görülürse kötü drenaj ve oksijen noksanlığı üzerinde durulması gerekir.
Oksijen noksanlığı mineral besin elementlerinin ve özellikle Fe’nin bitkiler tarafından absorbsiyonunu olumsuz yönde etkiler.
2.1.2. Oksijen ve Tohum Çimlenmesi
Tohumlar, çimlenebilmek için oksijene ihtiyaç duyar. Tohumlar nemlendirildiğinde oksijen alımı ve solunum yükselir. Enzim sistemleri etkinlik kazanarak depolanmış organik besin maddeleri daha basit bileşiklere parçalanır. Bu parçalanma olayları sonucunda enerji açığa çıkar. Bazı tohum türleri su altında da (potulaca, petunia) çimlenir; ancak çoğunlukla çimlenme oksijen noksanlığında olumsuz etkilenir.
Tohumları çimlendirmek için hazırlanan ortam genellikle ince tekstürlü olarak hazırlanır. Bu durumda suyun tohum tarafından alımı kolaylaşır; ancak oksijen yetersizliği görülebilir. Küçük tohumlar çimlenme yüzeyine serpilir ve hafifçe bastırılarak örtü malzemesi kullanılmaz. Böyle bir ortamda oksijen noksanlığı sınırlayıcı bir faktör olarak ortaya çıkmaz. Bu durumda kötü çimlenme daha çok nem azlığı ve uygun olmayan sıcaklık koşullarına bağlanabilir.
2.1.3. Oksijen ve Çeliklerin Köklenmesi
Çeliklerin köklendirilmesi için kullanılan ortamların hem yeterince nem hem de kök gelişimi için yeterli oksijen içermesi gerekir. Havalanma, özellikle karışım içeren saksılarda sisleme altında köklendirildiği zaman kritiktir. Sisleme sistemi ile çeliklere aşırı miktarda su uygulanır. Bunun için iyi havalanma sağlayan iri taneli ortamlar kullanılarak aşırı sudan zarar görme önlenir.

Çeliklerin köklenmesi, kök ortamındaki oksijen değişimi ile yakından ilgilidir. Oksijen düzeyi normal havadaki oksijen miktarından az olduğunda çeliklerin kök uzunluklarında ve sayılarında azalma olur. Özellikle köklerin yüzeye yakın kısımlarda fazla olması oksijen noksanlığının göstergesidir.
2.1.4. Bitkilerde Oksijenin Önemi
Yeşil bitkiler, aerobik organizmalardır. Büyümeleri ve gelişmeleri için oksijene ihtiyaç duyarlar. Bitkilerin gelişmeleri çok çeşitli fizyolojik olaylara dayanır. Bütün bu fizyolojik olaylar hücre solunumu ile oluşan enerjiye ihtiyaç duyar. Solunum gece ve gündüz sürekli meydana gelir. Solunum sonucunda ortama CO2 verilir. Oksijen noksanlığında bitki hücrelerinde Anaerobik solunum yani fermantasyon oluşur. Anaerobik solunum sonucu metabolizmayı olumsuz etki eden kimyasal bileşikler meydana gelir.
Bitkiler, sadece toprak üstü organları ile değil kökleri ile de solunum yapar. Kökler, gelişimleri ve normal işlevlerini yapabilmek için enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerji, kök solunumu ile sağlanır. Bitkilerin çoğunda kök solunumu aerobik bir olaydır. Bu olayda gereksinim duyulan oksijen doğrudan yetiştirme ortamından sağlanır. Yeterince oksijen alan kökler, uzun ve açık renkli olur. Kök tüyleri iyi gelişme gösterir. Yeterli oksijen yokluğunda ise kökler kalın, kısa ve koyu renklidir. Kök tüyleri de normalden daha az sayıdadır.
Yetiştirme ortamında oksijen noksanlığında kök solunumu bozulur. Aktif iyon alımı ve birçok metabolik işlem olumsuz etkilenir. Kök bölgesinde oksijen noksanlığında besin maddelerinin alımı büyük ölçüde sınırlanır. Köklerin topraktan su ve besin maddelerini etkin biçimde alabilmeleri için yetiştirme ortamının her tarafına doğru yayılmaları gerekir. Aynı zamanda yeni kök tüylerinin sürekli olarak oluşumu da gereklidir. Bütün bu hayatsal olaylar için gerekli olan enerji kök solunumu ile sağlanır. Yetersiz oksijen koşullarında kökler gelişemeyecekleri için su ve besin maddelerinin alımı azalmış olur. Havalanması kötü olan yetiştirme ortamlarında yüksek nem seviyesinde bile bitkiler solabilir. Kötü havalanmanın etkisi ile kök hücrelerinin geçirgenliğinin düşmesi sonucu kökler tarafından gerçekleşen su absorbsiyonu azalır. Kök hücrelerinin geçirgenliğindeki bu değişme ortamdaki CO2 konsantrasyonunun artışına neden olur.
Oksijen noksanlığı bitki yetiştirme ortamında da bazı olumsuz değişmelere neden olur. Ortamda aerob bakterilerin etkinliği azalır ve nitrifikasyon oranı büyük ölçüde yavaşlar. Havasız koşullarda anaerobik mikroorganizmaların etkinliği artar, organik maddelerin aerobik parçalanması hızlanır. Anaerobik metabolik işlemler sonucunda etilen, metan gibi zehirli maddeler ortaya çıkar. Bu zehirli maddelerden etkilenen bitkilerde gelişme bozulur ve solma belirtileri görülür.
2.2. Yetiştirme Ortamının /Toprağın Reaksiyonu (pH)
pH terimi topraktaki asidik ve alkalilik özelliğini ifade eder. Büyüme ortamı çözeltisinin hidrojen iyonu aktivitesinin bir ölçümüdür. Saf su nötrdür; çünkü hidrojen ve hidroksil sayısı eşittir. Asitlik arttıkça pH değeri sayısal olarak azalır. Çözeltinin alkaliliği arttıkça pH değeri sayısal olarak artar. Yetiştirme ortamının verim gücüne ortamın reaksiyonunun iki şekilde etkisi
olmaktadır:
 Yetiştirme ortamındaki besin maddelerinin yarayışlılığı ve bitkiler tarafından alınmaları üzerine etkisi: Yetiştirme ortamının pH değeri 6,5-7,5 arasında ise bitki besin maddeleri kolaylıkla alınır. Mikro besin elementlerinden Mo hariç tümü pH 5,5-7,0 arasında rahatlıkla alınır. pH değeri 5,0’ın altında Al, Fe ve Mn daha fazla çözünerek serbest hale geçerler. Alüminyumun ph değeri 7,5 üzerinde ise bitki için zehirlidir.
Optimum toprak pH’ından her iki yönde de uzaklaşıldığında bitki besin maddeleri
yarayışlılığında önemli ölçüde azalmalar görülür.
 Toprağın biyolojik aktivitesi üzerine etkisi: Büyüme ortamının pH’ının biyolojik aktivitesi üzerine etkisi daha çok toprak mikroorganizmalarının faaliyetleri üzerinedir. Organik azotu NH4 ve NO3 çeviren bakteriler optimum pH koşullarında daha iyi çalışır.
Sebzelerin pH istekleri genellikle 5,0-8,0 arasında değişir. Bu değerler sebze türü ve toprak yapısına göre farklı değerler alır. Toprak pH değeri bu değerler arasında olduğunda sebzelerde herhangi bir zararlanma görülmez.

Tablo 1.1: Bazı sebzelerin pH istekleri
Kültür bitkilerinin yetiştikleri ortamın fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak en iyi verimin sağlandığı pH değerleri de vardır. Toprak yapısına göre pH değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir

Tablo 1.2: Toprak türüne göre pH istekleri
Çiçekli bitkilerden fazla ürün almak için toprağın belirli bir pH değerinde olmasına gerek yoktur. Serada yetişen çoğu çiçekli bitkiler için 5,8-7,5 pH değerleri uygundur. Gül, karanfil, kasımpatı, sardunya gibi bitkiler için optimum pH değeri 6,2-7,2 arasıdır.

Yetiştirme ortamının pH değerini etkileyen faktörler şunlardır:

 Yetiştirme ortamını oluşturan bileşenlerin pH değeri
 Sulama suyunun Ca ve Mg karbonatlarının konsatrasyonu
 Sürekli olarak asit reaksiyonlu gübrelerin kullanılması
 Gereğinden fazla yapılan sulamalar
 Yetiştirme ortamına ilave edilen organik maddelerin tür ve miktarı
Ortamın pH değerini optimum seviyeye getirmek için gerekli durumlarda pH değerinin yükseltilmesi ya da düşürülmesi işin bazı uygulamalar yapılır. Bu uygulamalar şunlardır:

pH değerini yükseltmek için: Öğütülmüş kireç taşı (kalsiyum karbonat) ortamının pH değerini yükseltmek için en çok kullanılan maddedir. Dolomitik kireç taşı bitki büyümesi çin Mg sağladığından tercih edilmelidir. Eğer yetiştirme ortamında hala bitki varsa bu durumda hidroksit formundaki kireç taşı uygulanmamalıdır. Hidroksit formu öğütülmüş kireç taşına göre daha fazla iyonu çözebildiği için tuzluluğu arttırır. Topraklı büyüme ortamlarında istenilen pH değerini elde etmek için gerekli olan kireç miktarı toprak pH’sı ve tekstürü ile belirlenir. Kaba bünyeli toprakların pH’sını değiştirmek için gerekli olan kireç miktarı killi topraklara göre daha azdır. Organik maddece yüksek olan yetiştirme ortamının pH değerini artırmak için daha fazla kirece ihtiyaç duyulur.
pH değerini düşürmek için: Yetiştirme ortamının pH değerini düşürmek için çeşitli maddeler kullanılır. Element formundaki kükürt (S) bu amaçla kullanılan en ucuz ve en etkin maddedir. Kükürdün toprakta oluşturduğu pH değerinin düşüklüğü yavaştır. Bunun sebebi kükürdü sülfata (SO4) çevirecek toprak bakterilerine ihtiyaç duymasıdır. Sülfat daha sonra su ile reaksiyona girerek sülfürik asidi oluşturur. Sıcaklık bu dönüşümü hızlandırır ve yaz aylarında 6-8 haftada gerçekleşir. Fe ve Al sülfatlarda yetiştirme ortamının pH değerini değiştirmede kullanılır. Hızlılık açısından demir sülfat en iyisidir. Fe uygulaması aynı zamanda demir noksanlığının giderilmesine de yardımcı olur; ancak etkisi geçicidir. Bunun için de sık sık uygulanması gerekir.

2.3. Tuzluluk
Çözünebilir tuzlar elektrik akımını iletme özelliği gösteren tüm organik ve inorganik bileşikleri kapsar. Çözünebilir tuzlar gelişme ortamına verilen gübreler, gübre artıkları, çözünmüş toprak mineralleri ve organik maddenin mikrobial parçalanması sonucunda oluşan bileşiklerdir.
Toprakta su potansiyeli azaldıkça su bitkiler tarafından daha kuvvetlice tutulur. Gelişme ortamının tuz konsantrasyonu arttıkça bitkiler su stresine ya da fizyolojik kuraklıkla karşı karşıya kalır.
Çözünebilir tuzların bitki gelişimindeki olumsuz etkileri şunlardır:
 Bitkilerin gelişmesinde gerileme ve duraklama
 Küçük ve koyu yeşil yapraklı bodur bitkilerin oluşması
 Kökler zarar gördüğü için yapraklarda Fe noksanlığı belirtisi
 Yaprakların kenarları boyunca yanıklıkların oluşması
 Toprak nemi yeterli olsa da bitkilerde şiddetli solma
 Kök sisteminin ölmesi
 Yukarıda ki belirtileri gösteren bitkilerin yok olması
Çözünebilir tuzlar basit olarak amonyum (NH4), kalsiyum, magnezyum, potasyum, bikarbonat (HCO3), sülfat (SO4) ve nitrat (NO3) iyonlarından oluşur. Sulama suyundan kaynaklanan tuzlar bitkinin su absorbsiyonunu azaltır. Ayrıca bitkide beslenme dengesizliklerine, zehir etkisine ve toprakların fiziksel özellikleri üzerine de etki eder.

Çözünebilir yüksek tuz konsantrasyonun etkisini azaltmak veya tümüyle gidermek için aşağıda belirtilen önlemlere başvurulur:
 Bileşiminde iyon içeren gübrelerin kullanımını azaltmak
 Kullanılan sulama suyu ve yetiştirme ortamını düzenli ve sürekli olarak analiz
etmek
 Sulama suyu için kalitesi yüksek su kullanmak
 Gelişme ortamında tuzların uzaklaştırılması için yeterli drenajı sağlamak
 Mümkünse gelişme ortamını su ile yıkamak
 Sıvı gübreleri az ve sık uygulamak
 Besin çözeltisinin EC’sini düzenli olarak kontrol etmek
 Bitkiyi gölgede çevresini nemli tutmak
 Topraktaki humus miktarını artırmak
Tuzluluğa karşı kullanılacak kimyasal gübrelerde şu özellikler aranır:
 Klor, sodyum ve sülfat içeren gübreler toprak tuzluluğunu artırdığı için
kullanılmamalıdır.
 Kompoze gübreler fazla miktarda kullanılmamalıdır.
 Eğer kompoze gübrelerin verilmesi gerekiyorsa bunlar gruplar halinde toprağa
verilmelidir.
 Tuz içeriği düşük gübreler kullanılmalıdır.

Topraksız Bitki Yetistirme Ortamları

2008-11-18T09:35:00.000-08:00

İçerisinde toprak bulunmayan her türlü yetiştirme ortamında bitki yetiştirilmesine genel anlamda topraksız tarım adı verilir. Bu yetiştirme tekniğinde bitki yetiştirme ortamı olarak yalnızca besin çözeltileri kullanıldığı gibi çeşitli organik ve inorganik katı materyallerden de yararlanılır.Bir başka tanımla organik tarım; bitkilerin durgun, akan besin solüsyonu veya besin maddelerince zenginleştirilmiş katı yetiştirme ortamları içerisinde yetiştirilmesidir

Fotoğraf 1.1: Topraksız tarım

Ülkemizde topraksız kültür araştırma aşamasındadır. Ege, Erzurum, Çukurova,Uludağ, Ankara ve Namık Kemal Üniversitelerinin Ziraat Fakülteleri bu konuda çalışmaktadır. Ayrıca Ege Tarımsal Araştırma, Seracılık ve Narenciye Araştırma Enstitüleri de bu konuda çalışmaktadır.
Topraksız tarım konusuna ilgi duyan araştırma kurumu ve araştırıcı sayısı her geçen gün artmaktadır. Seracılığın yoğun olarak yapıldığı yerlerde, topraktan kaynaklanan sorunların giderek artması ve topraksız yöntemin çözüm olacağı düşüncesi, topraksız tarımı cazip hale getirmektedir

Resim 1.1: Topraksız tarımın şematik görünümü

Araştırmalar, topraksız ortamda yetiştirilen domates meyvelerinin en az toprakta yetiştirilenler kadar kaliteli olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak artan şehirleşme ve turizm,tarım topraklarının amaç dışı kullanımına, erozyon ve çoraklaşmaya neden olmaktadır. Bu sistemin yerleştirilip yaygınlaştırılması ile tarıma elverişli olmayan taşlık, kayalık, tuzlu ve çorak alanlar ile taban suyu yüksek olan bölgelerde de başarılı seracılık yapılabilecektir.
Topraksız kültür kullanılarak değişik ürünler yetiştirilebilir. Bununla birlikte pazar değeri yüksek bitkilerin seçilmesinde fayda vardır. Topraksız tarımda üretimi yapılan bitkiler aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Topraksız tarımı gerektiren nedenleri şöyle sıralayabiliriz:
 Toprak kaybı: Hızlı nüfus artışından ve bu nüfusun besin ihtiyacını karşılaması için tarım yapılacak toprakların yetersiz kalma durumu vardır. Normal tarım topraklarının bulunmadığı, çöllerin hâkim olduğu ülkelerde ve ülkemizde Akdeniz sahillerindeki meyilli-taşlı arazilerde teraslama yaparak taşıma toprakla tarım yapılmaya çalışılan yerler vardır. Erozyon, çoraklaşma ve tarım topraklarının yerleşim ve turizm alanlarına ayrılan alanlarda yapılması toprak kaybını daha da artırmaktadır.

Toprak yorgunluğu: Seralarda aynı ürünün arka arkaya uzun yıllar yetiştirilmesinden dolayı toprak yorgunluğuna neden olmaktadır. Bu da toprak verimliliğini düşürmektedir. Toprak yorgunluğuna çözüm toprak değişimi ve yetiştirilecek üründe değişiklik yaparak ekim nöbeti uygulamaktır. Ancak bu tür uygulamalar üreticiler için fazla pratik olmadığı gibi fazla ekonomik de değildir. Üstelik modern tarımda alınan tüm önlemlere rağmen, verim ve kalitede
istenilen boyutlarda artışlar sağlanamamıştır.
Hastalık, zararlı ve yabancı ot sorunu: Yoğun tarımın yapıldığı ve sürekli aynı ürünün yetiştirildiği yerlerde bağışıklık kazanan hastalık, zararlı ve yabancı otlar büyük sorun olmaktadır. Modern tarımda ilaçlı mücadele yapılarak sorun ortadan kaldırılmaya çalışılsa da tam bir kontrol sağlanamamaktadır. Sağlığa zararlı ilaç kullanımı özellikle dışa ürün satımında sorunlara neden olmaktadır.
Aşırı gübre ve su tüketimi: Topraklı tarım yapılan alanlarda ve özellikle seralarda bitkilerden daha çok verim ve kalite elde etmek için aşırı gübre kullanmaktadır. Bu durum ileride gübre açığına ve çevrede kirletici etkilerinin olabileceği kuşkularını doğurmaktadır. Topraklı tarım yapılan alanlarda, verilen suyun bitkilerce kullanılan miktarını saptamakta güçlükler çekilmektedir. Suyun toprağın derinliklerine sızması, toprak ve bitkiden buharlaşma ile kaybolması sonucu bitkileri sulamak için kullanılan su tüketimi topraksız tarımda
kullanılanın 4–5 katı olabilmektedir.

Enerji ve iş gücü tasarrufu: Topraklı tarımdaki tüm kültürel uygulamalar için iş gücü gereklidir. Toprağın işlenmesi, ekim dikime hazırlanması, çapalanması, sulamaya elverişli hale getirilmesi, sterilizasyonu, bitkilerin gübrelenmesi, yabancı ot kontrolü gibi işlemler nedeniyle iş gücü gereksinimi oldukça fazladır. Başta traktör ve bağlantı ekipmanlar olmak üzere birçok alet ve ekipmanın çalıştırılması için bir hayli enerjiye gereksinim bulunmaktadır. Topraksız tarım,
farklı ülkelerde ve farklı araştırıcılara göre değişik şekillerde sınıflandırılmaktadır; ancak topraksız tarımı, genelde su kültürü ve katı ortam kültürü olmak üzere iki grupta incelemek mümkündür:

Tablo 1.2: Topraksız tarım çeşitleri (Tabloyu Büyültmek için üzerini tıklayınız)

Hidroponik (su) kültürü: Durgun su kültürü, besleyici film ve aeroponik sistemleri içerir. Su kültüründe prensip yetiştirme kabı olarak kullanılan oluklara yerleştirilen bitkilerin köklerini besin eriği ile temas ettirerek beslenmesini sağlamaktır. Böylece kökler hem beslenmekte hem de kökten suyu alabilmektedir.

Katı ortam kültürü: Yetiştirme ortamında kullanılan substratlar ve bu substratların onuldukları yere göre sınıflandırılmaktadır. Topraksız tarım için yetiştirme ortamlarının hazırlanmasında gerekli olan malzemeler şunlardır;
 Taban örtüsü
 Plastik yatak
 Su ve gübre tankı (polietilen, içi sıvanmış tuğla veya beton depo

 Su pompası
 Otomatik sulama için zamanlayıcı
 pH metre ve EC metre (çözeltinin asitliğini ve tuzluluğunu ölçmek için)
Sistemin kurulması ise şöyle yapılır:
Taban eğimi verilmesi: Yetiştiriciliğinin yapılacağı seranın tabanına % 0,5-% 1 eğim verilir. Uzunluğu 60 metre olan bir serada başı ile sonu arasında 60 cm yükseklik farkı olmalıdır. Bu eğim, bitki kök bölgesindeki fazla suyun uzaklaştırılması yani drenaj için gereklidir.

Gübre ve su tankı yapımı: Seranın gübrelenmesi ve sulanmasında kullanılacak olan depo için eğimin düşük olduğu tarafa seranın bir köşesine çukur kazılır. Çukurun boyutları seranın büyüklüğüne ve kullanılacak deponun kapasitesine göre değişir. 1 dekarlık bir serada günlük su ihtiyacını karşılamak için 5-6 tonluk depo gerekir.

Fotoğraf 1.3: Sulama ve gübreleme tanklarının yerleştirilmesi
Taban örtüsünün serilmesi: Drenaj borularının geçeceği yerler, döşenecek boruların çapı kadar kazılır. Seranın tabanına toprakla olan temasın kesilmesi için taban örtüsü serilir. Taban örtüsü olarak sağlam, dokunmuş plastik malzemelerden yapılmış örtüler tercih
edilmelidir.

Fotoğraf 1.4: Taban örtüsünün serilmesi
Yatakların yerleştirilmesi: Plastik yataklar çift sıra dikim için 40 cm en ve 15 cm yüksekliğinde yapılır. Bunu sağlayacak plastik malzemenin 70 cm eninde olması gerekir; çünkü tabanı 40 cm olacak şekilde yanlardan 15 cm kıvrılarak dik duruma getirilerek sabitlenir. Yatakların boyu 30 metreyi geçmemelidir. Yataklar arasında 1 metrelik yürüme yolu bırakılmalıdır.

Fotoğraf 1.5:Yatakların yerleştirilmesi

Yatakların eğim tarafındaki uçları uygun bir şekilde drenaj borularına bağlanır. Drenaj borusu PVC veya polietilen borulardan yapılmalıdır. Yataklardan süzülen fazla suyun drenaj boruları ile toplanıp tekrar sulama ve gübreleme tanklarına geldiği sisteme kapalı sistem, sera dışına akıtıldığı sisteme ise açık sistem adı verilir. Kapalı sistemlerde açık sistemlere göre % 20-30 oranında gübre ve su tüketimi sağlanmaktadır.

Fotoğraf 1.6: Drenaj borularının yerleştirilmesi
Daha sonra ortam olarak ne kullanılacaksa yataklara doldurulur. Damla sulama boruları yerleştirilir ve bağlantıları yapılır. Damla sulama boruları su ihtiyacına bağlı olarak tek ya da iki sıra halinde döşenir.

Sulama sistemi: Topraksız tarımda topraklı tarımdan farklı olarak gün içinde az miktarda fakat çok kere sulamaya ihtiyaç vardır. Bunun için sulama sisteminin otomatik olmasında fayda vardır. Piyasada otomatik sulamayı sağlayacak basit zamanlayıcılar
satılmaktadır.

Fotoğraf 1.7: Drenaj ve sulama borularının birleştirilmesi

Fotoğraf 1.8: Topraksız tarım yapımına hazır sera

1.1. Topraklı ve Topraksız Yetiştirme Ortamlarının Karşılaştırılması
Topraklı yapılan yetiştiricilikte en önemli avantaj yetiştirme ortamının azot, fosfor, potasyum ve diğer mikro elementleri içermesidir; ancak sıvı gübreleme yapılan ortamlar için bu özellik avantaj sayılamaz. Artık günümüz için dezavantaj halini almıştır.
Toprak içeren yetiştirme ortamlarının olumsuz yönleri şunlardır:
 Toprağın istenilen miktarda ve özellikte sürekli olarak bulunması zordur.
 Çeşitli hastalık, zararlı ve yabancı otlarla bulaşık olabileceğinden sterilizasyon yapılmadan kullanılmaz. Sterilizasyon maliyet açısından pahalı ve oldukça zahmetli bir iştir.
 Toprak içeren karışımlar daha ağır ve masraflıdır.
Bunun yanında topraksız yetiştirme ortamlarının avantajları ise şunlardır:
 Yetiştirme ortamlarında kullanılan çeşitli materyaller homojen olarak
sağlanabilir. Kullanılacak olan bu materyaller daha çok sterilizasyon olanaklıdır.
 Yetiştirme ortamı olarak kullanılacak pek çok materyal (perlit, vermikülüt vb.)
sterilizasyona gerek göstermez.
 Yetiştirme ortamları genellikle daha hafif ve taşınmaları kolaydır.
 Karışıma katılan materyallerin besin maddesi içeriği düşüktür. Böylece beslenme programlarının daha kolay düzenlenmesine olanak sağlar. Topraksız yetiştirme ortamının en önemli dezavantajı sıvı gübreye fazla bağımlılık göstermesi ve tamponluk kapasitesinin yetersiz oluşudur; bu nedenle yetiştirme ortamının dikkatli ve sürekli kontrol edilmesi gerekir. Kök ortamının pH, tuzluluk ve besin maddesi dengesi çabuk bozulur. Bunların kontrolü bilgi birikimi ve deneyim gerektirir. Topraksız tarımda ideal bir yetiştirme ortamında bulunması gereken özellikler
şunlardır:
 Bitkinin kök sistemi için yeteri kadar havalanma sağlanmalıdır.
 Yeterli su tutma kapasitesine sahip olmalıdır.
 Strüktür özelliğini uzun süre koruyabilmelidir.
 Yabancı ot tohumu, hastalık ve zararlılardan arındırılmış olmalıdır.
 Bitkilere zehir etkisi yapacak herhangi bir madde içermemelidir.
 Bitkilere destek ve kararlılık sağlamalıdır.
 Temini kolay ve maliyeti ucuz olmalıdır.

1.2. Bitki Yetiştirme Ortamlarının Hazırlanmasında Dikkate Alınması Gereken Fiziksel Özellikler
Bitki yetiştirme ortamlarının hazırlanmasında dikkate alınacak en önemli fiziksel parametreler şunlardır:
 Toplam porozite
 Hava kapasitesi
 Kolay yararlanabilir su kapasitesi
 Hacim ağırlığı
Tek materyal kullanarak bu fiziksel özellikleri istenen düzeyde sağlamak bazen mümkün olmayabilir. Bunu sağlamak için iki veya daha fazla materyalin karışımı kullanılır. Uygun bir yetiştirme ortamında her şeyden önce bitki kökleri için yeterli su ve hava sağlanmalıdır; ancak bu iki gereksinimi dengelemek çoğu kez sorun olur. Hem havanın hem de suyun aynı anda yeteri kadar bulunması için yetiştirme ortamı yüksek toplam poroziteye sahip olmalıdır. Ancak toplam porozite su, hava dengesinin istenilen düzeyde sağlanıp sağlanamayacağı hakkında bilgi vermez. Yetiştirme ortamının gözenek büyüklüğü dağılımı önemlidir yani gözeneklerin ne kadarının su tutan ince gözenekler, ne kadarının da havalanmayı sağlayan iri gözenekler olduğu önemlidir.
Toplam porozite bazı mineral topraklarda hacimce % 50’den daha düşük değerlerdeolduğu gibi bazı turba çeşitlerinde % 95 dolaylarında olabilir.
Toplam porozite = 98.39(-,+ 0.26) – 36.55(-,+ 0.36) X hacim ağırlığı eşitliği ile ifadeedilir.
Su ile doygun bir yetiştirme ortamında fazla suyun drene olmasından sonra suyun terk ettiği gözenekler hava ile dolar. Suyun drene olmasından sonra ortamda kalan hava ile dolu gözeneklerin hacmi ortamın toplam hava kapasitesinin altına düşmemelidir; çünkü bitki kökleri, fazla miktarda oksijene gerek duyar. Bunu karşılamak için yetiştirme ortamında hava ile dolu durumda bulunan geniş gözeneklerin toplam hacim içerisindeki oranı en az % 10, tercihen % 20 üzerinde olmalıdır. Yetiştirme ortamının hava kapasitesi en az % 10-20 olmalıdır.
Eğer bir ortamda havalanmayı sağlayan geniş gözeneklerin hacmi toplam yetiştirme ortamının hacmine oranı % 20 den fazla ise havalanma açısından sorun yoktur. Ancak yetiştirme ortamının su tutma kapasitesi de önemlidir. Bitkiye yarayışlı su yer çekimi etkisi ile drene olamayacağı dar gözeneklerde tutulur. Su tutan gözeneklerin belirli genişlik arasında olması istenir yani toprakta tutulan suyun büyük bir bölümünden bitki yararlanır. Yetiştirme ortamındaki hava su oranına bağlı olarak bitki gelişmesi mevsimlere, yetiştirme sistemine ve gelişme dönemine göre değişir. Örneğin drenaj sistemli kumlu yastıklarda yazın daha ince materyaller kullanılır. Serin yörelerde ve kışın ise daha iri materyaller tercih edilir.
Yetiştirme ortamında dikkate alınması gereken diğer bir özellik de hacim ağırlığıdır. Düşük hacim ağırlığındaki materyaller taşıma masrafını azalttığı için özellikle saksı ve konteynırlar tercih edilir. Özellikle hafif plastik saksılarda uzun boylu ve hacimli bitkilerin yetiştirilmesi durumunda devrilmeye dayanıklılık çok önemlidir. Hacim ağırlığı yüksek daha yoğun karışımlar stabiliteyi sağlayan faktörlerdendir; bu nedenle karışımlar hazırlanırken maliyet ve stabilite faktörleri dikkate alınmalıdır.
Bitki yetiştirme ortamlarında sağlanmak istenen fiziksel koşulların sürekliliği de önemlidir. Bunun için karışımlar genellikle bitki gelişme dönemi içerisinde strüktürel stabiliteye sahip materyaller seçilmelidir.
Yetiştirme ortamı olarak tek başına kullanılacak veya diğer materyaller ile karıştırılacak ortamın seçiminde dikkate alınacak faktörler şunlardır:
 Materyalin özellikleri
 Maliyeti
 Sürekli ve homojen olarak sağlanması
 Yetiştirme sistemi
Materyalin özellikleri ortamın çeşitli özellikleri yönünden son derece önemlidir.
Ortamın iyi su tutma özelliği yanında iyi bir drenaja da sahip olması gerekir. Bu özellik materyalin çeşidi yanında tane iriliği ile de ilgilidir. Tanelerin büyüklüğü, şekli ve gözenekli olup olmadığı ortamın su tutma özelliği üzerine etki yapar. Taneler küçük ise o kadar sıkı yığılma geçerlidir. Gözenekli yapıdaki tanecikler sadece tanecikler arasında değil, taneciklerin iç boşluklarında da su tuttukları için su tutma kapasiteleri daha yüksektir. Materyalin bitkiler için zararlı olabilecek toksik madde içerip içermemesi de önemlidir. Örneğin hızar talaşı çoğunlukla yüksek oranda NaCl içerir. Bunun nedeni tomrukların uzun süre tuzlu suda kalmasıdır. Talaşın NaCl içeriği analiz edilip kullanılmalı gerekli olursa suyla iyice yıkanmalıdır.
Yetiştirme sistemi de kullanılacak materyalin seçimini etkiler. Örneğin alttan sulanan çakıl kültürü çok kaba materyal gerektirir. Buna karşılık damla sulama sistemlerinde daha ince materyaller kullanılır. Materyal seçiminde en etkili faktör maliyettir. Kök ortamında ya da diğer amaçlıolarak seçilen materyallerin ekonomik olanları tercih edilmelidir.
1.3. Yetiştirme Ortamlarının Fiziksel Karakterizasyonunda Belirlenen Özellikler
Bitki yetiştirme ortamının iki fiziksel işlevi vardır. Bunlar bitkiye durak görevi
yapmak ve köklerin ihtiyacı olan su ve havayı bulundurmaktır. Günümüzde organik ve
inorganik olmak üzere farklı yetiştirme ortamları kullanılmaktadır. Bu yetiştirme ortamları
ve fiziksel özellikleri farklı olabilir.
Yetiştirme ortamlarının kullanım sürelerine bağlı olarak kalite özelliklerinin azaldığı da görülmektedir. Bunun için yetiştirme ortamının fiziksel özelliklerinin belirlenmesi uygulama açısından büyük önem taşır.
Yetiştirme ortamının fiziksel karakterizasyonu iki konuda önemlidir:
 Yetiştirme ortamı olarak kullanılmak üzere temin edilen materyallerin ygunluklarının belirlenmesi,
 Günümüz standartlarına uygun bitkisel üretimde yetiştiricilik süresince de buözelliklerin kontrol edilerek gereken düzenlemelerin yapılmasıdır.
1.3.1. Bitki Gelişimini Dolaylı Etkileyen Fiziksel Özellikler
Bitki gelişimini dolaylı etkileyen fiziksel özellikleri şöyle açıklayabiliriz:
 Tanelerin iriliklerine göre dağılımı: Yetiştirme ortamındaki tanelerin irilikleri,boşlukların büyükleri ve miktarları hacim ağırlığı ile hava kapasitesi üzerine etkilidir.
Yapılan araştırmalara göre 0,5 mm’ den daha küçük tanelerden oluşan ortamlarda hava oranının azaldığı ancak çok çeşitli ortamlar için 0,5-6 mm arasındaki tane iriliğinin etkili boyut olduğu belirlenmiştir.
 Hacim ağırlığı: Yetiştirme ortamının kuru ağırlığının hacmine oranıdır. Saksıda yetişen bitkilerin sağlam duruşu için önemli bir özelliktir.
Turba ve hafif karışımların hacim ağırlığı düşüktür. Düşük hacme sahip karışımların olumsuz bir yönleri bulunmaz. Düşük hacim ağırlığı ve karışımların hazırlaması ve bitkilerin taşınması sırasında avantaj sağlar. İyi bir saksı kompostonun boşluklar hacminin yüksek, hacim ağırlığının düşük olması aranılan bir özelliktir.
 Tane yoğunluğu: Boşlukları çıktıktan sonra yetiştirme ortamının kütlesinin hacmine oranıdır. Tane yoğunluğu toplam boşluklar hacminin hesaplanmasında kullanılır.
 Toplam boşluklar hacmi: Yetiştirme ortamının en önemli özelliklerinden biridir. Boşluk hacminde mevcut su ve havanın oranı ve miktarı toplam boşluklar hacmi ile ilgilidir.

%Toplam boşluklar hacmi= 100 (1- Hacim ağırlığı )

_____________

Tane yoğunluğu

formülü ile bulunur.

Toplam boşluklar hacmi mineral madde ağırlıklı inorganik karışımlarda %50, bazı turba çeşitlerinde ise % 90 civarındadır. Bir yetiştirme ortamının toplam boşluklar hacmi ne kadar fazla ise o kadar yüksek havalanma ve su tutma potansiyeline sahiptir.

 Hacimsel büzüşme: Yetiştirme ortamı 105 0C kurutulduktan sonra başlangıçtaki hacminde meydana gelen % azalmadır.
% Hacimsel büzüşme = 100 h – h1

_____

h
h = Yetiştirme ortamının örnekleme anındaki hacmi
h1 = Ortamın etüvde kurutulduktan sonraki hacmi
Hacimsel büzüşmenin yüksek değerlerinin organik yetişme ortamlarının zayıf
strüktürlü olduğunu gösterir. Büzüşme oranının kurutmadan sonra % 30’dan fazla olmaması
gerekir.
 Organik madde: Turba başta olmak üzere yetiştirme ortamları için öncelikli bir özelliktir. Yüksek kaliteli bir turbanın kuru maddesindeki organik madde
içeriğinin en az % 95 olması gerekir.
 Taze örneklerdeki su içeriği: Taze örneklerde su içeriği % 80’den fazla olmamalıdır.

 Konteynır kapasitesi: Konteynır içersindeki yetiştirme ortamının doygun hale getirilip belirli bir süre sonunda fazla suların süzülerek uzaklaşmasından sonra ortamda kalan su miktarıdır.
 Katyon değişim kapasitesi (KDK): Yetiştirme ortamının belirli bir biriminin
tutabildiği değişebilir katyonların mili eş değer gram sayısıdır. Birimi me/100 gr veya me/100 ml olarak ifade edilir.
 pH (Suyun tutulma kapasitesi): Suyun tutabilme kuvvetinin ifade şekillerindendir. Su sütunu yüksekliğinin cm olarak değeridir. Su sütununun ağırlığı tabanına yaptığı basınca eşittir. Su sütünü yüksekliği ne kadar yüksek olursa tabanın yaptığı basınçta o kadar yüksek olur.
1.3.2. Bitki Gelişimini Doğrudan Etkileyen Fiziksel Özellikler
 Hava ile dolu boşluklar hacmi: Tane iriliği ile yakından ilgili bir özelliktir.
Tane iriliği arttıkça hava ile dolu boşluklar hacmi de artar. Yapılan araştırmalar
sonucu hava ile dolu boşluklar hacminin % 10-20 arasında olması gerektiği
kanısına varılmıştır.
 Kolay yarayışlı su kapasitesi: Bazı araştırmacılara göre yetiştirme ortamındaki olay yarayışlı su içeriği optimum % 20’nin üzerinde olması gerekir. Bazı araştırmacılara göre ise bu miktarın % 75-90 olması gerekir.
 Su tamponlama kapasitesi: Su tamponlama kapasitesi ani sıcaklık artışlarında bitkiden meydana gelen transpirasyon süresince bitki tarafından gerek duyulan rezerv suyun miktarıdır. Bu suyun miktarı 4-5 mm kadardır.

Sebboy Yetistiriciligi

2008-11-15T07:39:00.020-08:00

1. ŞEBBOY YETİŞTİRİCİLİĞİ
1.1. Genel Özellikleri
Bilimsel Sınıflandırma
 Alem: Plantae
 Şube: Magnoliophyta
 Sınıf: Magnoliopsida
 Takım: Brassicales
 Familya: Brassicaceae
Botanik Adı: Matthiola
 Türkçe Adı: Şebboy
Brassicaceae ( turpgiller) familyasında yer alan şebboyun yabanilerine daha çok Avrupa’ nın güney kesimindeki çayırlık ve kayalık alanlarda rastlanır. Sarı ve turuncunun çeşitli tonlarındaki hoş kokulu çiçekleriyle çok sevilen bir süs bitkisidir.

Fotoğraf : Şebboy çiçeğinin genel görünüşü
Şebboy, diğer kesme çiçeklerin çoğundan daha erken çiçeklenen iki ya da çok yıllık ir bitkidir. Serin iklimli yerlerde yetişen bitki ortalama 50 cm’ ye kadar boylanır. Dallanmış dik gövdesi şerit biçiminde, grimsi yeşil, sert yapraklar taşır.

Fotoğraf : Farklı renklerdeki şebboylar
Dalların ucunda kümeler oluşturan dört taç yapraklı çiçekleri vardır. Tümüyle açtığında çevreye hoş bir koku verir. Şebboy çiçeklerinin kokusu taşıdığı uçucu yağdan ileri gelir.

Fotoğraf : Şebboy serasının genel görünüşü
Değişik renklerde katmerli ya da yalınkat olmak üzere bodur, boylu, yaprakları tüylü ve tüysüz türleri vardır.

Fotoğraf Yalınkat çiçekli şebboy çeşidi
Yalınkat türleri (mathiola annua) kesme çiçekçilikte tercih edilmez. Daha çok bahçelerdeki düzenlemelerde kullanılırlar.
1.2. Şebboy Fide Üretimi
Kesme şebboy yetiştiriciliğinde katmerli ve uzun saplı çeşitler kullanılır. Tüm yıl boyunca şebboy üretimi yapmak mümkündür. Yaygın olarak mart sonundan hazirana kadar olan dönemde daha fazla yetiştirilir. Kış dönemlerinde kasım ve aralık ayında da şebboy yetiştirmek mümkündür.
Aşağıdaki tabloda aylarına göre tohum atımı, dikim ve ürün alındığı dönemler verilmiştir;

Tablo : Şebboyda ekim,dikim ve hasat programı
En çok üretimi yapılan şebboy çeşidi mathiola incana (katmerli şebboy)’dır.
1.2.1. Tohum Ekimi
Şebboy tohumları viyollere tek tek atıldıkları gibi tohum kasalarına da atılabilirler. Ancak tohum kasalarına atılmaları pek tercih edilmez. Tohumların atımında kullanılan viyoller daha büyük gözlüdür. Bunun sebebi, bitkiler hızlı gelişme göstereceklerinden sıkışma meydana gelmemesidir. Genellikle 104 gözlü viyoller kullanılır. Viyolller torf ile doldurulur. Doldurma sırasında gözlerin sık doldurulmamasına dikkat edilmelidir. Ancak gevşekte doldurulmamalıdırlar. Viyoller ilaçlı su ile sulanırlar. Tohumlar tek tek viyol gözlerinin tam ortasına gelecek şekilde ekilirler. Bunların üzeri hafifçe kapatılır ve daha sonra çimlenme yerlerine konulurlar. Sıcaklığının 15-18 0C olduğu çimlendirme ortamında üniform ve hızlı bir çimlenme görülür. Tohumlar çimlenir çimlenmez sıcaklık 10 0C’ ye düşürülür. Eğer tohum ekilen ortamın sıcaklığı 20 0C’ yi geçerse çimlenmede problemlerle karşılaşılır. Bazen katmerli ve yalın şebboy tohumları bir arada olabilir. Kışın yapılan şebboy yetiştiriciliğinde tohum ekimi sırasında sıcaklık 10 0C altında olur. Eğer sıcaklık 10 0C’ nin altına düşmezse fideler çimlendikten sonra 2-3 gün 7-8 0C’ lik depolara bırakılır. Bu
sıcaklıklard a bazı fidelerde fark edilecek şekilde koyu yeşil renk ortaya çıkar.

Fotoğraf : Dikilmiş katmerli ve yalın kat şebboylar
Bu koyu renkli olan fideler yalınkat açacak olan fidelerdir. Bu fideler diğerlerinin yanından hemen çekilerek uzaklaştırılırlar. Diğer kalan fideler ise dikilecek olan katmerli şebboy fideleri olarak kalır.
1.2.2. Fidelerin Bakımı
Şebboy fideleri viyollerde kısa bir süre durduktan sonra yerlerine dikilirler. Bu süre evsime göre değişmekle birlikte 2-3 hafta içinde değişir. Süre kısa olsa da dikim anına kadar özenli bir bakım isterler. Özellikle sulamaya dikkat edilmelidir. Yapılacak fazla sulama fidelerde çökme meydana gelmesine neden olacaktır. Sulama genellikle sisleme şeklinde yapılır. Mümkün olduğu kadar gece bitki üzerinde su kalmamasına dikkat edilir. Fazla sulamadan dolayı ortamda nem oluşacağından havalandırmaya da dikkat edilmelidir. Havalandırmaya seranın cam açıklarından ya da vantilatörler yardımı ile sağlanır. Her gün düzenli olarak fidelerin mutlaka havalandırılması gerekir. Fidelerin bakımında diğer önemli bir konuda ilaçlamadır. Fidelerin hassaslığı göz önünde tutularak her hafta mutlaka düzenli olarak koruyucu amaçlı ilaçlama yapılmalıdır. Fidelerin bakımında dikkat edilmesi gereken en önemli hususlardan biri de fidelerin boya kaçmasına engel olmaktır. Bunun içinde fidelerin bol ışık alan yerlerde yetiştirilmesi gerekir.
2. KESME ÇİÇEK YETİŞTİRİCİLİĞİ
2.1. Toprak ve Gübre İsteği
Şebboy yetiştiriciliği yapılacak toprağın pH değeri 6,5-7 arasıdır. Toprak drenajı iyi ve organik maddece zengin olmalıdır. Şebboy yetiştirmeye uygun olan topraklar sürülerek veya bel ile işlenerek kabartılmalıdır. Yabancı otlar, kökler temizlenmeli, kesekler parçalanmalıdır.

Fotoğraf : Şebboy serasının işlenmesi
Eğer imkan varsa toprak sterilizasyonu sağlanmalıdır. Bu sayede rhizoctonia başta olmak üzere hastalık ve yabancı otlara karşı etkili bir mücadele sağlanacaktır. Şebboylarda güzel çiçek rengi ve hastalık riski düşük bir üretim için, yüksek miktarda potasyum içeren taban gübrelemesi yapmak gerekir. Yapılan toprak analizinde alınabilir potasyum miktarına dikkatlice bakmak gerekir. Yetersiz düzeyde potasyum varsa, mutlaka taban gübresi ile takviye edilmelidir. Nitrat seviyesi ise düşük tutulmalıdır.

2.2. Dikim Şekli ve Mesafesi
Şebboy fideleri 4-5 yapraklı ve boğum araları uzamadan dikilir. Dikim esnasında fidelerin boya kaçmamasına özellikle dikkat edilmelidir. 1-1.20 m. genişliğindeki tavalara 13x13 cm. aralıklarla dikim yapılırsa, metrekareye yaklaşık 80 bitki dikilir.

Fotoğraf : Şebboylarda dikim şekli ve mesafesi
Ancak yetiştiricilikte daha çok 15x15 cm. aralıklarla yapılan dikim kullanılır. Bu şekildeki dikimlerde metrekareye 50 bitki dikilir.

Fotoğraf : Şebboy dikilmiş sera
Dikim esnasında fideler derin dikilmemelidir. Kök boğazına kadar toprağa yerleştirilip yanları toprakla doldurulup hafifçe bastırılmalıdır. Dikimden hemen sonra can suyu verilmelidir.
3. EKOLOJİK İSTEKLER
3.1. Sıcaklık
Şebboy üretimi yıl boyunca devam edebilir. Yaz aylarında yüksek sıcaklıktan kaçınılması gerekir. Kış aylarında yapılan yetiştiriciliklerde, seralarda ısıtma sistemi mevcutsa ortam sıcaklığının 10 0C’de tutulmasında yarar vardır. Böylece ısıtmasız yetiştiriciliğe göre, hem daha erken hem de daha kaliteli üretim yapılmış olur.
3.2. Işık
Şebboy bitkisi bol ışıktan hoşlanır. Özellikle gelişmenin ilk döneminde fazla ışığın gelişim üzerine olumlu etkileri görülmüştür. Kış dönemi yetiştiriciliğinde serada yeteri kadar ışık bulunmalıdır. Yaz dönemi yetiştiriciliğinde ise özellikle çiçeklenme döneminde seralara gölgeleme yapılmalıdır. Aksi taktirde çiçek boyları kısa olabilir.
3.3. Nem
Sera içi neminin aşırı olması, örtü yüzeyinde yoğunlaşması istenmeyen bir durumdur.Nemin artması halinde, hastalıklar artar. İyi bir havalandırma ile bu sorun önlenmelidir.
Ayrıca seranın içerisine ikinci bir kat naylon çekerek fazla nemin bitkilere zarar vermesi de önlenebilir. Sera neminin %70–80 civarında olması gerekir.
3.4. Havalandırma
İlkbahar ve erken yaz dönemindeki yetiştiriciliklerde devamlı havalandırma ile seranın serin tutulması sağlanmalıdır.

Fotoğraf : Seraların havalandırılması
Kış üretiminde en önemli noktalardan biri bitkiye doğru, direk hava hareketinin engellenmesidir. Çok iyi bir havalanma ile üretimin başarısı artar.
4. KÜLTÜREL İŞLEMLER
4.1. Sulama
Şebboy özellikle gövde çürüklüğüne oldukça hassastır. Özellikle kış dönemindeki yetiştiriciliklerde sulamalara çok dikkat edilmelidir. Bunun için de sulama periyotları aralıklı tutulmalıdır. Üstten sulamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

Fotoğraf : Damla sulama sistemi
Dikimden birkaç gün sonra dipten hortum ile sulama yapılmalıdır. Daha sonra damlama sulama yöntemine geçilir. Özellikle çiçeklenme döneminde bu hastalıklara karşı daha hassas davranmak gerekir.
4.2. Gübreleme
Toprak hazırlığının ilk devresinde iyi bir taban gübresi yapılmış ise, sıvı gübrelemeye gerek olmaz. Eğer gübreleme yapılacak ise gübreleme tanklarına, kompoze gübre konularak damlama sulama ile verilir.

Fotoğraf : Gübreleme tankı
Çiçeklenme döneminde fosfor ağırlıklı gübreler verilerek çiçeklenme teşvik edilmelidir.
4.3. Hastalık ve Zararlılar
Şebboylarda en fazla görülen hastalılar rhizoctonia ve mildiyö, zararlılar ise yaprak
bitleri, kırmızı örümcektir.
 Rhizoctonia: Nemli şartlarda genç bitkilerin kök boğazında çürüme meydana gelir. Dikim öncesinde toprağın ve sonrasında bitkilerin ilaçlanmasıyla mücadele edilebilir.
 Mildiyö: Yaprağın alt yüzeyinde gri keçeleşme görülür. Yaprak üzerinde sarı
lekeler daha sonra şarap tortusu görünümü alır. Yüksek nemim olduğu ilkbaharda daha çok görülür.
 Yaprak bitleri: Çok fazla görülmez. Daha çok yabancı otlarda bulunan bitlerin bitkiye geçmesi ile görülür. Yaz döneminde görülme ihtimali daha yüksektir.
 Tripsler: Çiçek üzerinde leke ve çizgiler görülür. Bazen bitkinin tamamında deformasyon ve nekroz şeklinde zarar verir. Şebboy bitkisinde çok zararları yoktur.
 Kırmızı örümcek: Yavru örümcekler beslendikleri yaprakları sarartarak yaprak dökülmesine neden olurlar. Yapraklar sarararak döküldüğünden, şebboyların büyümesi
durur.
4.4. Yabancı Ot Mücadelesi
Şebboy seralarında görülen yabancı otlarla, uygun mücadele yöntemi seçilip mücadele edilmelidir. Bu mücadele yöntemi kültürel ya da kimyasal olabilir. Kimyasal mücadele daha çok dikimden önce, toprağa herbisit uygulaması ile yapılır.

Fotoğraf : Şebboyda yabancı otlarda elle mücadele yöntemi
Kültürel mücadele ise el veya çapa ile otların temizlenmesi şeklinde yapılır.
4.5. Destek Sağlama
Şebboy bitkisinde gövdesinin dik durması için mutlaka destekleme sisteminin kurulması gerekir. Aksi halde boy yapan bitkiler yere yatarak, çiçeklerde kalitenin düşmesine neden olur.

Fotoğraf : Şebboylarda destekleme sistemi
Destekleme sistemi tava genişliğine uygun olarak 100–120 cm yüksekliğinde T demirinden yapılır. Çerçeve şeklindeki demirin aralarına 15–20 cm aralıklarla demir parmaklıklar yapılır.. Çerçeveler tavaların 2 başına ve her 4 m’ de bir olacak şekilde yerleştirilir. Aynı seviyedeki karşılıklı basamaklara dış sıradan daha kalın, iç sıralardan ise daha ince olacak şekilde 15 cm aralıklarla teller çekilir. Bu teller enine ağ iplerle bölünerek her bir kafeste bir bitkinin gelişmesi sağlanır. Üst basamaktaki teller ve ağ ipleri bitkinin büyüme durumuna göre birkaç kez daha tekrarlanır. Genel olarak şebboylarda yatmaya karşı 2 kat ağ çekilir.
5. HASAT İŞLEMLERİ
5.1. Hasat
Şebboy başaklarında alttan üç kandil açtığında hasat yapmaya başlanır. Eğer gönderilecek pazar yakınsa kandillerin sayısı daha da artabilir.

Fotoğraf Hasat zamanı gelmiş şebboylar
Şebboy hasadı ya bitki tamamen kökü ile çekilerek ya da toprak seviyesinden kesilerek yapılır; fakat toprak seviyesinden kesilerek yapılan hasatlarda daha sonra ikinci bir işçilik gerektiğinden uygulanmaz.

Fotoğraf : Şebboy hasadının yapılışı ve hasat edilmiş şebboylar
Daha sonra kesilen şebboy dalları alttan 2-4 yaprak çift koparılarak sapların alt kısmı temizlenir.

Fotoğraf : Alt yaprakların temizlenmesi
5.2. Tasnif
Alt yaprakları temizlenen şebboylar uzun, orta ve kısa olmak üzere boylandırılır.

Fotoğraf : Şebboyların boylandırılması

Fotoğraf : Demetlenmiş şebboylar
Şebboy kandilleri aynı şekilde olmak üzere 5’erli olarak demetlenir.
5.3. Pazara Hazırlama
Şebboylarda pazara hazırlık demetlerin su çektirilmesi ile başlar. 15-20’ şerli şebboy demetleri kovalara konularak su çektirilir.

Fotoğraf : Şebboyların su çektirilmesi
Şebboy demetleri kovalara konulurken gazete ile sarılır. Bunun sebebi şebboy çiçeklerinin kirlenmemesi ve çiçeklerin bozulmamasını sağlamaktır. Bir gün boyunca su çektirilen şebboy demetleri, ertesi gün pazara gönderilmek üzere kutulara yerleştirilir. Şebboyların pazara sunulmasında kullanılan kutular, 115 cm uzunluğunda, 45 cm genişliğinde ve 25 cm derinliğindedir.

Fotoğraf : Şebboyların pazara gönderilmesinde kullanılan kutular ve hazırlanması
Kutuların her tarafı çiçeklerin muhafazası ve hava almaması için gazete ile kapatılır. Şebboy demetleri 5’ li olarak karşılıklı gelecek şekilde kutunun en alt kısmına yerleştirilir. Üzerlerine çiçeklerin zarar görmemesi için gazete serilir. Bu şekilde kutu dolana kadar devam edilir.

Fotoğraf : Şebboyların kutuya yerleştirilmesi
Genellikle kutulara 30 - 40 demet şebboy konulur. Ancak çiçekleri fazla
sıkıştırmaması için 30 demet tercih edilir. En üste konulan şebboylar kutunun kendi gazetesi
ile kapatılır.

En son işlem olarak kutunun kendi kapağı geçirilir ve sağlı sollu iki yerden bağlanır.En son olarak gideceği yer kutu üzerine yazılır ve çiçek mezadına gönderilir.
5.4. Depolama
Şebboy çiçekleri narin olduklarından fazla bekletilmeye gelmezler. Bunun için serin
bir yerde (0-2 0C ) ancak 1-2 gün saklanabilirler.

Kaynak:Megep

Topraksız Bitki Yetiştirme

2008-11-15T07:39:00.019-08:00

Topraksız Bitki Yetistirme Ortamları
Yetistirme Ortamında Havalandırma
Bitki Yetiştirme Ortamında Kullanılan Organik Meteryaller
Bitki Yetiştirme Ortamında Kullanılan İnorganik Materyaller

Kapalı Tohumlu Bitkiler

2008-11-15T05:51:00.000-08:00

1. KAPALI TOHUMLULARIN BİTKİLER ÂLEMİNDEKİ YERİ
1.1. Kapalı Tohumluların Genel Özellikleri
Kapalı tohumlu bitkiler evrimsel bakımdan en iyi gelişmiş, en büyük bitki grubudur. Günümüzde yaklaşık olarak 300 000 üyesi bulunmakta ve bu sayı her geçen gün artmaktadır. Kapalı tohumlu bitkilerin kültürü yapılmakta olup ekonomik değeri fazladır. Bu bitki grubu oluştukları andan beri diğer bitki gruplarına oranla daha gelişmiş özelliklere sahiptir.Çünkü vegetatif ( kök, gövde, yaprak v.b. ) kısımları ortam koşullarına daha rahat uyum sağlayabilmektedir. Kapalı tohumlu bitkilerin organları arasında iyi bir iş bölümü söz konusudur. Döllenme ve tozlaşma güvence altındadır. Kapalı tohumlu bitkilerde erkek gametin dişi gametle birleşmesi önce tozlaşma sonra da döllenme olayı ile gerçekleşir.Tozlaşma, çiçek tozunun dişi organının üzerine konması olayıdır. Bu işlem için rüzgâr,böcek, kuş, su gibi faktörlerden yararlanılır.
Kapalı tohumlu bitkiler için kısaca şu özellikleri sıralayabiliriz:
 Tohumları meyve içerisinde bulunduğundan ovaryum tarafından örtülmüştür.
 Odunsu ve otsu çeşitleri vardır.
 Çok yıllık olanların bazıları yaprağını dökerken bazıları yaprak dökmezler.
 Çenek sayısına göre tek çenekli ve çift çenekli diye ikiye ayrılırlar.
 Tohum oluşurken çift döllenme görülmektedir.

Resim 1. 1: Kapalı tohumlu bir bitkinin genel görünüşü
1.1.1. Kök
Bitkileri toprağa bağlayan ve topraktan su ve suda çözünmüş tuzları bitkiye sağlayan kısımlardır. Kökler, bitkilerin toprak altındaki kısımlarıdır.

Resim 2. 2: Tipik bir kökün kısımları
Köklerin üç önemli işlevi vardır.
 Bitkinin toprağa tutunmasını sağlar.
 Kökler, toprak tanecikleri arasındaki boşluklardan su ve madensel tuzları emer.Köklerin emiş özelliği emici tüylerle artar. Emici tüyler kök ucunun hemen gerisinde büyür. Önemli maddelerin emilmesini sağlar.
 Kökler, bitkinin iletim sisteminin bir parçasıdır.
 Odun borusu, su ve madensel tuzları köklerden gövde ve yapraklara taşır.
 Soymuk borusu, besin maddelerini yapraklardan kök sisteminin her tarafına taşır.
 Bazı bitkilerde kök besin deposu görevi yapar ( havuç ).
Kökün dış yüzü epidermisle kaplıdır. Epidermsin altında dolgu dokusundan oluşan bir canlı kabuk ve ortada iletim dokusu bulunmaktadır.
Primer ( ilk ) kök, tohumun çimlenmesi sırasında, embriyodaki kökçüğün gelişmesi ile meydana gelmiş olan köktür. Bu kök ana kök hâlinde toprak içinde dikey olarak gelişir ve yan dallar vererek toprak içinde dallanmış bir sistem oluşturur. Yan dallar taşıyan bir ana kökten yapılmış olan bu kök sistemine kazık kök adı verilir.
Bitkilerin çoğunda çimlenmenin genç devresinde primer kökten sonra gövdenin tabanından birçok ek kök meydana gelir. Bu köklere saçak kök denir. Primer kökten sonra meydana gelen kökler bazen bitkide yardımcı eleman da olabilmektedir (sarmaşıkta tırmanmayı sağlamak gibi ). Bu şekilde oluşmuş köklere ise ek kökler adı verilir.

Resim 1. 3: İlk kök gelişmesinin mikroskopta görünüşü
1.1.2. Gövde
Bitkinin yapraklarını ve çiçeklerini taşıyan organlardır. Bitkinin toprak üstünde büyüyen esas destekleyici ve üst kısmıdır. Yapraklar, özümleme organlarıdır ve düğümlerden (boğum) çıkar. Gövde üzerinde yaprakların bağlandığı noktaya düğüm (nodus), iki düğüm arasına da düğümler arası (inter nodus) adı verilir. Koruyucu pullarla kaplı olan tomurcuklar dal uçlarında tepe tomurcuğunu, yaprak koltuğunda ise yan tomurcukları oluşturur. Gövde, bitkinin iletim sisteminin bir parçasıdır. Kapalı tohumlu bitkilerde gövde çoğunlukla düz ve yüksek bir yapıda iken bazen de toprağa paralel yönelmektedir. Ayrıca toprak altında gelişen ve kökeni gövde olan organlar da mevcuttur. Bunlar rizom, yumru, soğan gibi adlarla anılırlar. Çok yıllık otsu bitkilerde bitkinin toprak altında devamlı olarak rizom, soğan gibi organlar vardır. Yarı çalımsı bitkilerde gövdenin alt kısmı odunludur ve canlıdır. Çalımsı bitkilerde gövde odunsudur ve bitkinin birçok gövdesi vardır. Ağaçlarda ise gövde odunsudur.

Resim 1. 4: Genç odunsu bir gövdenin mikroskopta görünüşü
1.1.3. Yaprak
Yapraklar bitkilerde özümlemenin (bitkilerin güneş ışığı, su ve karbondioksit kullanarak kendi besinlerini yapabilmeleri) ve transprasyonun (buharlaşma ile suyun yitirilmesi) yapıldığı esas yerlerdir. Tipik bir yaprak, damar ağlarıyla desteklenmiş ince, yassı bir aya, bir yaprak sapı ve sapın gövdeyle birleştiği yaprak tabanından ibarettir. Yapraklar, ayanın tek bir birim hâlinde olduğu basit yapraklar ve ayanın birçok yaprakçıktan meydana geldiği bileşik yapraklar olmak üzere iki sınıfa ayrılır. Bileşik yapraklar, yaprakçıkların ana eksenin iki yanına dizilmiş biçimde ya da yaprakçıkların yaprak sapının ucundaki tek bir noktadan çıktığı elsi biçimde olabilir. Yapraklar, ayanın genel biçimi, ucu, kenarı ve tabanının şekline göre sınıflandırılabilir.

Resim 3. 5: Yaprağın bölümleri
1.1.4. Çiçek
Tohumlu bitkilerin eşeysel üreme organlarına çiçek adı verilir. Başka bir deyimle çiçek, yaprakları eşeysel üremeye hizmet için özel bir değişime uğramış kısa sürgünlerdir. Çiçek, tohumlar aracılığıyla yeni bireylerin oluşmasını ve bitkinin devamını sağlar. Resim 1.6: Kapalı tohumlu bir bitkinin çiçek yapısı
Tam bir çiçekte; çiçek sapı, çiçek tablası, çanak yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organlar vardır. Çiçek sapı çiçeği dala bağlar, çanak yaprak, taç yaprak, erkek ve dişi organlar dıştan içe doğru sırayla dört halka şeklinde çiçek tablası üzerine dizilirler.

Resim 1. 7:Bir iki çenekli bitkinin çiçeği
Çanak yaprak; genelde yeşil renklidir. Çiçeğin en dış kısmını oluşturur; tomurcuk hâlindeyken çiçeği korur.
Taç yaprak; çiçeğin renkli ve kokulu kısmıdır. Tozlaşmada böcekleri çekerek bitkinin çoğalmasında önemli rol oynar.
Erkek organ; ipçik denilen bir sap ile başçık denilen şişkin bir kısımdan meydana gelmiştir. Başçıkta, içinde erkek üreme hücreleri (polen) bulunan çiçek tozu keseleri bulunur. Polenler olgunlaşınca keseler çatlar ve polenler etrafa yayılır.

Dişi organ; yumurtalık, dişicik borusu ve tepecik olmak üzere üç kısımdan oluşur. Yumurtalıkta çok sayıda dişi üreme hücresi (yumurta) bulunur. Dişicik borusu, tepeciği yumurtalığa bağlayan dar kısımdır. Tepecikte çiçek tozlarının yapışmasını sağlayan yapışkan bir sıvı bulunur.
Erkek ve dişi organı bir arada bulunduran bitkilere “bir evcikli”, erkek ve dişi organları ayrı bulunduran bitkilere de “iki evcikli” bitki denir. Meşe, mısır, çam, kestane ve fındık bir evcikli, söğüt, Antep fıstığı kenevir ve kavak iki evcikli bitkilerdir.

Resim 1. 8: Kapalı tohumlu bir bitkinin çiçek yapısı
1.1.5. Meyve
Tozlaşma; erkek eşey hücrelerini içeren çiçek tozunun, erkek üreme organının bir parçası olan anterden, dişi üreme organının bir parçası olan stigmaya taşınmasıdır. Tozlanma döllenmeden önce meydana gelir. Tozlaşma aynı çiçekte olabildiği gibi aynı türün farklı bireylerinin çiçekleri arasında da çapraz tozlaşma olabilmektedir. Tozlaşma böcek, rüzgâr yardımıyla olmaktadır. Bunun yanında tozlaşmaya kuşlar, yarasalar ve su da yardımcı olmaktadır.
Döllenme; erkek ve dişi eşey hücrelerin bir döllenmiş yumurta meydana getirmesidir. Tozlaşmayla çiçek tozu dişi tepecik üzerine taşınır. Eşey hücrelerinin bir araya gelmesi için, çiçek tozu çimlenir ve bir çiçek tozu tüpü meydana getirir. Bu tüp, aşağı doğru büyür ve embriyo kesesine girer. Tüpün ucunda taşınan iki erkek gamet de embriyo kesesine girer. Gametlerin biri yumurta ile birleşerek daha sonra embriyonu meydana getirecek olan zigotu oluşturur. Diğer erkek gamet, besin deposu görevi yapan endospermayı meydana getirir. Meyve tam gelişmiş ve olgunlaşmış yumurtalıktır. Yumurtalık, bitkinin dişi üreme organının tohum oluşturan kısmıdır. Meyve sadece, çiçekli bitkilere özgü bir üründür. Çiçek tozunun yumurtalığa erişerek yumurtayı aşılamasıyla birlikte hücresel çoğalma başlar. Yumurtalık yavaş yavaş şişer ve sonunda meyve hâlini alır. Tüm meyveleri beslemekte olan özsu meyveye de erişir. Özsu, olmakta olan meyveyi besler ve renklendirir. Meyveyi tatlılaştıran da özsudur.
Meyveleri oluşumuna göre şöyle gruplandırırız:
a) Gerçek meyve: Meyve sadece dişi organın yumurtalık dokuları tarafından meydana getirilirse bunlara gerçek meyve denir. Örneğin; şeftali, kayısı, üzüm.
b) Yalancı meyve: Yumurtalıkla birlikte çiçek tablası, taç ve çenek yapraklar beraberce gelişerek meyve oluşturuyorsa bunlara yalancı meyve denir. Örneğin; çilek, elma, armut.
c) Basit meyve: Bir tane dişi organdan meydana gelen meyvelere basit meyve denir. Örneğin; kiraz, erik, elma.
d) Bileşik meyve: Birkaç tane dişi organdan meydana gelen meyvelere ise bileşik meyve denir. Örneğin; ahududu, böğürtlen.
e) Kuru meyve: Ceviz, fındık, kestane gibi bitkilerin meyveleri zamanla sertleşip kurur. Tohumları yenilen bu meyvelere kuru meyve denir. Meyveleri etli ya da kuru olarak da ayırt edebiliriz.
Etli meyveler, hayvanları cezbedecek biçimde göz alıcı renktedir. Böylece hayvanlar meyveleri yer ve tohumların ana bitkiden uzaklara dağılmasına yardımcı olur. Etli meyveleri basit ve bileşik meyveler olarak gruplandırabiliriz.
Kuru meyvelerin meyve kabuğu sert ve kurudur. Kuru meyveler üç gruba ayrılır. Açılan, kapalı ve yarılan kuru meyvelerdir.
 Açılan meyveler olgunlaşınca meyve kabuğu tohumları salmak üzere yarılarak açılır. Buna çörekotu, bezelye örnek verilebilir. Açılan kuru meyvelerin tohumları genellikle rüzgârla dağılır.
 Kapalı kuru meyveler, olgunlaşınca açılmaz. Kapalı kuru meyvelere örnek olarak kestane, buğday ve ayçiçeği verilebilir.
 Yarılan meyveler ise olgunlaşınca yarılır ama tohumları atmaz. Yarılan meyvelere akçaağaç meyvesi örnek verilebilir.
1.2. Kapalı Tohumlu Bitkilerin Sınıflandırılması
Angiospermae grubuyla ilgili yapılan sınıflandırma Cronquist (1968) sistemine dayanmaktadır. Bu sistem biyolojik bulgulara dayandırılarak geliştirilmiştir. Kapalı tohumlu bitkiler iki gruba ayrılır. Burada fideciğin çenek sayısı dikkate alınmaktadır.
Buna göre;
Kapalı Tohumlu Bitkiler
 Magnoliopsida (Dicotyledoneae = Çift Çenekli Bitkiler)
 Liliopsida (Monocotyledoneae = Tek Çenekli Bitkiler) olmak üzere 2 sınıfa
ayrılmaktadır.
Tek çeneklilerin genel özellikleri şunlardır:
 Otsu bitkilerdir.
 Yaprakları ince, uzun, şerit şeklindedir.
 Yaprakları paralel damarlıdır.
 Tohumunda tek çenek bulunur.
 Kambiyum yoktur.
 İletim demetleri düzensizdir.
 Kökleri saçak köktür.
 Gövdeleri incedir.
Bu gruba buğday, mısır, soğanlı bitkiler örnek verilebilir.
Çift çeneklilerin genel özellikleri ise şunlardır:
 Genellikle odunsudur.
 Yaprakları geniş parçalıdır.
 Yaprakları ağsı damarlıdır.
 Tohumda çift çenek bulunur.
 Kambiyum bulunur.
 İletim demetleri düzenlidir.
 Kazık ve yan köklerden oluşur.
 Gövde kalındır.
Bu gruba fasulye, elma, armut örnek verilebilir.
Magnoliopsida: Çift Çenekliler ( Dikotiledonlar )
Tohumlarında iki çenek vardır. Ana kökleri genel olarak uzun ömürlüdür. Çok yıllık olan türlerinin gövdelerinde kambiyum halkası bulunur. Bu sayede iletim demetleri gövdeye düzenli olarak dizilmiştir.

Resim 1. 9: İki çenekli bir bitki
Yaprak şekilleri çok çeşitli olmakla beraber genellikle ağsı damarlıdır. Bu sınıfa örnek olarak baklagiller, gülgiller, kabakgiller, asmagiller, elmalar, domatesler verilebilir.Bu sınıf sırasıyla magnoliidae, hamamelidae, caryophyllidae, dileniidae, rosidae ve asteridae olmak üzere 6 alt sınıf içermektedir.
 Magnoliidae
Çift çenekli bitkilerin en eski ve en ilkel olan grubudur. Açık ve kapalı tohumlu bitkiler arasında geçiş özelliği göstermesi nedeniyle sistematik bakımdan oldukça önemlidir. Bazı yapısal özellikleri arasında;
 -Odunlarında trakelerin bulunmayışı,
 -Çiçek organlarının sarmal diziliş göstermesi,
 -Dişi organın tek karpelli olması, stamenlerin genellikle çok sayıda, bazen de az sayıda olması sayılabilir.
Ayrıca bu grubun üyeleri, eterik yağlar, alkoloid ve tanenli maddeler gibi ikincil bitkisel maddeleri de içerirler. Bu altsınıf 8 ordo ve 39 familya içermektedir. Bunlardan çevremizden tanıdığımız bitki türlerini içeren familyalara örnek olarak manolyagiller, düğün çiçeğigiller, gelincikgiller verilebilir.

Fotoğraf 1.1: Magnoliidae grubundan bir çiçek
 Hamamelidae
Çoğunlukla odunsu bitkilerdir. Çiçekleri çoğunlukla rüzgârla tozlaşan, küçük ve petalsizdir. Sepal ve petal içerdiklerinde küçük ve pulsu ya da belirsizdir. Kuzey yarım kürenin kurak iklim kuşaklarına adapte olmuş ve yaprak döken bitki ormanlarını oluşturmuşlardır.

Fotoğraf 1.2: Hamamelidae grubundan bir çiçek
Bu grup 11 ordo, 24 familya ve 3400 tür içermektedir. Bunlardan geniş yayılış alanına sahip bitki türlerini içeren familyalara çınargiller, dutgiller, ısırgangiller, cevizgiller, kayıngiller örnek olarak verilebilir.
 Caryophyllidae
Diğer iki alt sınıfa nazaran daha ileri bir grubu teşkil etmektedir. Çoğunlukla otsu bitkilerdir. Kurak ve tuzlu ortamlara uyum sağlamışlardır. Ayrıca azotça zengin ortamlarda yetişen bitkileri de içerirler. Petalleri var ya da yoktur. Stamenler genellikle iki daire hâlinde dizilmiş olup her dairede 5 adet stamene sahiptirler. Bazı türlerde dış stamen dairesi ortadan kalkarak stamen sayısı azalmıştır. Tohum yapılarında tipik olarak nişasta depo ederler.

Fotoğraf 1.3: Caryophyllidae grubundan bir çiçek

Bu alt sınıf 3 ordo, 14 familya ve yaklaşık 11.000 türden oluşmuştur. Tanıdığımız ve yaygın bitki türlerine sahip familyalara örnek olarak, kaktüsgiller, kazayağıgiller, semizotugiller, karanfilgiller verilebilir.
 Dileniidae
Çoğunlukla kimyasal olarak tanenli ve alkoloidlerce fakirdir. Birkaç familyası hardal yağlarını içermeleri ile karakteristiktir. Çiçekleri çok petalli, nadiren petalsiz ya da birleşik petallidir. Tohum taslaklarının ovaryuma bağlanma şekilleri değişik şekillerdedir.

Fotoğraf 1.4: Dileniidae grubundan bir çiçek
Bu altsınıf 13 ordo, 77 familya ve yaklaşık 25.000 tür içermektedir. Önemli ve tanıyabileceğimiz bitki türlerini içeren familyalara örnek olarak çaygiller, ıhlamurgiller,ebegümecigiller, menekşegiller, kabakgiller, söğütgiller ve hardalgiller verilebilir
 Rosidae
Bu alt sınıf, içerdikleri tür sayısı bakımından zengin bir gruptur. Kimyasal bileşikler olarak çoğunlukla tanenlidir. Çiçeklerinde petalleri belirgin, ayrık veya seyrek olarak dipte birleşmiş, nadiren tüp şeklinde olabilir. Bazen çok indirgenmiş veya hiç olmayabilir. Ovaryum diğer çiçek organlarının altında ya da üstünde bulunabilir. Stamenleri çok sayıda olduğu zaman gelişmelerini dıştan merkeze doğru tamamlarlar.

Fotoğraf 1.5: Rosidae grubundan bir çiçek

Bu altsınıf 18 ordo, 114 familya yaklaşık olarak 58.000 türden oluşmaktadır. Günlük aşamımızda kullandığımız birçok ekonomik kullanımı olan türleri de içermektedir. Familyaları sayısınca kapalı tohumlular içerisinde en büyük alt sınıfıdır. Örnek olarak gülgiller, baklagiller, iğdegiller, nargiller, kızılcıkgiller, asmagiller, at kestanesigiller, turunçgiller, maydonozgiller verilebilir.
 Asteridae
Kimyasal olarak çok çeşitli ürünleri, alkoloidler, eterik yağlar, acı maddeler bulunan tıbbi ve zehirli bitki türlerini içeren familyalara sahiptir. Çiçeklerde ovaryum, diğer çiçek organlarının altında ya da üstünde olabilir. Çoğunlukla iyi gelişmiş ve gösterişli, nadiren indirgenmiştir. Petaller birleşerek huni biçimini almışlardır.

Fotoğraf 1. 6: Asteridae grubundan bir çiçek
Bu altsınıf 11 ordo, 49 familya ve yaklaşık 56.000 türden oluşur. Zakkumgiller ve patlıcangiller familyasına ait türlerin büyük bir bölümü, içerdikleri uçucu ve aromatik yağlar nedeniyle ilaç ve parfümeri sanayinde oldukça ayrı bir yere sahiptirler. Susamgiller, çançiçeğigiller, kökboyasıgiller, zeytingiller, hanımeligiller, papatyagiller familyaları bu gruptan sayılabilir.
Liliopsida: Tek Çenekliler ( Monokotiledonlar )
Tohumlarında bir çenek bulunur. Çoğu tek yıllık otsu bitkilerdir. Bu bitkilerde embriyo,tohum çimlenmesi esnasında tohum içinde bulunan besi dokudan, yedek besin maddesi alabilmek için emeç ödevi gören bir kotiledon (çenek) içerir. Bu çenek, fidecik biraz gelişip yeşil renk kazanarak fotosentez yapabilecek büyüklüğe gelinceye kadar beslenmeyi sağlamaktadır. Tek çenekli bitkilerde bitkinin gereksinim duyduğu maddenin taşınmasını sağlayan iletim demetlerinin yapısında kambiyum yapısının bulunmaması nedeniyle ikincil kalınlaşma da görülmemektedir. Gövde yapısındaki iletim demetleri dağınık biçimde dizilmiştir.

Resim 1.10: Bir çenekli bir bitkinin çiçeği
Bu gruba dahil olan bitkilerde ana kök, kısa sürede ortadan kalkarak yerini ana kökün etrafında gelişen çok sayıda ek köklere bırakır. Toprak üstü organları çiçek durumları dışında dallanmamaktadır. Yaprakları tipik olarak paralel damarlı, yaprak ayası çok zayıf petiolsüz (sapsız) dür. Çiçek kısımları belirgin sayıda olduğunda tipik olarak üçlü, nadiren ikili veya dörtlüdür. Bitkilerin çoğu toprak altı yaşamına uyum sağlamış rizom, yumru, soğan gibi yer altı organlarına sahiptir. Bu tür bitkilere genel olarak geofitler denir.

Resim 1.11: Bir çenekli bir bitkinin genel yapısı
Tahılgiller ve zambakgiller ile soğangiller ve palmiyegiller iki önemli takımlarıdır.Buğday, mısır, lale, muz, soğan, hurma ve birçok ot türü bu sınıfta yer alır. Hiçbirinin gövdesinde kambiyum bulunmaz. Bunun içindir ki, boyları uzun ancak gövdeleri incedir. Yaprakları genellikle ince uzun, paralel damarlı, kökleri saçak köklüdür. İletim demetleri (damarlı) gövdede düzensiz dağılmıştır.
Liliopsida beş alt gruptan oluşur.
 Alismatidae
Değişik özelliklerdeki sulak, bataklık alanlarda yetişen otsu bitkilerdir. Yaprakları basit almaçlı, nadiren karşılıklı dizilişli, paralel damarlı olabilir. Çiçekleri göz alıcı görünümden çok küçükten belirgin olmayana kadar değişen yapıdadır. Bu grupta 500 kadar tür içerir.

Resim 1.12: Alismatidae familyasına ait bitkiler
 Arecidae
Otsu, çalı, ağaç ve sarılıcı bitkileri içerir. Tropik ve subtropik bölgelerde yayılış gösterir. Çiçekler çok sayıda ve genellikle küçüktür. İki seride, üç petallidir. Yapraklar almaçlı dar ve paralel damarlıdan, geniş ve ağsı damarlıya kadardır.

Fotoğraf 1. 7: Arecidae familyasına ait bitki
Meyve üzümsü ya da etli veya kuru eriksi tiptedir. Bu alt sınıf 4 ordo, 5 familya ve 5.600 kadar türden oluşmuştur. Örnek olarak palmiyegiller verilebilir.

Commelinidae
Çoğunlukla otsu, seyrek olarak odunsu bitkilerdir. Karasal, nadiren suculdurlar. apraklar sarmal, tabanda, paralel damarlı çoğunlukla kınlıdırlar. Çiçekleri genellikle iki eşeyli veya tek eşeyli, küçük görünümlüdür. Besi doku büyük ve nişasta depo etmiştir. Tozlaşma anemogamdır. Meyve çoğunlukla kuru, nadiren etlidir. Bu altsınıf 7 ordo, 16 familya ve yaklaşık olarak 15.000 türü içermektedir. Buğdaygiller, sukamışgiller örnek olarak verilebilir. Meyvesi nişasta bakımından zengin olan bu familya üyelerinin birçoğu tahıl bitkisi olarak kullanılır. Ayrıca şeker ve yağ içeren türleri de vardır.

Fotoğraf 1.8: Commelinidae familyasına ait bitkiler
 Zingiberidae
Nadir olarak basit, dalsız gövdeli küçük ağaçlar ya da epifit ( başka bitkiler üzerinde yaşayan bitki) otsu bitkilerdir. Çiçekleri genellikle iki ya da tek eşeyli, göz alıcı, büyük ve parlak renklidir. Bu altsınıf 2 ordo, 9 familya ve yaklaşık olarak 3000 türden oluşmaktadır. Muzgiller, zencefilgiller örnek verilebilir.
 Liliidae
Bazıları epifit nadiren sucul, genellikle karasal (rizom, yumru veya soğanlı) geofit otsulardır. Çiçekleri büyük ve göz alıcı renklidir. Çiçek örtüsü perigon şeklinde, 2 serili ve her seride 3 tepal yaprağı içermektedir. Yapraklar alternat, nadiren karşılıklı veya dairesel, dar paralel damarlı, kenarları dar, dişli veya hafif parçalıdır. Stamenler 1, 3 veya 6 tanedir. Meyve genellikle kapsüllüdür.

Fotoğraf 1. 9: Liliidae familyasına ait bir bitki
Bu alt sınıf 2 ordo, 19 familya ve yaklaşık 21.000 tür içermektedir. Zambakgiller, süsengiller ve salepgiller familyaları örnek verilebilir.

2. KAPALI TOHUMLU BİTKİLERİN YEŞİL
ALANLARDA KULLANIMI
2.1. Ağaçların Kullanımı
Peyzajda en uzun ve baskın bitkiler ağaçlardır. Ağaçlar çevresine diktiğimiz nesnelerin boyutlarını vurgulamamızda yardımcı olur. Uzun boylu ağaçlar serin gölgeleme yaparken rüzgârda perde görevi yapar, sesi yalıtır. İstenmeyen görüntüleri önler, tozu engeller. Güzel çiçekli ağaçlar ya da sonbaharda değişik yaprak rengine sahip olan ağaçlar, yol kenarına dikildiği zaman güzel bir vurgu etkisi oluştururlar. Bunun yanında yaprağını dökmeyen ağaçlar, ortamda hoş bir fon oluşturur. Ayrıca diktiğimiz yer neresi olursa olsun çevresine dikilen ağaçlar o nesnenin çevresi ile uyum içinde olmasını sağlamaktadır. Çim alanların içerisinde eğer ağaçları kullanmak istiyorsak burada çim için gölgeleme yapmayacak ağaç türlerini seçmemiz gerekir. Ama bunun yanında ortamda gölge sağlamak amacıyla ağaç dikeceksek, geniş yapraklı ağaçları tercih etmeliyiz. Genellikle geniş yapraklı ağaçlar yazın yoğun yaprak oluşturur ve gölgelemeyi sağlarken, kışın yaprağını dökerek güneşin zemine ulaşmasını sağlarlar.
Ağaçları ayrıca çit olarak da kullanmaktayız. Böylece alanımızı koruma olanağı sağlanmış olur. Burada özellikle her dem yeşil ağaçların kullanımına dikkat etmeliyiz. Böylece hem yaz hem de kış alanımızı korumuş oluruz. Sık dokulu ve her dem yeşil ağaçlar ayrıca yoğun yapıları sayesinde rüzgârın, tozun ve gürültünün önüne de geçerler.

Fotoğraf 2. 1 : Peyzajda ağaçların kullanımı
2.2. Çalıların Kullanımı
Çalıları ve ağaçları zaman zaman birbirinden ayırt etmek mümkün değildir. Genel olarak çalılarda gövde sayısı birden fazladır. Bunun yanında çalılar budanarak tek gövde hâlinde de kullanılmaktadır. Çalılar özellikle farklı renkleri ile kullanıldıkları ortamda ilgi çekerler. Gerek dekoratif saksılara dikilerek gerekse toprağa dikimi yapılarak bahçeye değer kazandırırlar. Bahçemizde bir çit etkisi oluşturur. Çalıları değişik şekillerde budayarak çit oluşturabiliriz. Ayrıca çiçekli ya da çiçeksiz çalılar yolun kenarlarını belirginleştirmek amacıyla bordür olarak kullanılabilir. Narin yapıdaki çalılar, değişik şekillerde budanarak bahçenin havasını değiştirebilir. Yapılan bu işlem sonucu hayvan figürleri, değişik motifler çıkarılabilir.

Fotoğraf 2. 2: Peyzajda çalıların kullanımı
2.3. Çim Bitkilerinin Kullanımı
Kent planlamalarının vazgeçilmezidir. Kent içi ve yakın çevresinde bulunan yollarda, binaların çevresinde, park ve bahçelerde hoş bir görünüm oluşturur. Toprak yüzeyinin yeşil renkle kaplanmasını sağlar. Ayrıca ağaç, ağaççık ve çiçeklerle iyi bir uyum gösterir. Geniş alanlarda güneş ışınlarını emer, toz sorununu ortadan kaldırır. Eğimli yerlerde erozyonu önler. İnsanların dinlenmesi için ideal ortamlar yaratır. Kullanacağımız alanın estetik olmasını sağlar.

Fotoğraf 2.3: Peyzajda çim bitkilerin kullanımı
2.4. Yer Örtücü Bitkilerin Kullanımı
Zemin üzerinde sıkı bir şekilde yayılan kısa boylu, bodur bitkilere yer örtücü bitkiler denir. Çimler en çok bilinen ve kullanılan yer örtücü olmakla beraber, daha pek çok türde yer örtücü bitki bulunmaktadır. Bunlar genellikle, gövdeleri zemin boyunca yayılarak kök salan bitkilerdir. Teras ya da avluya yerleştirilen yeşil ya da çiçekli yer örtücülerden oluşan kümeler, çim alanda bir tezatlık oluşturur. Bu durum çimenlikle döşeme arasında zarif bir bağlantı sağlar. Yer örtücü bitkiler bir çalılık kenarına ya da çiçek tarhı boyunca dikildiklerinde onların daha hoş bir görünüm kazanmasına neden olur. Ayrıca toprak kayması problemi olan yerlerde yer örtücü bitkiler hızla yayılarak yaygın kök sistemleri ile toprağı stabilize ederler. Çimlerin yetişmesi için çok gölge olan bahçelerde gölgeyi seven yer örtücü yüzeyi kaplamak için kullanılabilir.

Fotoğraf 2.4: Peyzajda yer örtücü bitkilerin kullanımı

2.5. Mevsimlik Çiçeklerin Kullanımı
Çiçekler bahçede değişik amaçlar için kullanılır. Gerek kümeler hâlinde gerekse eritler hâlinde kullanılan bu bitkiler güzel kokuları ve görünüşleri ile uygulanılan yere değer katmaktadırlar. Çalıların arasında renk cümbüşü sağlarlar. Çalıların ve ağaçların büyüme süreci içerisinde boşlukları doldurmak için rahatlıkla kullanılmaktadır. Uzunlamasına peyzaj özelliği gösteren ve genelde çalı veya bahçe etrafını çeviren ağaçlar, garajlar, evler, çitler veya bahçe duvarları yanında yapılan çizgi şeklinde çiçek kümeleri oluşturulabilir. Kısa boylu olan çiçekler öne, uzun boylu olanlar arkaya dikilmelidir.

Fotoğraf 2.5 : Peyzajda mevsimlik bitkilerin kullanımı
Bir şerit yapmayı düşündüğümüzde büyüklüğüne dikkat etmeliyiz. Kule gibi duvarlar önüne yapılacak dar şeritler, uyumlu bir güzellik oluşturmazlar. Şeritler planlanırken her bitkiye ulaşılabilmelidir. Yuvarlak çizgiler, direkt çizgiler oluşturmaktan daha iyidir. Bir metre den fazla genişlikte şerit yapmamak en iyisidir. Bitkilere ve toprağa zarar vermeden bahçede hareket edebilmek için yerleştirilecek ayak taşları kullanmalıyız. Farklı zamanlarda çiçek açan çiçeklerden oluşan şeritlerde, ilkbahar, yaz ve sonbaharda açan çiçeklerin zamanlarını ve renklerini de bilerek buna göre planlamalıyız. Çiçek kümeleri bir duvara ya da ağaç dizisine yaslanmayacak şekilde ortada bulunurlar. Bu özellik, çiçek kümelerinin her yönden kolayca görülmesini sağlar. Terastan bakıldığında çiçek kümeleri, çimenliğe hoş bir ön plan sağlayacak şekilde, bağlantı elemanı olarak da fonksiyon görürler. Bununla beraber çiçek kümeleri eğer sokakla ev arasında yerleştirilirlerse çimenliğin hoş yayılımını bozarak onun değerini düşürürler. Ayrıca çiçekler,
çimenlik ortasına bir ada gibi yerleştirilir ve eğer çok küçük boylu değillerse her yandan rahatlıkla görülebilirler. Uzun bitkiler ortaya, kısa boylu olanlar ise kenarlara yerleştirilmelidir.
Saksılar bahçe girişlerini belirgin bir şekilde vurgularlar. Saksı içine ekilen çiçekler; örneğin petunya, kaplara dikildiğinde yerde olduğundan çok daha gösterişli ve göz kamaştırıcı olur. Ayrıca kaplardaki bitkileri mevsime göre değiştirmek ve bakımını yapmak daha kolaydır.

Kaynak:Megep

Lale Yetiştiriciliği

2008-11-15T00:21:00.000-08:00

1. LALE YETİŞTİRİCİLİĞİ
1.1. Genel Özellikleri
Kesme çiçek olarak lale yetiştiriciliği son yıllarda artmaktadır. Ekonomik oluşu ve çiçeklenme süresinin ayarlanabilmesi laleye ilgiyi artırmıştır. Lale soğanlı bir bitkidir. Anadolu’nun dağlık bölgelerinde, Kafkasya ve Himalayalar’ın 4000 m‘ye kadar olan yüksekliklerinde doğal olarak yetişebilir. Yazın kuru ve sıcak, kışın soğuk ve nemli geçen bölgelerde doğal olarak yaşayabilir.

Fotoğraf 1.1: Çeşitli renkte laleler
Doğal laleler melezlenerek çok çeşitli laleler elde edilmiştir. Günümüzde 5544 çeşit lale türü mevcuttur. Bunlardan ancak ticari değeri olan 20 çeşittir. Laleler çiçek açma dönemlerine göre sınıflandırılır. Dört gruba ayırmak mümkündür:
Duc-van-toll laleleri
Basit erkenci laleler
Katmerli laleler
Bu grup laleler erkencidir. Ekonomik değerleri yoktur.
Mendel laleleri
Triumph laleleri
Bu grup kesme çiçek için kullanılan orta erkenci türlerdir.
Darwin laleleri
Darwin hibrit laleleri
Breeder laleleri
Lillium formlu laleler
Cottaqe laleleri
Bizarre laleleri
Bu gruptaki laleler 10 tür olup geç laleler olarak tanımlanır.
Toplam sekiz tür içeren bu grup botanik laleleri olarak adlandırılır. Lale bitkisinin yetiştiriciliğini iki bölümde incelemek gerekir. Bunlar lale soğanı üretimi ve çiçek üretimidir.
Lale soğanı üretimi:

Lale soğanı taşsız, geçirgen, kumlu-tınlı, kireçsiz topraklarda üretilmelidir. Toprağın pH sı ortalama 7 olmalıdır. Toprak iyi işlenmeli ve üst üste aynı alana dikim yapılmamalıdır. Soğan üretimi yapılacak yerlerin rakımı yüksek olmalı, kışın soğuk ve karlı geçen yerler üretim için önerilmektedir. Toprak analizi yapılarak, bitkinin gereksinim duyduğu gübreler toprağa verilmelidir.
Lale soğanı elde etmek için yapılan üretimde ekim - kasım aylarında, sıra usulü dikim uygulanır. Dikim derinliği toprağın yapısına göre ayarlanmalıdır. Ortalama derinlik 8-10 cm.
olmalıdır.

Fotoğraf 1.2: Lale soğanı yetiştirilmesi
Soğanların hastalık ve zararlılardan korunması için ilaçlama yapılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sökülerek ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Lale soğanlarının bakımı muntazam yapılmalıdır. Yabancı otlar ve farklı türler kökleriyle beraber sökülüp ortamdan uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir. Soğanların içindeki besin maddelerinin bitkinin çiçek ve tohum oluşumunda kullanılmaması için, goncalar koparılmalı ve ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Ayrıca söküme yakın son dönemde bitkinin toprak üstü kısımları silindire benzer araçlarla bastırılır. Böylece soğanların irileşmesi sağlanır.

Fotoğraf 1.3: Goncaları koparılmış lale soğanları
Soğanların sökümü bitki yapraklarının sararıp kahverengileşmesiyle başlar. Soğan kök uçlarının kuruması ve soğan dış yüzünün kahverengileşmesi de söküm zamanının geldiğini gösterir.Lale soğanlarının sökümü makinelerle yapılabilir. Sökülen soğanlar sandıklara konulup depolara sevk edilir.

Fotoğraf 1.4: Sökümü yapılmış lale soğanları
1.1.Kesme Çiçek Yetiştiriciliği
1.1.1.Toprak ve Gübre İsteği
Lale bitkisi yetiştiriciliğinde taşsız, kumlu-tınlı, kireçsiz ve pH sı ortalama 7 olan topraklar tercih edilir. Toprak, dikim öncesi iyi bir şekilde hazırlanmalı, keseksiz ve düz olması sağlanmalıdır. Diğer önemli bir nokta da lalenin her yıl değişik bir alanda üretime alınması yani toprak değiştirme gerekliliğidir. Bu özellikle lale ateş hastalığına karşı alınan bir önlemdir. Literatürlerde lale dikilmiş bir alana tekrar lale dikmek için, ortalama 5 yıl geçmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Fotoğraf 1.5: Lale soğanlarını dikmek için hazırlanmış toprak

Gerekli toprak analizleri yapıldıktan ve bitkinin gereksinim duyduğu besin madde miktarları saptandıktan sonra gübreleme yapmak önerilmektedir. Genelde dikimden 2-3 hafta evvel 40 k. kompoze gübre hesabıyla amonyum sülfat ile gübreleme yapılır.
Lale kökleri tuzluluğa hassas olduklarından dikimden önce toprak yıkanmalıdır.
1.2.2.Dikim Şekli ve Mesafesi
Lale bitkisi kesme çiçek olarak yetiştirilecekse, soğan büyüklüğü 12 cm. olmalıdır. Dikim sıklığı bitki çeşidi ve yaprak gelişimine göre ayarlanmalıdır. Küçük yapraklı çeşitler sık dikilebilir. Bir metre kareye 200 civarında soğan dikilir. İri yaprak yapan çeşitlerde seyrek dikim yapılmalıdır.

Fotoğraf 1.6: Lalede dikim mesafesi
2. EKOLOJİK İSTEKLERİ
2.1. Sıcaklık
Lale yetiştiriciliğinde sıcaklık, çiçeklenme zamanına göre değişir. Erken yetiştiricilikte toprak sıcaklığı 16 0C’ yi, bitkiler arasındaki havanın sıcaklığı da 18 0C’ yi geçmemelidir. Geç dikimlerde ise, ilk 4-5 gün toprak sıcaklığı 9-10 0C olmalıdır. Aralık ayı dikimlerinde toprak sıcaklığı 13 0C, hava sıcaklığı ise 15 0C olmalıdır.

Fotoğraf 2.1: Sıcaklık ölçer
2.2. Işık
Lale bitkisi ışık değişimlerine karşı hassas değildir. Değişimlere tepki göstermez.Ancak ışık yoğunluğunun yaprak formlarını etkilediği saptanmıştır. Işık yoğunluğunun fazla olması çiçek sapının uzamasını ve soğanın büyümesini artırır. Bu nedenle ek ışıklandırma faydalı olabilir.
2.3. Nem
Lale bitkisinin optimal nem isteği % 70-80 arasıdır. Fazla nem botrytis salgınına
neden olabilir. Bu nedenle nemin arttığı durumlarda, havalandırma yapılmalıdır.
2.4. Havalandırma
Lale bitkisi fazla nemi ve sıcaklığı sevmez. Sera içinde nemin yükseldiği ve sıcaklığın
arttığı durumlarda havalandırma yapılmalıdır.

Fotoğraf 2.2: Seranın havalandırılması

3. KÜLTÜREL İŞLEMLER
3.1. Sulama
Lale bitkisi yetiştirilen toprakların sulanması önemlidir. Toprağın devamlı nemli kalması sağlanmalıdır. Ancak klorlu su kullanılmamalıdır. Klor, bitkinin bodur kalmasına sebep olur. Laleler, damlama sulama yöntemiyle sulanır.
3.2. Gübreleme
Gerekli toprak analizleri yapıldıktan ve bitkinin gereksinim duyduğu besin madde miktarları saptandıktan sonra gübreleme yapmak önerilmektedir. Genelde dikimden 2-3 hafta evvel 40 k. kompoze gübre hesabıyla amonyum sülfat ile gübreleme yapılır.
3.3. Hastalık ve Zararlılar
Lale soğanları toprağa dikilmeden önce çeşitli hastalık etmenlerine karşı ilaçlanmalıdır. Hazırlanan ilaç içinde soğanlar bir süre bekletilmelidir. Lalede görülen en önemli hastalıklar şunlardır:
Kök yanıklığı: Pythium adlı mantarın neden olduğu bir hastalıktır. Dikimden iki hafta sonra zararı ortaya çıkmaya başlar. Hastalık, sıcaklığın 16 0C’ nin üstüne çıktığında hızla gelişir. Sıcaklık, 100 veya daha düşük ısıda ise hastalık ortaya çıkmaz. Hastalık etmeni topraktan geldiği için, dikimden önce toprak dezenfeksiyonu yapılmalıdır.

Fotoğraf 3.1: Pythium (Kök yanıklığı) hastalığı
Rhizoctonia solani: Lalelerde diğer bir hastalık etkeni rhizoctonia adlı mantardır. Bu da yapraklarda hastalık oluşturur. Özellikle filizlenme esnasında yapraklarda kahverengi lekeler veya çizgiler oluşturur. Bu hastalığın olmaması için derin dikim yapılmamalıdır.
Hastalık görüldüğünde ilaçlama yapılmalıdır.

Fotoğraf 3.2: Rhizoctonia solani hastalığı
Botrytis cinerea: Diğer bir mantar hastalığı da “botrytis cinerea” nın neden olduğu hastalıktır. Bu hastalık, lale yetiştirilen topraklarda daha önce domates, biber, kasımpatı gibi bitkiler yetiştirilmişse görülmektedir. Hastalık etmeni yaprakların sararmasına ve soğanların çürümesine neden olur. Bu hastalıktan korunmak için, dikimden önce toprak dezenfeksiyonu gereklidir.

Fotoğraf 3.3: Botrytis cinerea hastalığı
Sap kırılması: Bu hastalıkta sap üzerinde noktacıklar oluşur. Bu noktalardan saplar kolaylıkla kırılır. Hastalığın sebebi yüksek nemdir. Hastalıktan korunmak için, sera içi nemin % 90’ın üzerine çıkmaması sağlanmalıdır.
Rhizoctonia tuliparum:Lale soğanları ve sap üzerinde kirli beyazdan, kızıl kahverengine kadar 1mm - 1 cm büyüklüğündü yumrucuklar oluşturur. Soğanlar enine kesildiğinde kahverengi halkalar görülür. Saplar ise çürüyerek devrilir. Bu hastalıkla mücadele için, dikimden önce toprak sterilizazyonu yapmak gerekir.

Fotoğraf 3.4: Rhizoctonia tuliparum hastalığı
Botrytis tulipea:Bu hastalıkta filizler çıkmaz. Çıkan filizler de hemen ölür. Kurşuni küf olarak da bilinen bu hastalık, sporlara toprakta uzun süre kalabilir. Bu hastalıkla mücadele için toprak steril edilmelidir.

Fotoğraf 3.5: Botrytis tulipea hastalığı
Fusarium oxysporum (soğan kuru çürüklüğü): Bu hastalıkta bitkinin gelişmesi yavaşlar. Yaprak uçları sararır ve çiçek tomurcuğu kurur. Bu hastalıktan korunmak için dikimden önce soğanların ilaçlanması gerekir.

Fotoğraf 3.6: “Fusarium oxysporum”lu (solda ikisi) ve sağlıklı lâle bitkisi (sağdaki bitki)
Hamurumsu çürüklük: Soğuklatılmış lale soğanlarının ısıtılmış serada, sera sıcaklığının 13 0C üzerine çıktığında görülür. Dikimden birkaç hafta sonra soğanlar yumuşayarak hamurumsu hale gelir.
Pythium (Kök çürüklüğü);Köklerde yumuşak ve sulu kısımlar oluşur. Bu durum
bitki gelişmesine mani olur.

Fotoğraf 3.7: Pythium (kök çürüklüğü) hastalığı
3.4. Yabancı Ot Mücadelesi
Bütün bitkilerde olduğu gibi lale yetiştiriciliğinde yabancı ot sorunu olmaktadır. Yabancı ot sorunu elle temizleme yaparak giderilebilir.

4. HASAT İŞLEMLERİ
4.1. Hasat
Lale hasadı, lale çiçekleri kapalıyken ve lale rengini hafifçe gösterdiğinde yapılır. Hasat yapılırken, lale çiçeği soğanın tam dibinden kırılır veya soğanıyla birlikte sökülür.
Soğanıyla sökülen lalenin soğanı çiçek sapından ayrılarak atılır.

Fotoğraf 4.1: Hasat zamanı gelmiş laleler
4.2.Tasnif
Hasat sonrası laleler serin odaya alır. Sap uzunluklarına göre 10’ lu demetler halinde tasnif edilir. Su çektirme işlemine tabi tutulur.
4.3. Pazara Hazırlama
.Su çektirme işleminden sonra kutulara yerleştirilen laleler mezata gönderilir
4.4. Depolama
4.4.1.Çiçeklerde Depolama
Kesilmiş lale çiçekleri 0-2 0C sıcaklığında 45 güne kadar depolanabilir. Lale çiçekleri birkaç gün depolanacaksa, çiçekler dik olarak 1.7 0C sıcaklıkta tutulur. Çiçekler uzun süreli depolanacaksa, soğanlarıyla birlikte sökülerek hasat edilir. Bu şekilde depolanırlar.
4.4.2. Soğanlarda Depolama
Lale soğanları zamanı geldiğinde sökülmelidir. Söküm işlemi elle ya da makinelerle yapılabilir. Soğanlar hemen depolara götürülmelidir. Depolarda altı telli kasalarda kurutulup temizlenmelidir. Temizleme esnasında soğanların zarar görmemesine dikkat edilmelidir. Temizleme işlemi yapıldıktan sonra soğanlar büyüklüklerine göre ayrılır. Kesme çiçek üretiminde kullanılacak soğanlar, kullanım amaçlarına göre farklı muameleye tabi tutulur. Bunlar şu şekilde açıklanabilir:
Çok erken çiçekçilik için:
Söküm sonrası soğanlar temizlenmeden, bir hafta süreyle 34 0C sıcak ortamda bekletilirler. Bu esnada % 80-100 nem gerekir. Ayrıca sürekli olarak havalandırmada yapılmalıdır. G durumuna gelene kadar 20 0C sıcaklıkta tutulurlar. Bu süre 5 haftadır. Bu süre içinde soğanlar temizlenebilir. Ayrıca soğanların ilaçlaması da yapılmalıdır.
Daha sonra 2-3 hafta 17 0C’ de bekletilir.Darvin lalelerinde 12 hafta, diğerlerinde 9-10 hafta 5 0C’ de bekletilir.Hemen dikime geçilmelidir.
Erken çiçekçilik için:
Söküm sonrası bir hafta 34 0C sıcaklıkta bekletilir.
İki hafta kadar 20 0C bekletilir.
İki hafta 17 0C bekletilir.
Dokuz hafta 5 0C bekletilir.
Hemen dikim yapılır.
Geç çiçekçilik için:
Soğanlar sökümden sonra temizlenir. Otuz dört derece işlemi yapılmaz.
1 eylüle kadar 23 0C bekletilir.
10-12 Hafta süreyle 20 0C’ de bekletilir.
10-12 hafta 5 0C’ de bekletilir.
Hemen dikim yapılır.
Lale soğanları yavru yapma durumlarına göre de depolarda farklı işleme tabi
tutulurlar. Yavru yapmalarına göre üçe ayrılırlar.
Çok yavru yapan türler:
İlk 3-4 hafta 25 0C ,
Sonraki iki hafta 20 0C,
Sonraki 6 hafta 17 0C,
Dikime kadar 15 0C,
Normal yavru yapan türler:
İlk 3-4 hafta 25 0C ,
Sonraki 8 hafta 20 0C,
Dikime kadar 17 0C,
Az yavru yapan türler:
İlk 6-7 hafta 23 0C,
Sonraki iki hafta 25 0C,
Sonraki 4 hafta 27 0C,
2-3 Hafta 20 0C,
Dikime kadar 17 0C
Sıcaklık artışıyla lale soğanı parçalanması sağlanır. Depo sıcaklığı düşürüldükçe,yavru yapma azalır.
Lale çiçeği üretiminde en önemli etken, soğanların depolanması ve depo sıcaklığıdır.Sökülen soğanların iç yapısındaki değişmeler ve gelişmeler devam ettiği için depo sıcaklıkları, soğanın iç yapısındaki fizyolojik gelişmelerini, çiçek taslaklarının oluşumu ve olgunlaşmasını dolayısıyla çiçek açma zamanlarını önemli ölçüde etkiler.

Soğanlardaki gelişmenin kademeleri incelenerek uygulanacak işlemler saptanır.Yukarıdaki şemada soğan içi gelişimin basamakları gösterilmiştir.Soğanların sökülmesinden sonra soğan içindeki çiçeğin olgunlaşıp organlarını tamamlaması, iklimin gidişine, soğanın iriliğine ve çeşidine bağlı olmakla beraber genellikle ağustos ayında tamamlanır.
Lale bitkisinin istenen zamanda çiçek açmasını sağlamak için, soğuklatma işlemi yapılmalıdır. Böylece kesme çiçeğin az olduğu zamanlarda lale çiçeğinin pazara sürülmesi sağlanır. Lale soğanları G dönemine gelir gelmez soğuklatma işlemi yapılmalıdır. Bu işlemde soğanlar 5 – 9 derece sıcaklıkta belli bir süre tutulur. Bu süre içinde herhangi bir aksilik olursa çiçeklenme olumsuz etkilenir. Kör çiçekler oluşur ya da çiçek bozuklukları görülür. Aynı olumsuzluklar G dönemine gelmemiş soğanlara soğutma uygulanırsa da olabilir. Hatta aynı depoda saklanan bazı sebze ve meyvelerin çıkardığı etilen gazı da çiçeklenme üzerine olumsuz etki yapabilir.

Kaynak:Megep

Açık Tohumlu Bitkiler

2008-11-14T23:22:00.000-08:00

1.AÇIK TOHUMLU BİTKİLER
1.1.Süs Bitkilerinin Tanımı
Hızlı kentleşme ile yeşili yok olmuş yerleşim alanlarının yeniden yeşillendirilmesi için kullanılan, birçok fonksiyonları olan ve estetik özelliklere sahip bitkilere süs bitkisi adı verilir. Süs bitkileri genel bir kavramdır. Süs bitkileri dört alt grupta incelenmelidir.
Kesme çiçekler: Dünyada ticareti en fazla yapılan gruptur. Çünkü kitlesel üretim kolaylıkla yapılabilmekte ve kesme çiçeklerin taşınmaları kolayca olabilmektedir. Kısacası ticareti kolaylaşmaktadır. Kesme çiçek kavramı buket, sepet, çelenk ve aranjmanlarda kullanılan çiçek, gonca, dal veya yaprakların taze, kurutulmuş durumlarını ifade eder.
İç mekân bitkileri: Evlerde, bürolarda ve salonlarda iç dekorasyonda yeşil bir mekân oluşturmak için kullanılan bitkilerdir.
Doğal çiçek soğanları: Türkiye’de süs bitkilerinin ilk olarak tanınmasında öncülük yapan gruptur. Doğal olarak yetişen soğanların kültüre alınıp üretilmesi ile ticari anlamda önem kazanmıştır.
Dış mekân bitkileri: Doğadaki tüm bitkiler dış mekân bitkisi olarak değerlendirilebilir. Park ve bahçelerin, kentlerin ve yolların düzenlenmesinde, ağaçlandırılmasında kullanılan ağaç, ağaççık, çalı ve otsu bitkilerin tümüdür.
1.2.Doğal Bitki Örtüsü
Bir yerin doğal bitki örtüsü dendiği zaman, orada doğal olarak yetişen bitkiler akla gelir. Herhangi bir alanda insanların ve hayvanların etkisinde kalmadan tamamen doğal etmenlerle oluşan bitki örtüsüne doğal bitki örtüsü ya da flora adı verilir. Doğal bitki örtüsü ile iklim arasında bir ilişki vardır. Benzer iklim özelliklerinin görüldüğü yerlerde benzer bitki örtüleri görülür.

1.2.1.Dünyada Bitkilerin Dağılımı
Bitkiler yeryüzünde topluluklar halinde bulunur. Aynı soydan bitkilerin bir araya gelmesiyle oluşan en küçük bitki topluluğuna Asosyasyon denir. O alan, bitkilerce hâkim olduğu adı alır. Örneğin meşelerden oluşmuş bir alanın bitki topluluğu meşedir denilmektedir. Kısacası, bitki topluluğu, aynı soydan ya da ayrı soydan olan fakat dış görünüşleri ve yaşama şekilleri birbirine benzeyen bitkilerin bir araya getirdiği topluluktur. Burada bitkiler aynı yaşama şekline sahiptir. Böyle bir topluluğa da bitki formasyonu denir. Bitki formasyonu tek bir bitkiden meydana gelebileceği gibi içinde çeşitli soydan bitkileri de barındırabilir. Örneğin orman bitki topluluğu bir formasyondur. Burada orman formasyonu, tek bir bitki soyundan ( iğne yapraklı ağaçlar ) olabileceği gibi dış görünümü ve yaşam şartları aynı olan bitkilerden de oluşabilir.
Yeryüzünde bitki topluluğu olarak ormanları, çalıları, otları, tundra formunu görmekteyiz.

A- Orman Formasyonları: Yağış, sıcaklık ve toprak şartlarının elverişli ve yetişme devresinin uzun olduğu her yerde ağaç yetişmektedir. Yeryüzünün büyük kısmı ağaç yetiştirmeye elverişlidir. Ancak insanların ormanları yok etmesi nedeni ile bu formasyonun gelişmesine engel olunmuştur.
İklim ve toprak şartlarına bağlı olarak gelişmiş değişik tipte orman formasyonları oluşmaktadır.
Daima yeşil tropikal yağmur ormanları: Tropikal bölgede yaygın olan ve balta girmemiş orman adı da verilen bu ormanlar çok sık bir yapıya sahiptir. Bitkiler burada sürekli büyüme durumundadır. Bitkiler çeşitlilik göstermektedir. Otların, ağaçların, ağaççıkların bulunduğu bir formasyon oluşturur. Ağaçlar 70 metreye kadar boy yapabilir. Buradaki bitkiler çok sık ve büyük olduğu için orman tabanına güneş ışığı girememektedir. Daima yeşil tropikal yağmur ormanları, çok nemli ve kurak mevsimi hiç olmayan bölgelerde yer alır. Güney Amerika’da Amazon havzası, Afrika’da Senegal’den Gine körfezine kadar olan kısım ve Filipinler adasında sıklıkla görülmektedir.
Daima yeşil subtropik yağmur ormanları: Daima yeşil tropikal yağmur ormanları ile orta kuşağın aynı cins ormanları arasında yer alır. Buradaki ağaçların boyları 25–30 m arasındadır. Burada arada kuraklık ve don olaylarından bitki kısa bir dinlenme dönemine girmektedir. Bitkilerin büyümesi bütün yıl devam etmez. Yetişme devresinin az da olsa kısalması, bu bölgelerde ağaç tür zenginliğinin azalmasına neden olur. Ayrıca burada iğne yapraklı ağaçlar da görülmeye başlar. Bu da subtropikal yağmur ormanlarını, tropikal yağmur ormanlarından ayıran özelliktir. Daima yeşil subtropikal yağmur ormanları, nemli fakat araya kısa bir kurak devrenin girdiği iklim kuşağının ormanlarıdır. Yeryüzünde tropikal yağmur ormanlarının yakın çevrelerinde görülür.
Orta kuşağın daima yeşil yağmur ormanları: Subtropikal yağmur ormanlarına benzerlik gösterir. 20–30 metre boyunda ağaçlar yer alır ve buradaki orman türce fakirdir. Çünkü buralarda kurak devre daha uzun, don olayları daha etkilidir. Kuzey yarımküreden daha çok güney yarımkürede bu kuşak dikkat çeker. Şili, Avustralya gibi ülkeleri örnek verebiliriz.
Daima yeşil sert yapraklı ormanlar; Subtropikal bölgelerin kışı yağışlı, yazı kurak geçen yerlerinde görülmektedir. Ormanlardaki ağaçların boyu 15- 20 metre arasındadır. Burada ağaççıklar ve fundalıklar geniş yer kaplar. Bitkilerin yaprakları serttir. Çünkü buralarda yaz aylarının kurak olması ağaçların buharlaşmayı azaltmak için yaprakların bu şekli almasına neden olmuştur. Don olaylarının az olması nedeniyle kısa bir dinlenme dönemi vardır. Akdeniz ikliminin yaygın olduğu yerlerde görülmektedir. Kaliforniya’ da bu bölgede yer alır.
İğne yapraklı ormanlar: İğne yapraklı ormanlar yaz kış yeşil ağaçlardır. Yeryüzünde geniş bir alanı kaplar. Kuzey Amerika, Avrupa, Asya kıtalarının kuzey kısımlarında ve her iklimin dağlık alanlarında yer alır. İğne yapraklı ormanların yayılış gösterdikleri bölgelerde şiddetli don olaylarının görüldüğü ve kar örtüsünün uzun süre yerde kaldığı, kışların soğuk, yazların sıcak fakat kısa sürdüğü yerlerdir. Bu soğuk ve sert kışlara her ağaç türü dayanamadığından iğne yapraklı ormanlar, türce fakirdir. İğne yapraklı ağaçlar olarak ladin, melez, çam görülmektedir. Bu sert iklime uyabilen ve iğne yapraklı ağaç türleri içine karışabilen geniş yapraklı ağaçlar da yer alabilir. Bunlar huş, kavak ve kızılağaçtır.
Kışın yaprağını döken ormanlar: Orta kuşağın kış mevsimi soğuk geçen yerlerinde bulunmaktadır. En iyi geliştikleri yerler yağışlı serin bölgelerdir. Güney yarımkürenin orta kuşağında bu bitki örtüsü görülmektedir. Kuzey yarımkürede ise Orta Avrupa, Kuzey Anadolu, Asya ve Kuzey Amerika kıtalarının doğu kesimleridir. Kayın ağacına çok rastlanırken bunun yanında meşe ve gürgen gibi ağaç türlerine de rastlanmaktadır. Örneğin, Trakya’da Istrancaların kuzey yamaçlarındaki kışın yapraklarını döken ormanların ana ağacı kayındır. Kışın yapraklarını döken ormanların, daima yeşil iğne yapraklı ormanlar ile geçiş olduğu kısımlarda araya iğne yapraklı ağaç türleri de karışır. Böylelikle bu alanlarda, daima yeşil iğne yapraklı ağaçlarla kışın yapraklarını döken yayvan yapraklı ağaçların bir arada bulundukları değişik bir bitki formasyonu görülür ki, bu tür ormanlara karışık ormanlar adı verilir.
Muson ormanları: Tropikal ormanların arasında yer alır. Yaprağını döken ağaçlardan oluşmaktadır. Çok gür ve sık oluşları bakımından yağmur ormanlarına benzer. Tropikal bölgeler, Hindistan ve Avustralya’nın kuzeyi bu bitkilerden oluşmuştur.
Tropikal ve subtropikal kuru ormanlar, 5–6 ay kurak geçen yerlerde kışın yaprağını döken ağaçlarla kaplıdır. Ağaçların boyu kısadır.
Bataklık ormanlarına, taban suyunun yüzeye çıktığı yerlerde rastlanmaktadır. Kızılağaç, dışbudak, karaağaç ve söğüt ağaçları yer almaktadır.

B-Çalı Formasyonları: Ormanların bozulması sonucu oluşan 1-2 m boyundaki bitkiler topluluğunun oluşturduğu yerlerdir. Belli başlı çalı formasyonları şunlardır.
Maki formasyonu: Akdeniz ikliminin yayılım gösterdiği alanlarda görülmektedir. Kıyı bölgelerde gelişmiş 1–2 metre yüksekliğinde, ince gövdeli, daima yeşil yapraklı türlerden meydana gelmiş bitki topluluğuna maki formasyonu
denir. Daima yeşil yapraklı ve ince gövdeli bitkilerdir. Kocayemiş, sandal, funda, süpürge çalısı, sakız, mersin, keçiboynuzu, meşe, zeytin, defne bitkileri maki örtüsünü oluşturur.
Psödomaki formasyonu: Akdeniz ikliminin daha yağışlı yerlerinde görülmektedir. Yaz kış yapraklarını dökmeyen maki arasına, kışın yaprağını döken bazı bitki türleri karışır. İşte maki ile kışın yaprağını döken ağaççıkların bir arada bulundukları bitki topluluklarına psödomaki formasyonu denir. Psödomakinin yaygın olduğu yerlerde yetişme devresi maki bölgelerine oranla daha kısadır. Makilerin bulunduğu ortamlarda kış mevsimi belirgin olmadığından bitkilerin büyüme devreleri uzundur. Buna karşın psödomaki alanlarında kış mevsimi daha kuvvetli olduğundan bazı bitkiler kışın yaprağını dökebilir. Bitkiler dinlenmeye girer. Bu formasyonda teşkil eden maki elemanlarının başlıcaları, funda, kocayemiş, sandal, kermez meşesi, defne ve erguvandır.

C- Ot Formasyonu: İklim, toprak gibi yetişme şartlarının ağaç yetişmesine olanak vermediği yerlerde, belirli zamanlarda yağan yağışa bağlı olarak ot çıkması sonucu oluşur. Otlar, yağışlı devrede yetişme olanağı bulur, kurak devrede ortadan kalkar. Bu yüzden çoğunlukla mevsimlik ya da bir yıllıktır. Ot formasyonları savan, step ve çöl formasyonları olmak üzere üç grupta toplanır.

Savanlar: Tropikal bölgelerin kurak mevsimi bulunan yerlerinde gelişen yüksek boylu otlardan meydana gelir. Bu bitki topluluklarına savan adı verilir. Yıllık yağış miktarı 500 – 1000 mm arasındadır. Ağaçların yetişmesi için olanaklar uygun değildir. Bununla beraber yine de kurak şartlara uygun ağaçlar dağınık olsa da yer almaktadır. Savanlar yağışlı devrede yeşerir. Kurak zamanda sararır ve ortadan kalkar. Tropikal bölgelerin 8–10 ayı kurak geçen ve yıllık yağışı 500 mm’ nin altında olan yerlerinde savan türleri çok daha kurakçıl bir karakter kazanır ve dikenli savan adını alır.

Step: Orta kuşakta, yağış miktarlarının ağaç yetişmesine olanak sağlayamayacağı yerlerde görülmektedir. İlkbaharda yağışlara bağlı olarak gelişen ve yaz kuraklığına dayanamayarak sararan ve yok olan ot formasyonuna step formasyonu denir. Yıllık yağış miktarı 250 – 300’ mm yi aşmadığı yerlerde görülmektedir. Burada derine inmiş kökleri ve kurakçıl yaprakları olan otlar yer alır. Burada bitki olarak, yavşan otu, geven, yumak, stipa çayırları bulunur Asya, Avrupa, Kuzey Amerika kıtalarında ve Güney Rusya’dan Macaristan’a kadar uzanan bölgeyi içine almaktadır. Memleketimizde step alanları, İç Anadolu’ da Tuz Gölü çevresinde ve Güneydoğu Anadolu’da yer alır.

Çöl formasyonu: Yıllık yağış tutarı 250 mm’ nin altında olan yerlerde görülür. Otlar tüm sahayı kaplar. Burada otlar cılızlaşmış ve türce azalmış olarak kümeler halinde bulundukları yerlerde görülen dikenli bitki formasyonuna çöl formasyonu adı verilir. Doğu Kanarya adalarından Büyük Sahra’ya, Arabistan ve Güney İran’dan Hindistan’ın kuzeybatısına kadar uzanan bölgelerde görülür.

D-Tundra Formasyonu: Kuzey Kanada ve Sibirya’da ağaç olamayan yerleri kapsamaktadır. Senenin büyük bir kısmı karla kaplıdır. Bu yüzden çok düşük sıcaklığa dayanıklı bitkiler ancak burada yaşayabilmektedir. Genellikle bitki örtüsü yosun ve likenlerden oluşmuştur. Bunun yanında tundra formasyonu içinde dağınık olarak fazla gelişmemiş ağaççıklar görülebilir. Örnek olarak da cüce huş, cüce söğüt bitkileri verilebilir. Bu tür bitkiler yüksek dağların üst seviyelerinde görülebilir. Memleketimizde Uludağ’ın, çoğunlukla ağaç sınırı üstündeki yerlerinde toprağa yapışık durumda bir yayılış gösteren cüce ardıçlar yer almaktadır.

1.2.2.Türkiye’de Bitkilerin Dağılımı
Türkiye ana çizgileri ile iklim özelliklerine bağlı olmak üzere çevresine nazaran çok değişik bir doğal bitki örtüsüne sahiptir. Toprak, zaman ve insan faktörlerinin etkisiyle ülkemizin doğal bitki örtüsü farklı coğrafi bölgelerde farklı özellikler içinde farklı biçimde karşımıza çıkmaktadır.
Yeryüzünün en eski yerleşim alanlarından biri olan Anadolu yarımadasında doğal bitki örtüsü özellikle ormanlar yakacak, kereste, tarım alanı açma, otlak olarak kullanılma gibi nedenlerle ortadan kaldırılmış ve denge bozulmuştur.
Kuzey kıyılarımız boyunca Karadeniz ikliminin hâkim olduğu nemli bölgelerde gür bir doğal bitki örtüsüyle karşılaşılır. İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin alçak alanlarında farklı iklim, toprak koşullarında step formasyonu dikkati çekerken yüksek kesimlerde alpin çayırları yer alır. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerimiz orman bakımından zengindir. Ormanlarımızda genellikle nemli yerlerde kayın, gürgen, kestane, göknar, sarıçam, karaçam, ladin gibi ağaçlarımız yer alırken kuru bölgelerde meşe, ardıç, kızılçam ve karaçam ağaçları yer almaktadır. İç ve Güneydoğu Anadolu bölgelerimiz step, Akdeniz bölgesi ise maki bakımından zengindir. Alpin çayırlar dağlarımızın yüksek kesimlerinde yer alırken, kıyı bitkileri doğal olarak kıyı kesimlerde görülmektedir.
Türkiye’nin doğal bitki örtüsünü orman, maki, step, alpin çayırlar, tuzcul kıyı bitkileri oluşturmaktadır.

a-Orman Alanları: Ağaç topluluklarından oluşmaktadır. Ülkemizde Kuzey Anadolu Dağlarının kuzeye bakan yamaçlarında deniz seviyesinden 1200 m kadar olan kesimlerinde yapraklı ağaçlardan ( kayın, gürgen, ıhlamur, akçaağaç, meşe, kestane, kızılağaç, karaağaç ) meydana gelmiş nemli ormanlardan başka ülkemizin diğer kesimlerinde kuru ormanlara da rastlanmaktadır.
Ülkemizde ormanlık alanları sınıflandıracak olursak,

Karadeniz Bölgesi Ormanları: Ülkemizin ormanları içerisinde %32’ lik kısmını oluştur ki, bu da ormanlık alanlarımızın üçte biridir. Bol yağış alan bu bölgemiz kıyılarında orman alanları özellikle deniz seviyesinden başlayıp 2000 m yüksekliğe kadar ki kısımlarda görülmektedir. Yükseltinin azaldığı yerlerde maki kendini göstermektedir. Kuzey yamaçlarda 200 m ‘den başlayarak kayın, kestane, ıhlamur, gürgen, meşe, akçaağaç, kızılağaç gibi yaprağını döken bitkilerden oluşurken, 1200 metreden yukarıda ise karaçam, göknar, sarıçam ve ladin yoğunluk kazanır. Karadeniz dağlarının güney yamaçlarında kuru ormanlık alanlar dikkat çeker. Alt seviyelerde meşe dikkat çekerken, üst seviyelerde 600- 800 metreye kadar yaprağını döken kayın, gürgen, kızılağaç, ıhlamur görülmektedir. Buraların da üst kısımlarında ( 1000 metreden yukarı) sarıçam, karaçam, ardıç ve göknar yer almaktadır.

Batı Anadolu “ Marmara ve Ege Bölgesi” Ormanları: Kocaeli, Samanlı Dağları, Bursa, Biga Koru Dağı ve Istranca yörelerinde dikkati çeker. Özellikle kuzey yamaçlarda yaygındır. Uludağ da iğne ve geniş yapraklı ağaçların yanında alpin çayırları görebilmekteyiz. Ormanlık alanlarımızın %38 lik kısmını kaplar. Meşe, kayın, kestane, gürgen, göknar, karaçam, kızılçam yaygın görülen ağaçlardır. Marmara bölgesinde Uludağ’da üst sınırlarda alpin çayırlara rastlanır. Ayrıca güney kesimlerde Marmaris, Köyceğiz gibi alçak kesimlerde sığla ağacı karşımıza çıkmaktadır.
Akdeniz Bölgesi Ormanları: Dalaman Çayı Vadisinden doğuya doğru İskenderun körfezinin doğusuna kadar devam eden Toros ve Amanus Dağları üzerinde yer alır. Burada ormanlar 700–800 metre yukarıdan başlar. Buraya kadar maki yer alır. Ormanlık alanlarda alt seviyelerde kızılçam ve meşe, üst kısımlarda ise göknar ve ardıçlar yer almaktadır. Ülkemiz ormanlarının % 20 ‘si buradadır.

İç Bölgelerimizin Orman Alanları: Orman bakımından fakirdir. Bunun başlıca nedeni iklimin elverişsiz olması ve tahribatın çok olmasıdır. Buralarda meşe, ardıç, karaçam hâkimdir. Doğu Anadolu’da ise meşe yoğunluktadır. Kuru ormanlar karakteristiktir. Doğu Anadolu bölgesi Sarıkamış çevresi ülkemiz içinde en yüksek seviyede ağaçların bulunduğu bölgedir ki ( 2800 m) buralarda sarıçam hâkimdir.

b-Maki: Akdeniz ikliminin hakim olduğu yerlerde ve ormanın tahribatının yoğun olduğu yerlerde ince gövdeli, sert, bazen kenarları dikenimsi, daima yeşil yapraklı 3–4 m boylarında çalı görünüşlü bitkilerden oluşmaktadır. Ülkemizde en yaygın olarak Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerimizde görülmektedir. Genellikle deniz seviyesinden 600 metre yukarıya kadar olan alanda makiler bulunur. Bu bitkiler içinde kocayemiş, sandal, funda, mersin, keçiboynuzu, defne, erguvan, zakkum bitkileri yer almaktadır. Bunun yanında çok kurak bölgelerde garik formasyonu adı verdiğimiz son derece kurakçıl bitki topluluğu karşımıza çıkmaktadır. Bitkilerin isimlerini sıralayacak olursak, kermez meşesi, kekik, adaçayı, böğürtlen, yaban eriği ve üvez yer almaktadır.

c-Step:Yağışların daha az, mevsimler arasındaki sıcaklık farklılıklarının daha fazla olduğu alanlarda görülür. Ülkemizin geniş alanlarını kapsamaktadır. Ot cinsi bitkilerden meydana gelir. İç Anadolu’nun orta bölümü step alanlardan oluşur. Buralarda yağış ortalaması 250 mm’ nin altındadır. Bitkiler ortama uyum sağlamış tüylü ve dikenli bir yapıda olup az yapraklıdır. Geven, yavşan otu, yumak otu, deve dikeni, kekik bitkilerine sıkça rastlanmaktadır.

d-Alpin çayırlar: Genellikle dağların yüksek kesimlerinde orman örtüsünün üst sınırından sonra ortaya çıkar. 2100 metreden yukarı kesimlerde rastlanmaktadır. İlkbahar ve yaz mevsimlerinde karların erimesi ile ortaya çıkan otlar çiçek açar ve renkli bir görünüm oluşturur. Bu alanlarda büyük baş hayvancılık yapılır.

e-Tuzcul kıyı bitkileri: Üç yanı denizlerle çevrili olan ülkemizin kıyı kesimlerinde görülen kumsal, plaj alanlarında yetişen bitkilerdir. Saz, kamış, ılgın, hayıt, karaçalı bitkileri bu grupta yer alır.
Türkiye’de genel olarak bitki örtüsünü iki kısımda incelediğimizde ise,
Kıyı Bölgelerin Doğal Bitki Örtüsü: Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyı bölgelerde maki bitki örtüsü görülür. Maki, her mevsim yeşilliğini koruyabilen kısa boylu bodur ağaçlardır. Bu bitkiler yaz kuraklığına uyum sağlamışlardır. Makiler arasında zeytin, defne, keçiboynuzu, mersin, kekik ve lavanta gibi bitkiler yer alır. Yağışların arttığı yüksek yerler de ise meşe ve çam ormanları görülür. Karadeniz kıyılarında ise her mevsim yağışlı bir iklim olduğu için bitki örtüsü ormandır. Bu yüzden Karadeniz kıyıları her mevsim yeşildir. Karadeniz kıyılarında yağışların azaldığı yerlerde dağ çayırları yetişmektedir. Ayrıca doğal olarak çay ve fındık bitkileri de yetişir.
İç Bölgelerin Doğal Bitki Örtüsü: İç bölgelerde karasal iklim görüldüğü için doğal bitki örtüsü bozkırlardır. Bozkır ilkbahar yağışlarıyla yeşerip yaz mevsimindeki kuraklıktan sararıp kuruyan otlardır. İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da yükseltinin arttığı yerlerde yağışlar da arttığı için yer yer ağaç topluluklarına ve seyrek orman alanlarına rastlanır.

1.3.Dış Mekân Bitkilerinin Gruplandırılması
Dış mekân bitkileri çok çeşitli özellikleri yönünden gruplandırılabilir. Bu gruplandırma sırasında bitkilerin boyutları dikkate alınabilirken, dokusuna göre de ayrım yapılabilir. Bitkilerin çiçeklenme durumu, çiçeklerin renklenmesi de dikkate alınabilir.
Ölçü yönünden gruplandırma da; bitkiler, yaşamları boyunca alabilecekleri en son taç büyüklüğüne göre değerlendirilmelidir. Böyle bir sınıflandırma sonucunda bitkileri; otsu bitkiler, çalılar, ağaçlar olarak ayırt edebilmekteyiz. Bunun yanında bitkilerin formlarına bakarak da bir sınıflandırma yapılabilir. Bitkileri salkım formlu, sütün formlu, piramit formlu, yuvarlak formlu gibi gruplandırmak da mümkündür. Ancak bitkileri genel olarak kolay anlayabilmemiz için iki grupta incelemeliyiz.
I. Otsu bitkiler
II. Odunsu bitkiler
I. Çalılar
II. Ağaç- ağaççıklar
Yukarıda yapmış olduğumuz sınıflandırmayı açacak olursak,
1)Tek ve iki yıllık bitkiler
2) Çok yıllık bitkiler
a) Odunsu bitkiler: Ağaç- ağaççık-çalı
ı. İbreli bitkiler
ıı. Yapraklı bitkiler
Yaprağını dökenler
Yaprağını dökmeyenler
b) Otsu bitkiler

Tek yıllık bitkiler: Vejetatif ve generatif gelişimlerini bir yıl içinde tamamlar. Tohum oluşturduktan sonra yaşamı sona erer. Sonraki yıl tekrar tohumla üreyebilir. Örneğin, petunya.
İki yıllık bitkiler: Bitki yaprak ve sürgün gelişimini ilk yıl tamamlar. İkinci yıl ise tohum ve meyve gelişimi gösterir. İkinci yılın sonunda yaşamlarını yitirir ve daha sonra yine tohumla üretilebilir. Örneğin, hüsnüyusuf

Çok yıllık bitkiler: Uzun ömürlüdür. Gelişimleri sırasında üst kısımları kurusa bile, bir sonraki yıl kök ya da toprak altı organları yardımıyla yeni sürgün oluşturabilir. Ağaçlar, çalılar ve bazı otsu bitkiler bu grupta yer alır. Mekân oluşturmada ana etkiyi çok yıllık bitkiler sağlar.
Gerek ağaçlarda olsun gerekse çalılarda eğer bitki kışın yaprağını döküyorsa yaprağını döken bitkiler olarak tanımlanır. Bir bitki hem yaz hem de kış yaprağını dökmüyorsa böyle bitkilere de her dem yeşil bitkiler ya da yaprağını dökmeyen bitkiler denir. Açık tohumlu bitkiler genel olarak iğne yapraklıdır ve kışın yaprağını dökmez. Bunun yanında geniş yapraklı çok yıllık bitkilerin çoğu kışın yaprağını dökmektedir. Ağaç, ağaççık ve çalılar yapraklarını dökme durumuna göre gruplandırılır.
Kışın yaprağını dökenler : Akçaağaç, çınar
Her dem yeşil kalanlar : Dar yapraklılar; Çam, sedir
Geniş yapraklılar : Palmiye, hurma, manolya
Yarı her dem yeşil kalanlar : İklim şartlarına göre bitki yaprağını döker veya dökmez.

2.AÇIK TOHUMLULARIN BİTKİLER ÂLEMİNDEKİ YERİ
2.1.Açık Tohumlu Bitkilerin Genel Özellikleri
Açık tohumlulara kozalaklılar da denir. Çünkü meyveleri kozalak şeklindedir. Tohumları meyvenin içinde saklı olmayıp, kozalak pulları üzerinde bulunan odunsu bitkilerdir. Odunsu bitki olduğu için düzenli iletim demetleri ve kambiyumları vardır.

Resim 2 .1: Açık tohumlu bitkilerde sürgün, kozalak ve yaprak
Açık tohumlular, çoğunlukla ağaç ya da ağaççık, seyrek de olsa çalı biçiminde olan bitkilerdir. Genellikle yapraklarının tamamını birden dökmediği için dört mevsim yeşil kalabilir yani her zaman yeşildir. Çok yıllıktır ve yaprakları çoğunlukla iğnemsidir. Bununla birlikte pulsu, yelpaze, şeritsi ya da tüysü tipte yapraklı olanları da vardır. Ormanları oluşturan ağaçların başında iğne yapraklılar gelir. İğne yapraklı olanları çiçek tozu üretir ve tohumları kozalaklarında taşır. Açık tohumlulara şu bitkileri örnek verebiliriz: Göknar, ladin, ardıç ve çam en çok bilinenlerdir.

Resim 2 .2: Açık tohumlu bitkilerden servi bitkisinin sürgün, kozalak ve yaprak
Açıktohumluları daha iyi anlayabilmek için çamı ele alalım. Türlerin çoğunda gövde kabuğu kalın, pürüzlü ve çatlaktır. Çam ağaçlarının yapraklarında ikiden fazla çenek bulunur. Genç çamların tacı genellikle konik, dalları yatay ve çevreli olabilir. Bu tür bitkiler kuraklığa dayanıklı olmakla birlikte iyi gelişip çoğalabilmeleri için temiz hava ve bol ışığa ihtiyaç duyar. Çamlarda aynı ağaçta hem erkek hem de dişi kozalak bulunur. Erkek kozalaklar her biri iki çiçek tozu kesesi taşıyan çok sayıda verimli puldan oluşur. Dişi kozalaklarda her biri iki tane tohum taslağı taşıyan bir pulun altına yerleşmiş, sarmal dizilişli çok sayıda yaprak benzeri yapı vardır. Baharda ya da yaz başında çiçek tozu keselerindeki uzunlamasına yarıklardan çıkan çiçek tozları havada uçuşur. Havada uçuşan çiçek tozları dişi kozalakların pullarından birine konduğunda üreme süreci başlar. Çiçek tozu burada çimlenerek tohum taslağına doğru bir borucuk uzatır. Bu borucuğun içinde aşağıya doğru hareket eden spermalardan biri yumurta hücresini döller. Döllenmiş yumurta hücresinden tohum gelişir. Oluşan kanatlı tohumlar rüzgârda kolayca uçuşarak çevreye dağılır. Toprağa düşüp uygun koşulları buldukları zaman çimlenmeye başlar ve kısa sürede genç bir bitki oluşur.

􀂾 Açık tohumlu bitkilerin (kozalaklı bitkilerin) kısaca özelliklerini sıralayacak olursak;
􀂾 Her zaman yeşildir.
􀂾 İğne yapraklıdır.
􀂾 Ağaç ve çalılardan meydana gelen çok yıllık bitkilerdir.
􀂾 Otsu formu yoktur.
􀂾 Tohum taslakları ovaryum tarafından örtülmemiştir.
􀂾 Erkek ve dişi organ genellikle farklı çiçeklerde bulunur.
􀂾 Çoğunlukla besin dokusu (endosperm) döllenme olmadan gelişir.
􀂾 Çenek sayısı değişkendir. Örneğin çam polikotildir.
2.1.1. Kök
Hakiki kök oluşmaktadır. Bitkinin toprak içindeki bölümüdür. Bitkiyi toprağa bağlar. Bitkiler besin yapabilmek için gerekli olan maddeleri kökleri yardımıyla topraktan alır. Bazı bitkilerde kök, besin biriktirme görevi de yapar.

Resim 2 .3: Çamın olgun kökünün enine kesitinin mikroskopta görünümü

2.1.2. Gövde
Odun boruları (ksilem) ve soymuk boruları (floem) yapılarından oluşan vasküler sisteme sahiptir. Odun yapıları gövdede bir daire üzerine dizilmiş açık koleteral iletim demetleri içerir. Bu nedenle de ikincil kalınlaşma gösterir. Kısaca gövdelerinde sekonder kalınlaşma vardır. Bazılarında reçine kanalları yer alır. Floemde ( bitkilerde organik besin taşıyan borular) arkadaş hücrelerine rastlanmaz.

Resim 2 .4: Çamın olgun gövdesinin enine kesiti

Resim 2 .5 : Çamın genç gövdesinin enine kesitinin mikroskopta görünümü

Resim 2 .6: Mikroskop altında floem ve ksilem
2.1.3.Yaprak
Yapraklar kalıcıdır. Uzun ömürlüdür. Kütikulası çok kalın, stoma az sayıda ve gömülüdür. Yapraklar nadiren büyük ve tüysü damarlıdır. Çoğu zaman iğnemsi, tek damarlı ve dalın ucundadır ( çam, göknar ). Bunun yanında yelpaze şeklinde yapraklı ginkgo bitkisi de bu grupta yer almaktadır. Bazen pul şeklinde veya balık pulları şeklinde bütün dalları da örtebilmektedir ( mazı, servi ).

Resim 2 .7: Çamın ibresinin enine kesitinin mikroskopta görünümü
2.1.4. Çiçek
Dişi ve erkek organları ayrı çiçekler üzerinde bulunduğundan çiçekleri tek eşeylidir. Bitki monoik ( bir evcikli; erkek ve dişi organların ayrı çiçeklerde fakat aynı bitki üzerinde bulunması) veya dioiktir ( bitkide dişi veya erkek üreme organlarından sadece birinin bulunması, ayrı eşeylilik ). Çiçekler kapalı tohumlu bitkilerin çiçeğine göre daha basittir. Çiçek örtü yaprakları kaybolmuştur.
2.1.5. Meyve
Açık tohumlu bitkilerde tozlaşma rüzgâr aracılığıyla olmaktadır. Döllenme iki şekilde olur. İlk döllenme şeklinde erkek gamet tüylüdür ve bir polen odasına girerek tohum taslağına ulaşır (ginkgo). İkinci tipte ise erkek gametler tüylü değildir. Erkek gamet hareketsizdir ( çam ).
Tohum, ovul ( döllenmeden sonra tohumu meydana getiren yapı ) ve ovulun gelişmesi ile meydana gelir. Karpel ( tohum taskallarını örtmek için oluşmuş bir yapı ) oluşmamıştır. Polen taneleri direkt olarak ovülün içine girer ve burada çimlenir.

Fotoğraf 2. 1: Sedir dişi ve erkek kozalak
2.2.Açık Tohumlu Bitkilerin Sınıflandırılması
Açık tohumluların sınıflandırılması yapıldığında yedi alt grupta toplandığı görülmüştür.
Tohumlu eğreltiler
Palmiye yapraklı açık tohumlular
Mızrak yapraklı açık tohumlular
Yelpaze yapraklı açık tohumlular
Filkulağı yapraklı açık tohumlular
Kozalaklılar veya iğne yapraklı açık tohumlular
Çomak gövdeli veya geniş yapraklı açık tohumlular
Ancak bu yedi gruptan zaman içerisinde üç tanesi yok olmuştur. Günümüzde dört tanesinin örneklerine rastlamaktayız. Bunlar palmiye yapraklılar, filkulağı yapraklılar, kozalaklılar veya geniş yapraklı açık tohumlulardır. Bu dört grubun genel özelliklerini incelersek, çiçekleri daima erkek ve dişi çiçekler olarak ayrılmıştır. Çiçeklerinde böcekleri cezbedici ne çanak yaprak ne de taç yaprak yoktur. Ayrıca tatlı nektarlara da sahip değildir. Rüzgârla tozlanır ( anemogam ).
a)Palmiye Yapraklı Açık Tohumlular
Tropik ve subtropik bölgelerde yaşamaktadır. Kambiyum büyümesi sürme biçiminde olan tohumlu bitkilerdir. Tüysü yapıda, palmiye ya da eğreltiotlarının yapraklarına benzer yapraklara sahiptir. Tohum taslağı (ovül) kapalı değildir. Sperm kamçılı ve hareketlidir; fakat tohum taslağı içine polen tüpüyle taşınır.

Fotoğraf 2. 2: Palmiye yapraklı açık tohumlu bir bitki

b) Filkulağı Yapraklı Açık Tohumlular
Bu familyanın tek cins ve tek türü vardır. Bu ağaçların vatanı kesin olarak bilinmemekle beraber Kuzey Nepal, Hindistan, Çin ve Kore olabileceği düşünülmektedir. Çok eski bir gruptur. Bu gün yaşamakta olan tohumlu bitkilerin en eskisi olarak kabul edilir. Daha sonraları iklim değişikliği nedeniyle ortadan kalkmışlar, yalnızca Çin ve Japonya'da Ginkgo biloba türüyle temsil edilmişlerdir. Aktif kambiyum büyümesi olan, yelpaze biçiminde yapraklara sahip tohumlu bitkilerdir. Tohum taslağı olgunlaştığında kapalı yapıda ve etlidir. Sperm ovul içerisine polen tüpüyle taşınır; ancak hareketli ve kamçılıdır. Yalnız bir türü bilinmektedir.

Fotoğraf 2. 3: Fil kulağı yapraklı açık tohumlu bir bitki
c)Kozalaklı veya İğne Yapraklı Açık Tohumlular
Kozalaklı bitkiler tipik kozalak meydana getirir. Bu takıma giren bitkiler bir evcikli bazen de iki evciklidir. Her iki halde de erkek ve dişi kozalaklar ayrı ayrı oluşur. Erkek kozalaklar küçük basık ve ufak pulcuklardan meydana gelmişlerdir ve büyüktür. Erkek ve dişi organlar, tek eşeyli kozalaklar halinde bulunur. Dünyadaki en büyük ağaçlar bu sınıftadır. Dallanmış ağaçsı bitkilerdir. Genellikle uzun ve kısa sürgünlüdür, yapraklarında ve seyrek olarak odun kısmında reçine kanalı bulunur. Yapraklar, iğne ve pul biçiminde, nadiren geniştir. Yaprak dizilişleri sarmal veya karşılıklı, nadiren de daireseldir. Ağaçların birçoğunda yapraklar yaz ve kış dökülmez.

Fotoğraf 2. 4: İğne yapraklı açık tohumlu bir bitki
d)Geniş Yapraklı Açık Tohumlular
Açık tohumlu bitkilerin bu sınıfı, bitki tarihi ve filogenik yönden çok önemlidir. Fosillerinin bulunmayışı ve çok özel karakterler taşımaları nedeniyle, kapalı tohumluların evriminde önemli işlevleri olduğu ve evrimlerinin sonuna geldikleri düşünülür. Çoğunlukla Açık tohumlu karakteri taşımalarına rağmen, sekonder odunlarında trakelerin bulunuşu nedeni ile açık tohumlu bitkilerden kapalı tohumlu bitkilere geçiş formunda olduğu düşünülür. Çalımsı odunlu bitkilerdir. Yaprakları basit, karşılıklı oval ya da dikdörtgenimsidir. Bir evciklidir. Polen taşıyan kozalaklar uzun ve ince yapıdadır. Bir tek aile ile temsil edilir.

Fotoğraf 2. 5: Geniş yapraklı açık tohumlu bir bitki
2.3.Açık Tohumlu Bitkilerin Yeşil Alanlarda Kullanımı
Açık tohumlu bitkiler iğne yapraklı bitkiler olduğu için dış görünüşleri birbirlerine çok benzer. Bitkilerin çoğunda sivri bir tepe, düzgün bir gövde gelişimi görülür. Dallar gövdeye çevrel olarak dizilmiştir. Görünüş bakımından sert bir yapıya sahiptir. Bu nedenle peyzaj çalışmalarında çok fazla grup halinde kullanmak doğru değildir. Bunun yanında bazı bitkiler yaşlandıkça geniş bir taç sistemi oluşturur. Manzara açısından güzel bir görüntü elde edilir ( fıstık çamı ). Yine bazı bitkiler dallarını aşağıya doğru sarkıtarak uygulamalarda değişik bir ortam yaratılmasını sağlamaktadır ( sedir ).
Açık tohumlu bitkiler gerek sert görünüşleri ve gerek koyu renkli yaprakları ile iyi bir fon oluşturur. Uygulamalarda açık renkli bitkilerin arkasına bu bitkileri yerleştirdiğimizde çok güzel bir görüntü elde ederiz.

Kaynak:Megep

Süs Çalıları

2008-11-14T10:21:00.000-08:00